เรื่องของ VC และ Angels

พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

ถ้านับย้อนหลังไป 5-6 ปีมานี้ ในประเทศไทยยังมีผู้เป็นนักลงทุน VC (Venture Capital), Corporate VC หรือ Angels น้อยมาก ผู้ลงทุนทั้ง 3 ประเภทนี้เพิ่งจะมาคึกคักเอาไม่กี่ปีนี้ โดยเฉพาะเมื่อรัฐบาลให้การสนับสนุน สตาร์ทอัพ อย่างจริงจัง จึงดูเหมือนผู้ลงทุน 3 ประเภทนี้เพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะ VC

ผู้เขียนยังจำได้ว่าในสมัย 5-6 ปีที่แล้ว มีคนไทยที่สนใจจะเป็น Angels หรือ VC ได้มาหารือกับผู้เขียน และถามว่าทางออกจากการลงทุนคืออะไร (Exit) ไม่ใช่เป็นการออกเมื่อการลงทุนสำเร็จ แต่เป็นการออกเมื่อกิจการไม่ประสบความสำเร็จ ซึ่งเป็นเรื่องที่ตอบได้ยากมาก เพราะการลงทุนแบบเป็น Angels หรือ VC ที่ลงทุนตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะต้องเป็นการลงทุนแบบหว่าน และพร้อมจะยอมเสียหายไปกับการลงทุน

ในต่างประเทศนั้น ลงทุน 10 ราย แต่ได้คืนมาเพียง 1 ราย ที่เหลือ 9 ราย ไม่ประสบความสำเร็จ เขาถือว่าประสบความสำเร็จแล้ว เพราะ 1 รายที่ประสบความสำเร็จนั้น จะก่อให้เกิดรายได้มหาศาล ชดเชยกับเงินทุนที่เสียไปกับอีก 9 ราย ยิ่งเมื่อถึงเวลาขยายกิจการ จนถึงขั้นการแต่งตัวเข้าตลาดหลักทรัพย์ ก็ถือเป็นทางออกของนักลงทุน VC หรือ Angels ที่จะได้เงินเป็นกอบเป็นกำ เพื่อไปลงทุนในรายต่อไป โดยเฉพาะเมื่อยิ่งเป็นสตาร์ทอัพในนิยามของต่างประเทศนั้น เป็นธุรกิจที่ถ้าหากประสบความสำเร็จจะเติบโตเร็ว มีรายได้สูงชัดเจน

กรณีของการออกจากการลงทุนหรือ Exit นั้น ไม่ได้มีแต่การนำเข้าไปหาเงินทุนรอบใหม่ในตลาดหลักทรัพย์เพียงอย่างเดียว แต่จากประสบการณ์ของผู้เขียนเห็นได้ว่าพอสตาร์ทอัพ เริ่มเติบโตเป็นสาวรุ่นหน้าตาสวย ก็จะมีผู้สนใจมาซื้อไปลงทุนต่อเพราะเป็นกิจการที่เชื่อได้ว่า โอกาสประสบความสำเร็จมีสูง ยิ่งถ้าอัตราการใช้เงินทุน (Burn Rate) ไม่มากก็จะยิ่งเนื้อหอม เพราะทำให้เห็นความสำเร็จและรายได้ชัดเจนขึ้น ส่วนการออกจากการลงทุนอีกทางหนึ่งคือ การที่เจ้าของสตาร์ทอัพ ซื้อกิจการกลับไป แต่ผู้เขียนยังไม่เห็นว่ามีเรื่องนี้เกิดขึ้นมากนัก หรือที่จริงแทบจะไม่มีเลย อาจจะเป็นการตกลงกันภายในที่ไม่มีคนนอกได้รับทราบกันก็เป็นได้

ก่อนที่ VC และ Angels จะมีมากขึ้นในไทย รัฐบาลโดยกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีได้ตั้งสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติขึ้น เป็นองค์กรมหาชน มีหน้าที่หนึ่งคล้าย VC และ Angels ซึ่งจะช่วยเอสเอ็มอีและ สตาร์ทอัพได้ในระดับหนึ่ง ทำให้ผู้เขียนค่อนข้างดีใจเมื่อเห็นว่าประเทศไทยเริ่มมีผู้ลงทุนอิสระเพิ่มขึ้น รวมทั้งมี Corporate VC เกิดขึ้น (สมาคมไทย ผู้ประกอบธุรกิจเงินร่วมลงทุน) ซึ่งทำหน้าที่ตั้งแต่การลงทุน การประคองกิจการจนเติบโตเข้มแข็ง จึงออกจากการลงทุน ถึงแม้ผู้ลงทุนอิสระ (VC อิสระ) หลายรายจะเข้าร่วมลงทุน เมื่อเห็นกิจการมีท่าทีเติบโตที่มั่นคง หรือมีการผลิตสินค้าออกมาแล้ว เรียกว่าเป็นสาวรุ่น ดังที่ผู้เขียนกล่าวข้างต้น หรืออาจเป็นสาวใหญ่ก็ได้ แต่ก็ดีที่เริ่มมี VC มากขึ้น

สำหรับนักลงทุน Angels จะแตกต่างไปจาก VC และ VC Corporate บ้าง โดยนักลงทุน Angels อาจเป็นพวกที่มีเงินทุนมาก มีแพสชั่นในเทคโนโลยีใหม่ๆ และการปั้นสตาร์ทอัพ นักลงทุนเหล่านี้จะมีความเชี่ยวชาญในทางธุรกิจ สามารถให้คำแนะนำประคับประคอง สตาร์ทอัพ ที่ตนลงทุนไปได้จนประสบความสำเร็จ เรียกว่าเป็น Mentor ให้ด้วย แต่ก็อาจมี Angels ที่สนใจลงทุนแต่ไม่ค่อยได้ดูแล ประคับประคองสตาร์ทอัพมากนัก สตาร์ทอัพที่มี Angels ประเภทนี้มาลงทุนก็ต้องดิ้นรนด้วยตัวเอง

อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยยังขาดทั้งนักลงทุนที่เป็น VC และ Angels อยู่มาก คนไทยส่วนใหญ่ไม่ใช่นักเสี่ยง เสี่ยงโชคนั้นเรื่องหนึ่ง แต่เสี่ยงกับการลงทุนที่ต้องใช้เวลา 5-10 ปี และคอยประคับประคองจนประสบความสำเร็จ กลับเป็นเรื่องที่หายาก

ดังนั้น การให้แรงจูงใจโดยรัฐบาลในรูปแบบต่างๆ เช่น ภาษีจะช่วยให้มีนักลงทุนเหล่านี้เพิ่มขึ้น เช่น ในประเทศอังกฤษ นักลงทุน Angels ที่เป็นบุคคลธรรมดาสามารถนำเงินลงทุนในสตาร์ทอัพมาหักลดหย่อนภาษีได้ และหากไม่ประสบความสำเร็จก็ยังสามารถนำเงินส่วนที่ขาดทุนมาหักภาษีได้อีก เพื่อจูงใจให้คนมาลงทุน เนื่องจากลดความเสี่ยงลง เพราะเท่ากับรัฐบาลเป็นผู้สนับสนุนเงินที่ขาดไปส่วนหนึ่ง และในบางประเทศโดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนาเขาอ้าแขนรับทั้ง VC และ Angels จากต่างประเทศโดยให้แรงจูงใจต่างๆ เช่นเดียวกัน แต่สำหรับประเทศไทยผู้เขียนไม่แน่ใจว่าจะทำได้ไหม เพราะเลือดรักชาติค่อนข้างสูง เนื่องจากเห็นว่าในกรณีของ EEC ที่มีการออกกฎระเบียบหลายประการเพื่อดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ ยังเริ่มมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์กันออกมาบ้างแล้ว

จึงต้องพิจารณาให้ดีว่าจะทำอย่างไรได้บ้างในการสร้างนักลงทุนแบบใหม่เหล่านี้ หรืออาจจำเป็นต้องเปิดให้เข้ามาจากต่างประเทศพร้อมๆ กับการให้แรงจูงใจทางภาษี หากในอนาคตไทยประสบความสำเร็จในการผลักดันงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและนวัตกรรม n