ทางออกเถ้าแก่เมื่อลูกหลานไม่สืบทอด

ศุภลักษณ์ เอกกิตติวงษ์

จากรายงาน Wealth Trends 2015 ระบุว่า 85% ของเศรษฐีทั่วโลกให้ความสำคัญกับการวางแผนเรื่องทายาทหรือผู้สืบทอดทั้งในเชิงธุรกิจและครอบครัว ซึ่งสอดคล้องกับลูกค้าเศรษฐีในประเทศไทยที่ส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับครอบครัวเป็นลำดับแรก และกังวลเรื่องการสืบทอดความมั่งคั่งสู่รุ่นต่อไปอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

นนท์ บุรณศิริ ผู้บริหารกลุ่มธุรกิจที่ปรึกษาด้านการบริหารทรัพย์สินครอบครัว สายงานธุรกิจบริการไพรเวทแบงก์ ธนาคารกสิกรไทย ระบุว่า ลูกค้าไพรเวทแบงก์ให้ความสนใจเรื่องการวางแผนส่งต่อธุรกิจและสินทรัพย์ไปสู่ทายาทรุ่นต่อไปเป็นอย่างมาก ลูกค้าส่วนใหญ่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ต้องการวางมือจากธุรกิจแล้ว แต่ไม่ได้เตรียมแผนรับมือและยังเผชิญความท้าทายจากการที่รุ่นลูกรุ่นหลานมีความต้องการแตกต่างออกไป

ธนาคารกสิกรไทยมีสินทรัพย์ภายใต้การบริหาร (AUM) ของลูกค้าไพรเวทแบงก์ 7.6 แสนล้านบาท ซึ่งเป็นมูลค่าเพียง 1 ใน 3 ของสินทรัพย์ที่มีเป็นหลักล้านล้านบาท ส่วนที่ซ่อนอยู่จะเป็นมูลค่าของธุรกิจครอบครัวที่ทำอยู่และที่ดินที่มีมหาศาล ซึ่งจากการเดินสายพูดคุยลูกค้า 2,000 คน จากทั้งหมดกว่า 1 หมื่นคน ล้วนสนใจเรื่องวางแผนส่งต่อทายาททั้งสิ้น

ดังนั้น ธนาคารจึงนำองค์ความรู้ที่ได้จาก ลอมบาร์ด โอเดียร์ พันธมิตรไพรเวทแบงก์จากสวิตเซอร์แลนด์ มุ่งเน้นการส่งผ่าน 4 เรื่อง 1.ตัวเองและครอบครัวส่งผ่านค่านิยม คอนเนกชั่น ทางธุรกิจ ประสบการณ์ ความสามัคคี 2.ธุรกิจครอบครัวส่งผ่านไปทายาท 3.สินทรัพย์ทางการเงิน และ 4.สินทรัพย์อื่นๆ เช่น ที่ดิน เทรดมาร์ก สิทธิบัตร แบรนด์ดิ้ง

นนท์ ยกตัวอย่างการบริหารธุรกิจในต่างประเทศกรณีที่ทายาทขาดช่วง ว่า มีการตั้งกองทรัสต์ขึ้นแล้วย้ายหุ้นไปยังกองทรัสต์ พร้อมทั้งแต่งตั้งอินเวสต์เมนต์คอมมิตตี ซึ่งอาจประกอบด้วย ผู้เชี่ยวชาญธุรกิจ การเงิน และกฎหมายอย่างละ 1 คน มาคอยตัดสินใจเรื่องสำคัญของกิจการ เช่น เลือกคณะกรรมการ (บอร์ด) ส่วนทายาทที่ยังพัฒนาไม่ทันก็ยังไม่ต้องแตะเรื่องบริหาร แต่เมื่อใดที่พร้อมเข้ามาบริหารก็จะเขียนเงื่อนไขในทรัสต์ไว้ว่าจะเข้ามาด้วยวิธีใด

"ธุรกิจครอบครัวไม่เซ็กซี่ในมุมมองของคนรุ่นต่อไป หรือบางคนไม่มีทายาทสานต่อ เราต้องสร้างสตรักเจอร์ขึ้นมาใหม่ในการบริหาร โดยตัวอย่างในต่างประเทศน่าสนใจมาก แต่ของไทยเครื่องมือหรือกฎหมายอาจยังไปไม่ถึง ธนาคารก็พยายามออกแบบโครงสร้างในรูปแบบไทยๆ ตอนนี้อยู่ระหว่างทำให้ลูกค้า 1 ราย แต่ยังไม่จบ" นนท์ ระบุ

นนท์ กล่าวว่า อีกหนึ่งในความสุ่มเสี่ยงของประเทศที่มีกฎหมายเก็บภาษีมรดก คือการที่เจ้าของธุรกิจไม่เก็บเงินสด แต่นำกำไรที่ได้กลับไปอยู่ในธุรกิจ และอยู่ในรูปหุ้น หากเกิดสถานการณ์ไม่คาดคิด มรดกมหาศาลจากหุ้นจะกลายเป็นภาระของลูกหลานที่ไม่มีเงินชำระภาษีมรดก เพราะการแปลงหุ้นเป็นเงินก็ไม่ใช่เรื่องง่ายและไม่เร็ว

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของธนาคารคงไม่ใช่การให้คนรุ่นลูกรุ่นหลานมาสานต่อธุรกิจ แต่อยู่ที่การอธิบายให้รุ่นปัจจุบันเข้าใจว่า ไม่จำเป็นต้องให้ลูกสานต่อธุรกิจเสมอไป รุ่นลูกอาจสร้างอะไรที่ดีที่ก่อเกิดเป็นธุรกิจใหญ่ก็ได้ ขณะที่รุ่นปัจจุบันมีช่องทางสร้างความยั่งยืนอีกหลายวิธี โดยเป้าหมายต้องการเป็นที่ปรึกษารุ่นสู่รุ่น เหมือนที่ ลอมบาร์ด โอเดียร์ บริหารสินทรัพย์ครอบครัวยาวนานถึง 7 รุ่นด้วยกัน

สำหรับการบริการบริหารจัดการทรัพย์สินครอบครัว ธนาคารกสิกรไทยจะเข้าไปมีบทบาทหลักเป็นที่ปรึกษาการวางแผนให้ลูกค้า โดยทำงานร่วมกับเครือข่ายพันธมิตรของธนาคาร ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญในด้านต่างๆ อาทิ ด้านกฎหมาย ทรัพยากรบุคคล ซึ่งเป็นที่ยอมรับในวงกว้าง ควบคู่กับการทำงานร่วมกับไพรเวทแบงก์เกอร์คนไทย เพื่อผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมครอบครัวของคนไทยกับมาตรฐานการให้บริการที่เป็นสากล

การจัดการสินทรัพย์ครอบครัวอย่างเป็นระบบอาจเป็นทางออกที่ใช่ ช่วยลบข้อมูลที่ระบุว่า "ธุรกิจครอบครัวมักจะไปได้ไม่เกิน 3 ชั่วอายุคน" ออกไปได้