ประมวลกฎหมาย เกี่ยวกับป่าไม้

วีระศักดิ์ โควสุรัตน์อดีต รมว.ท่องเที่ยวและกีฬา

ปัจจุบันปริมาณคดีพิพาทเกี่ยวกับที่ดินและป่าไม้มีปริมาณเยอะมากๆส่วนมากมักมาจากขอบเขตที่ป่ากับที่ชาวบ้านซ้อนทับกัน

สาเหตุส่วนหนึ่งของปัญหามาจากข้อความใน พ.ร.บ.ป่าไม้ 2484 มาตรา 4 (1) กำหนดว่า "ป่า" หมายความว่า ที่ดินที่ยังมิได้มีบุคคลได้มาตามกฎหมายที่ดิน..." ซึ่งเหมารวมอะไรต่ออะไรเข้าไปเป็น "ป่า" โดยแม้แต่รัฐยังไม่รู้จักอีกมากมาย เช่น ที่ดินที่ชาวบ้านครองมานานนม หลายๆ ชั่วอายุคน ก่อน พ.ร.บ.ป่าไม้ 2484 ด้วยซ้ำ แต่ชาวบ้านเหล่านั้นไม่เคยแจ้งจดการครอบครอง ไม่เคยแจ้งจดการทำประโยชน์กับทางการมาก่อน หรืออาจเคยบอกแต่กำนันผู้ใหญ่บ้านอาจไม่ได้ส่งต่อเข้าสู่ส่วนกลาง

ที่ดินกลุ่มแบบนี้จะมีสักเท่าไร...คงยังตอบไม่ได้...เพราะเมื่อชาวบ้านไม่มีหลักฐานมาพิสูจน์...ทางการก็ต้องถือว่าที่เหล่านี้เป็นป่าวันยังค่ำ...

กรณีพิพาทแบบนี้จึงอยู่ยั้งยืนยงมานานหลายรุ่นแล้ว

แม้แต่ที่ตั้งของหน่วยงานของรัฐจำนวนหนึ่ง ก็ตั้งอยู่บนที่ดิน "ป่า" ทั้งแบบตั้งใจและไม่ตั้งใจ

แบบ "ตั้งใจ" ก็อาจมีเหตุมาจากทางการต้องการขยายบริการให้ราษฎรเร็วๆ เพื่อช่วงชิง "ใจ" ของราษฎรมิให้ตกไปอยู่กับฝ่ายคอมมิวนิสต์สมัยก่อน จึงตั้งที่ทำการของทางการหลายอย่างในที่ที่จะตอบสนองประชาชนในแถบนั้นได้สะดวก โดยไม่ต้องคำนึงว่าที่ดินนั้นจะเป็นที่ "ป่า" หรือไม่ และจะเพิกถอนสภาพความเป็น "ที่ป่า" นั้นกันอย่างไร

แน่นอน...ว่าย่อมมีชาวบ้านปลอมๆ เกิดขึ้นอยู่พอควรทีเดียวที่อ้างว่าเป็นผู้ครอบครองมานานก่อน กม.ป่าไม้จะออกมา หรือครอบครองมาก่อนการขีดเส้นในแผนที่ของทางการ

ข้อนี้ งานวิจัยของอาจารย์อิทธิพล ศรีเสาวลักษณ์ และคณะ เคยชี้ว่า

"(1) ในแง่เศรษฐกิจ ผู้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินที่ไม่ได้แจ้งการครอบครองไว้ จะไม่สามารถออกเอกสารสิทธิในที่ดินได้ (เพราะ) ถือว่าอยู่ในที่ดินของรัฐ (ซึ่งก็) จะทำให้ไม่มีความมั่นคงในการครอบครองที่ดิน ไม่มีหลักประกันสินเชื่อในการประกอบอาชีพ (แม้แต่) ไม้หวงห้ามที่ขึ้นอยู่แล้วในที่ดิน (ก็) ตัดฟันไม่ได้ ต้อง (ไป) ขออนุญาตก่อน (คำในวงเล็บนี่ ผมเพิ่มให้เอง เพื่อผู้อ่านจะได้เข้าใจได้สะดวกขึ้นนะครับ)

(2) ในแง่สังคม เกิดกรณีขัดแย้งจากการอ้างสิทธิในที่ดินระหว่างรัฐกับประชาชนที่หาข้อยุติได้ยาก ทำให้เป็นผลเสียทั้งแก่ประชาชนในการดำรงชีพ และ (เป็นผลเสียแก่) ภาครัฐในการใช้ทรัพยากรแก้ไขปัญหาไม่รู้จบ โทษที่เพิ่มขึ้นส่วนใหญ่ ลงโทษได้แต่ผู้กระทำความผิดรายเล็ก (อันนี้ไม่ต้องมีคำเพิ่มจากผมเลยครับ เพราะงานวิจัยชิ้นนี้ว่าไว้ ตามนั้นเป๊ะ)

(3) ในแง่วัฒนธรรม ผู้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินดั้งเดิมที่ไม่มีสิทธิในที่ดินอาจถูกจับกุมหรือขับไล่ออกจากที่ทำกิน โดยเจ้าหน้าที่รัฐ หรือผู้มีอิทธิพล เกิดความไม่มั่นคงในชีวิตและทรัพย์สิน"

เรื่องอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ ในสายตารัฐ ไม่ใช่เรื่องใหม่ ในสายตาระบบราชการ ไม่ใช่เรื่องใหญ่ในสายตาของชนชั้นกลางทั้งหลาย เพราะส่วนมากคนมีตังค์เข้าถึงที่ดินมีโฉนดกันแล้ว จะได้ชิ้นใหญ่หรือชิ้นเล็ก ก็ตามแต่กำลังทรัพย์ กำลังผ่อน

แต่ชาวบ้านชายป่านี่เรื่องใหญ่ ครับ...เสียงเรียกร้องของพวกเขาจึงได้เปลี่ยนจากเสียงวิงวอน...เป็นเสียงประท้วงตะโกน...และในที่สุดก็นำไปสู่การเดินขบวน

คนชั้นกลางจึงพึงนึกถึงข้อมูล ข้อกฎหมายในย่อหน้าต้นๆ ของผมไว้สักหน่อย...ทุกครั้งที่เห็นภาพสมัชชา เห็นภาพกลุ่มชาวบ้าน รวมตัวเรียกร้อง เพราะนี่คือข่าวที่มักออกอากาศเพื่อมุมมองของคนเมือง ซึ่งมักจะบอกความเป็นมาของการประท้วงน้อยกว่ารายละเอียดข่าวดาราเตียงหัก นี่คือข่าวที่ผู้ชมจะกดรีโมทเปลี่ยนช่องหนีด้วยความไม่ทันคิด ไม่ทันใส่ใจมากที่สุดประเภทหนึ่ง

ยุคปฏิรูปเริ่มมาระยะหนึ่งแล้ว การปฏิรูปที่ดินเมืองไทย ด้วยการสังคายนากฎหมายป่าไม้ ประมวล กม.ที่ดินและสัตว์ป่า โดยรื้อทำใหม่ จาก พ.ร.บ.ป่าไม้ พ.ร.บ.ป่าสงวน พ.ร.บ.อุทยาน พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า และ พ.ร.บ.สวนป่าให้เป็นประมวลเล่มเดียวกัน โดยอ้างอิงโยงถึงกันและสังคายนาประมวล กม.ที่ดินไปด้วย ดูจะเป็นไปได้...อย่างน้อยก็คงไม่มีเสียงค่อนแคะว่ามีพรรคการเมืองอะไรมาบีบหรือไม่ เพราะเวลานี้พรรคการเมืองกำลังโดนบีบต่างหาก

การเร่งแก้ไขปัญหากฎหมายป่าไม้และที่ดินทั้งระบบในช่วงเวลานี้ จึงน่าจะเป็นทางเลือกที่น่าเริ่มทำเป็นอย่างยิ่ง เพราะที่ดินและป่าไม้เป็นปัญหาการเมืองที่แยกกันไม่ออกครับ ถ้าเริ่มเร็ว...ก็จะลดปัญหาการเมืองที่เป็นฐานรากได้เร็วขึ้น...เท่านั้นเอง n