ข้าวลาวขายจีน

โดย...รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช

เมื่อวันที่ 23 มี.ค. 2560 ผมได้นั่งพูดคุยกับเจ้าของ “บริษัท Lao AGRO 2000” ที่นครหลวงเวียงจันทน์ บริษัทนี้ทำธุรกิจข้าวแบบครบวงจรตั้งแต่โรงสีข้าว รับซื้อข้าวเปลือกเพื่อสีและบรรจุถุงขาย กำลังการผลิตของโรงสีได้วันละ 10 ตัน ปัจจุบันส่งออกไปยัง จีน และเวียดนาม ในอาเซียนมี 8 ประเทศที่มีการปลูกข้าว ยกเว้นบรูไนและสิงคโปร์ โดยลาวมีพื้นที่ปลูกข้าว 6 ล้านไร่ ปลูกมากเป็นอันดับที่ 7 ของประเทศที่ปลูกข้าวอาเซียน ได้ผลผลิตข้าวเปลือก 3 ล้านตัน ข้าวสาร 2 ล้านตัน ผลผลิตกก./ไร่ (ทั้งข้าวเหนียวและข้าวเจ้า)

การปลูกข้าวของลาวสามารถปลูกได้ทั้ง 3 ภูมิภาค (เหนือ กลางและใต้) กระจายการปลูกใน 18 แขวง สามารถให้ผลผลิตมากในภาคกลาง บริเวณแขวงคำม่วน สะหวันนะเขต และเวียงจันทน์ สำหรับต้นทุนในการผลิตนั้นแบ่งแยกตามรูปแบบของการปลูกทั้งใช้ระบบชลประทานกับน้ำฝน โดยต้นทุนการผลิตที่ปลูกด้วยระบบชลประทานอยู่ที่ 3,230 บาท/ไร่ ในขณะที่ปลูกอาศัยน้ำฝนจะถูกกว่าอยู่ที่ 2,667 บาท/ไร่ หรือ ตันละ 6,000 บาท ช่องทางการจำหน่ายข้าวเปลือกของชาวนาลาวส่วนใหญ่นิยมขายโดยตรงให้กับโรงสีคิดเป็น 50% และขายให้กับพ่อค้าในท้องถิ่น 30%

ปัจจุบันมีโรงสีในลาวมากกว่า 2.5 หมื่นโรง มีกำลังการผลิตสูงสุด 200 ตัน/วัน มีการลงทุนจากทั้งนักธุรกิจจีน (Fu Teng) และเกาหลีใต้ (Duam Agro Sole) ความท้าทายของ สปป.ลาว ก็คือ ทำอย่างไรจากประเทศผลิตข้าวเพื่อบริโภคในประเทศ เป็นผลิตเพื่อการค้ามากขึ้น ข้อจำกัดหลักๆ คือ โรงสียังมีอุปกรณ์ที่ไม่ทันสมัยและโครงสร้างพื้นฐานด้านถนนยังไม่มีมากพอทำให้ต้นทุนในการขนส่งแพงกว่าเมื่อเทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน ประเทศลาวปลูกข้าวเหนียวเกือบทั้งหมดของพื้นที่เพาะปลูกข้าว สัดส่วนปลูกข้าวเหนียว 90% ข้าวเจ้า 10%

แต่ปัจจุบันมีการปลูกข้าวเหนียวลดลงเหลือเพียง 80% ที่เหลืออีก 20% เป็นการปลูกข้าวเจ้า เหตุผลที่ลาวปลูกข้าวเจ้าเพิ่มขึ้นเนื่องจาก 1.ตอบสนองความต้องการของแรงงานจีนที่เข้ามาทำทางรถไฟลาว-จีน 2.ปี 2560 ประเทศจีนได้เจรจาทำเอ็มโอยูการซื้อขายข้าวระหว่างจีนกับลาว ซึ่งข้อกำหนดในการทำเอ็มโอยู คือ 1.โรงสีของลาวต้องทันสมัยเหมือนไทย เป็นโรงสีที่เป็นกิจการร่วมกันระหว่างจีนกับลาว 2.ค่าใช้จ่ายในการรมยา ฆ่ามอด ทางลาวต้องเป็นผู้รับผิดชอบค่าขนส่ง ค่าภาษี ทางลาวเป็นผู้รับผิดชอบ 3.ลาวต้องขนส่งข้าวจากท่าเรือแหลมฉบังไปจนถึงประเทศจีนแล้ว จีนจึงจะจ่ายค่าซื้อข้าวให้กับลาว 4.จีนให้ราคาข้าวสารเจ้า 6,000 กีบ/กก. ประมาณ 25 บาท/กก. (ปกติรัฐบาลลาวประกันราคาข้าวสารเจ้าอยู่ที่ 9,000 กีบ/กก.ประมาณ 42 บาท/กก.)

นอกจากนี้ ประเทศลาวมีการปลูกข้าวแบบออร์แกนิกน้อยมาก แต่จะมีประมาณ 30% ที่ปลูกข้าวแบบ GAP (ใช้ปุ๋ยน้อยมาก) ชาวนาที่ปลูกข้าวแบบ GAP จะได้รับใบรับรองจากกระทรวงกสิกรรม แม้ว่าข้าวลาวจะมีเป้าหมายการขายข้าวในต่างประเทศให้มากขึ้นก็ตาม โดยเฉพาะจีน แต่ปัญหาในการผลิตข้าวของชาวนาลาวยังมีหลายประเด็น คือ 1.พันธ์ุข้าวของลาวไม่มีการปรับปรุงสายพันธ์ุ ไม่มีการวิจัยเพิ่มเติม ต้องซื้อพันธ์ุข้าวมาจากประเทศไทย 2.ขาดแรงงานในการทำนา แรงงานหันไปทำงานในเมืองมากขึ้น และวิถีการทำนาของชาวนาลาวเปลี่ยนไปมีการใช้เครื่องจักรเข้ามาแทนแรงงานคน 3.ขาดเงินหมุนเวียนในการทำนา ซึ่งผลจากการ ที่ชาวนาลาวไม่มีเงินทุนทำให้ชาวนาทำนาลดลง หรือบางรายก็ขายที่นา หันไปทำอาชีพอื่นแทน แนวโน้มการทำนาลดลงปีละประมาณ 10%

สิ่งที่อยากให้นักลงทุนต่างชาติเข้ามาช่วยสนับสนุนด้านเงินทุนให้กับชาวนา สนับสนุนโรงสีที่มีอยู่แล้วให้มีการพัฒนา ปรับปรุง ให้ทันสมัย มีศักยภาพการผลิตข้าวสารให้ได้ตามเป้าหมายที่รัฐบาลกำหนด และ
ช่วยเหลือด้านการตลาด ส่วนความร่วมมือกับไทยที่อยากให้เป็น 1.การพัฒนาปรับปรุงเรื่องพันธ์ุข้าวของลาว โดยเป็นความร่วมมือระหว่างนักวิจัยของลาวและไทยให้เป็นรูปธรรมมากกว่าเดิม 2.ประเทศไทยปรับปรุงสายพันธุ์ข้าว แล้วขายให้กับประเทศลาวในราคาที่ถูก อาจจะเป็นการทำเอ็มโอยูระหว่างรัฐกับรัฐ หรือรัฐกับเอกชน (ปัจจุบันซื้อพันธุ์ข้าวมาประมาณ 100 บาท/กก. อยากให้ลดลงมาเหลือสัก 50 บาท/กก.)