ก้าวแรกแผนฯ 12 เป้าหมายที่ท้าทาย

โดย...อนัญญา มูลเพ็ญ

หนึ่งในกฎหมายกว่า 400 ฉบับที่รัฐบาลภายใต้การนำของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ผลักดันให้ออกมาคือ ร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) การจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ เมื่อวันที่ 22 มิ.ย. 2560 ที่ผ่านมาสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ได้ผ่านร่างกฎหมายดังกล่าวออกมาเป็นที่เรียบร้อย นายกรัฐมนตรีให้เหตุผลสำคัญของการมีกฎหมายฉบับนี้ว่า เพื่อเป็นการกำหนดเป้าหมายระยะยาว ที่จะทำให้ประชาชนและทุกภาคส่วนมีเป้าหมายร่วมกันที่จะเกิดการผลักดันต่อเนื่อง สามารถจัดลำดับเรื่องสำคัญๆ ที่ต้องลงมือพัฒนาระยะสั้น กลาง ยาว สอดคล้องกับการจัดสรรงบประมาณที่เหมาะสม

การมีกฎหมายยุทธศาสตร์ชาตินี้ ถือเป็นหน้าใหม่ของการพัฒนาทั้งเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย เพราะยุทธศาสตร์ชาติจะกลายมาเป็นแผนแม่บท หรือที่เรียกว่ามาสเตอร์แพลน ระยะยาว 20 ปีของประเทศ จากอดีตที่ประเทศไทยจะยึดแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เป็นแผนแม่บทมาตลอด นับตั้งแต่แผนพัฒนาฯ   ฉบับแรกในปี 2501 ดำเนินเช่นนี้มา 60 ปี แต่นับแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2560-2564) เป็นต้นไป จะเป็นครั้งแรกที่แผนพัฒนาฯ ระยะ 5 ปี จะขยับลงมาอยู่ในฐานะแผนปฏิบัติการ หรือแอ็กชั่นแพลน ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี 

แผนฯ 12 มีจุดเกาะเกี่ยวกับแผนยุทธศาสตร์ใน 6 วาระ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ด้านความมั่นคง ด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขัน  ด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพคน ด้านการสร้างโอกาสความเสมอภาคและเท่าเทียมกันทางสังคม ด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และด้านการปรับสมดุลและพัฒนาระบบการบริหารจัดการภาครัฐ

การเกาะเกี่ยวของแผนยุทธศาสตร์ชาติกับแผนฯ 12 ดังกล่าว จะทำให้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติกลับมามีบทบาทอีกครั้ง หลังจากถูกลดความสำคัญลงในช่วงสิบกว่าปีที่ผ่านมา เนื่องจากรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งเน้นให้ความสำคัญกับนโยบายที่หาเสียงไว้ และส่วนใหญ่เป็นนโยบายประชานิยม ที่แทบไม่มีนโยบายที่เป็นเรื่องระยะยาวเพื่อสร้างศักยภาพของประเทศ โดยเมื่อแผนยุทธศาสตร์ชาติได้ผ่านออกมาเป็นกฎหมายแล้ว หลังจากนี้ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลใดเข้ามาบริหารประเทศก็ต้องเดินตามยุทธศาสตร์ชาติฉบับนี้

ทั้งนี้ หากย้อนกลับไปพิจารณาผลการเดินตามแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ผ่านๆ มา แต่ละฉบับต่างก็ต้องเผชิญกับปัจจัยทั้งภายในและภายนอกที่แตกต่างกัน ซึ่งล้วนแล้วก็กระทบต่อเป้าหมายภายใต้แผนทั้งสิ้น โดยเฉพาะฉบับที่ 11 ปี 2555-2559 ถือเป็นช่วงเวลาที่ประเทศไทยเผชิญกับปัญหาทั้งภายในและภายนอกประเทศ โดยเฉพาะช่วงต้นแผนที่เพิ่งผ่านเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ในปี 2554 ระยะต่อมาการเมืองในประเทศก็มีปัญหาเกิดการประท้วงหลายครั้ง จนนำไปสู่การยึดอำนาจในช่วงกลางปี 2557 ขณะที่เศรษฐกิจโลกอยู่ในช่วงขาลง ราคาน้ำมันตกต่ำฉุดราคาสินค้าเกษตร ทำให้การส่งออกติดลบต่อเนื่องหลายปี 

ปรเมธี วิมลศิริ เลขาธิการ คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) สรุปผลการพัฒนาประเทศในช่วงแผนฯ 11 ว่า ใน 5 ปีที่ผ่านมาเศรษฐกิจสามารถเติบโตเฉลี่ยในอัตรา 3.41%  โดยมีแรงขับเคลื่อนหลักคือการท่องเที่ยวและการบริโภคภาคครัวเรือน ซึ่งเป็นการเติบโตที่ยังต่ำกว่าศักยภาพของประเทศที่น่าจะเติบโตได้ประมาณ 5%

โดยเฉพาะจีดีพีสาขาเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตรลดลงอย่างต่อเนื่องจาก 15.8% ของจีดีพีรวม ในปี 2555 เป็น 13.5% ในปี 2558 ต่ำกว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้ให้ไม่ต่ำกว่า 16% แต่ส่วนที่มีการขยายตัวต่อเนื่องคือภาคบริการจาก 60.35% ของจีดีพี ในปี 2555 เป็น 64.24% ในปี 2559 ส่วนค่าใช้จ่ายในการลงทุนเพื่อการวิจัยและพัฒนาเพิ่มขึ้นจาก 0.37% ต่อจีดีพีในปี 2554 เป็น 0.62% ในปี 2558  ยังไม่สามารถบรรลุเป้าหมายที่ต้องไม่น้อยกว่า 1% ของจีดีพี 

ขณะที่ขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศปรับตัวดีมาอยู่ที่อันดับที่ 28 ในปี 2559 จากอันดับที่ 30 ในปี 2558 ซึ่งยังคงไม่ถึงเป้าหมายที่ต้องการขยับขึ้นไปอยู่อันดับที่ 16 ขณะที่อันดับความยากง่ายในการประกอบธุรกิจของธนาคารโลกนั้นไทยอยู่ในอันดับที่ต่ำลงจากอันดับที่ 19 จาก 183 เขตเศรษฐกิจในปี 2554 มาเป็นอันดับที่ 49 จาก 189 เขตเศรษฐกิจอยู่ในอันดับที่ 9 ของเอเชียและอันดับที่ 3 ของอาเซียนในปี 2559

จากข้อมูลผลการพัฒนาประเทศในช่วงแผนฯ 11 แสดงให้เห็นหลายประเด็นที่ไปไม่ถึงเป้าหมาย หลายส่วนถดถอยลงต้องได้รับการปรับปรุงอย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะการปรับสมดุลทางเศรษฐกิจที่ยังคงพึ่งพิงการส่งออกสูง ทำให้เมื่อเศรษฐกิจโลกตกต่ำ ปัจจัยในประเทศไม่สามารถเข้ามาทดแทนได้ การเร่งเพิ่มศักยภาพการแข่งขัน โดยเฉพาะทุนมนุษย์ ปรับโครงสร้างการผลิตไปสู่การใช้เทคโนโลยีชั้นสูงเพื่อนำประเทศออกจากกับดักรายได้ปานกลาง เศรษฐกิจอยู่บนฐานของนวัตกรรม การเตรียมความพร้อมรับกับสังคมสูงอายุ

แม้ล่าสุดเลขาธิการ สศช. จะแสดงความมั่นใจว่า ช่วง 5 ปีของแผนฯ 12  เศรษฐกิจจะเติบโตได้สูงกว่าแผนฯ 11 แน่นอน เพราะปัจจัยฉุดรั้งต่างๆ ได้ผ่านไปแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเสถียรภาพการเมืองในประเทศ สถานการณ์เศรษฐกิจโลกก็เริ่มดี ฟื้นตัวมาสนับสนุนการส่งออก และการลงทุนขนาดใหญ่ของรัฐที่ผ่านการอนุมัติจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) แล้วจะทยอยลงทุนต่อเนื่อง แต่เมื่อดูเป้าหมายตามแผนฯ 12 ซึ่งเป็น 5 ปีแรกของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ซึ่งมีเป้าหมายว่าเมื่อสิ้นปี 2579 แล้วประเทศไทยจะต้องขยับไปเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วให้ได้ ดูจะเป็นเป้าหมายที่ท้าทายอยู่ไม่น้อย แม้สถานการณ์ต่างประเทศจะเริ่มดีขึ้น แต่ในประเทศนั้นก็ยังต้องจับตาการเลือกตั้งที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในปี 2561-2562 ด้วย

สำหรับแผนฯ 12 ประกอบด้วย 10 ยุทธศาสตร์ ได้แก่ 1.สร้างคนไทยในศตวรรษที่ 21  2.สร้างความเป็นธรรมไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง 3.เศรษฐกิจเข้มแข็งและแข่งขันได้ 4.ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม 5.เสริมสร้างความมั่นคงเพื่อการพัฒนาประเทศ  6.รัฐบาลกะทัดรัด โปร่งใส เข้าถึงได้ 7.พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันลดความเหลื่อมล้ำ 8.พัฒนา นวัตกรรม วัฒนธรรมภูมิปัญญายกระดับศักยภาพประเทศ 9.พัฒนาศักยภาพ ภาคและเชิงพื้นที่ และ 10.ใช้จุดเด่นและเป็นหุ้นส่วนการพัฒนา

ทั้งนี้ ภายใต้ 10 ยุทธศาสตร์ มีเป้าหมายการเติบโตทางเศรษฐกิจในแผนฯ 12 เฉลี่ยอยู่ที่ 5% ซึ่งปี 2560 ซึ่งเป็นปีแรกของแผนคาดว่าจะเติบโต 3.5%  รายได้ต่อหัวของประชากรเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัวจากปัจจุบัน 6,400 ดอลลาร์สหรัฐ/คน/ปี เป็น 8,200 ดอลลาร์/คน/ปี อันดับความโปร่งใสในการประกอบธุรกิจ (CPI) ขยับขึ้นไปอยู่ที่อันดับ 2 ของอาเซียน จากปัจจุบันอยู่ที่อันดับ 3 รองจากสิงคโปร์และมาเลเซียตามลำดับ การลงทุนเพื่อการวิจัยและพัฒนาต้องเพิ่มขึ้นไปอยู่ถึง 1.5% ของจีดีพีจากปัจจุบัน 0.64%

นอกจากนี้ แผนยังมีเป้าหมายที่จะให้เกิดการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานเชื่อมโยงเป็นโครงข่ายในประเทศที่สมบูรณ์และเชื่อมต่อกับประเทศเพื่อนบ้านและอาเซียน อันดับความยากง่ายในการประกอบธุรกิจต้องขยับขึ้นไปอยู่ในอันดับ 1 ใน 25 อันดับแรก ปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมสู่อุตสาหกรรมใหม่บนฐานนวัตกรรม เกษตรกรต้องเป็นเกษตรสมัยใหม่ สร้างเอสเอ็มอีให้เกิดขึ้นจำนวนมากเพื่อลดการกระจุกตัวของการเติบโตจากบริษัทขนาดใหญ่ และที่สำคัญที่สุดคือการสร้างคนไทยสายพันธุ์ใหม่ ที่มีหลากหลายทักษะ พูดได้หลายภาษา รู้จักการใช้ดิจิทัล แต่จิตสาธารณะยึดประโยชน์ส่วนรวม และผู้สูงอายุสามารถพึ่งพาตนเองได้

เป้าหมายของแผนฯ 12  ข้างต้นถือเป็นเป้าหมายที่ท้าทาย หลายเรื่องอาจดูเป็นไปได้ยากที่จะบรรลุได้ภายใน 5 ปี  แต่อย่างน้อยก็เป็นเส้นทางที่ชัดเจนขึ้นสำหรับการเดินไปข้างหน้าของประเทศไทย หลังจากที่ประเทศหยุดการพัฒนามาหลายปี