ครัวเรือนแหว่งกลาง ความเปราะบางสังคมไทย (ต่อ)

โดย...ดร.ปิยวัฒน์ เกตุวงศา

ต่อจากคราวที่แล้ว ที่ได้นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับ คำนิยาม สถานการณ์ ตลอดจนลักษณะความเป็นอยู่ของ “ครัวเรือนแหว่งกลาง” และได้ทิ้งท้ายไว้ในประเด็นบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการประคับประคองครัวเรือนแหว่งกลางภายใต้การเปลี่ยนผ่านในยุคสังคมสูงวัย ในคราวนี้เราจะมาดูกันว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในปัจจุบันมีส่วนในเรื่องดังกล่าวอย่างไรบ้าง

เชื่อว่า เมื่อเอ่ยถึงนโยบายด้านการพัฒนาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หลายท่านคงจะนึกถึงการจัดสรรงบประมาณเพื่อการสร้างถนนหนทาง ระบบไฟฟ้าหรือน้ำประปา รวมไปถึงระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานอื่นๆ แต่จากการลงพื้นที่เพื่อรวบรวมข้อมูลวิจัยในโครงการ “ความอยู่ดีมีสุขของครัวเรือนชนบทไทย” ของสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ทางคณะวิจัยได้ค้นพบข้อมูลที่สรุปได้ว่า ปัจจุบันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์การทำงานเพื่อให้ทันสมัยและสอดรับกับการเป็นสังคมสูงวัยของไทยมากยิ่งขึ้น

นโยบายเริ่มเปลี่ยนผ่านจากการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานมาสู่การพัฒนาคุณภาพของประชากร ทั้งในแง่ของคุณภาพชีวิต ความเป็นอยู่ และสวัสดิการต่างๆ ให้กับครัวเรือนในกลุ่มที่มีความเปราะบางที่ว่านี้
(ครัวเรือนแหว่งกลางและครัวเรือนผู้สูงอายุ) ที่น่าสนใจ คือ รูปแบบการดูแลไม่ได้เป็นไปในลักษณะการสงเคราะห์แบบดั้งเดิม เช่น การจ่ายเงินชราภาพ การแจกนมให้กับเด็ก หรือแจกข้าวของให้ครัวเรือนเท่านั้น แต่พบว่ามีนโยบายที่ใช้แนวคิดใหม่มาบริหารจัดการเงินเพื่อเป็นกองทุนและสวัสดิการในระยะยาวให้กับผู้สูงอายุ เงินออมยามเจ็บป่วยหรือเสียชีวิต รวมถึงการส่งเสริมรวมกลุ่มเพื่อกิจกรรมต่างๆ นอกจากนี้ยังมีจัดให้มีการบริการรถรับส่งให้กับผู้สูงอายุยามฉุกเฉินและเจ็บป่วยไปยังสถานพยาบาล การจัดกิจกรรมการเยี่ยมเยือนบ้านผู้สูงอายุ มีทีมหมอประจำบ้าน เพื่อดูแลปรนนิบัติผู้สูงอายุที่เป็นไม่สามารถดูแลตนเองได้

ในมิติการดูแลประชากรวัยเด็ก พบว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวนมากได้มีแนวทางต่างๆ เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระของผู้สูงอายุในการดูแลเด็ก ขณะเดียวกันก็ถือเป็นการเสริมสร้างและพัฒนาคุณภาพของประชากรตั้งแต่เยาว์วัยในรูปแบบที่น่าสนใจ เช่น การจัดให้มีสถานดูแลและรับเลี้ยงเด็ก การจัดกิจกรรมให้ผู้สูงอายุมีข้อมูลเกี่ยวกับวิธีการดูแลเด็กๆ ทั้งในแง่โภชนาการและการเรียนรู้ การจัดสรรงบประมาณในโครงการอาหารเพื่อสุขภาพ การจัดจ้างครูพี่เลี้ยงเพื่อทำหน้าที่ดูแลในสถานรับเลี้ยง เพื่อให้เกิดมาตรฐานในการดูแล เสริมสร้างเรียนรู้และพัฒนาการตามช่วงวัยของเด็กๆ ในพื้นที่ของตน

นโยบายที่เป็นประโยชน์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเหล่านี้ ได้รับเสียงสะท้อนจากผู้สูงอายุที่มีการอยู่อาศัยแบบครัวเรือนแหว่งกลาง ว่าสามารถช่วยแบ่งเบาภาระหน้าที่ในการดูแลเด็ก รวมถึงเป็นการเกื้อหนุนต่อการดำรงชีวิตยามบั้นปลายให้มีความสมดุลทั้งในแง่ความมั่นคงทางรายได้ สุขภาพกาย และสุขภาพจิต

ด้วยเหตุนี้ ในวันที่สังคมไทยกำลังเผชิญกับการเป็นสังคมสูงวัย นับเป็นจังหวะที่สำคัญที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกระดับควรเข้ามามีบทบาทในการโอบอุ้มและประคับประคองครัวเรือนในลักษณะพิเศษนี้ที่นับวันมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องให้สามารถดำเนินชีวิตไปอย่างมีคุณภาพเพื่อสนับสนุนการพัฒนาของประเทศในอนาคต