สปท.เปิดข้อเสนอรัฐ เร่งแก้ปมความเหลื่อมล้ำ

โดย...กนกวรรณ บุญประเสริฐ

คณะกรรมาธิการ (กมธ.) ขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านเศรษฐกิจ สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ที่มี สถิตย์ ลิ่มพงศ์พันธุ์ เป็นประธาน เตรียมเสนอแนวทางการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศที่เร่งด่วนในปี 2560 หลังรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ประกาศใช้ จะมีผลทำให้คณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านเศรษฐกิจ จะมีวาระอยู่ต่ออีก 4 เดือน หรือจะหมดวาระลงในช่วงเดือน ส.ค. 2560 นี้

ทั้งนี้ ในประเด็นของการปฏิรูปเศรษฐกิจที่เร่งด่วนจะมีสาระสำคัญที่จะเสนอคือ การลดปัญหาความเหลื่อมล้ำทางสังคม เนื่องจากยังมีประชาชนจำนวนมากที่ได้รับความไม่เท่าเทียมกันทางสังคม ขาดโอกาสในการเข้าถึงทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด และขาดโอกาสในการเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐาน ทั้งการเข้าถึงบริการทางการเงิน และการใช้ทรัพยากร เช่น ที่ดิน เป็นต้น

สำหรับการลดปัญหาความเหลื่อมล้ำทางสังคม คณะกรรมาธิการฯ ได้เสนอเรื่อง

1.ร่างพระราชบัญญัติสถาบันการเงินชุมชน พ.ศ. ... เพื่อการปฏิรูประบบการเงินฐานราก ช่วยประชาชนจำนวนมากที่ไม่สามารถเข้าถึงบริการทางการเงินที่มีคุณภาพอย่างครบถ้วน ทำให้ต้องหันไปพึ่งพาแหล่งเงินทุนนอกระบบ ก่อให้เกิดปัญหาหนี้ครัวเรือน

ดังนั้น คณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านเศรษฐกิจ ได้เสนอร่างพระราชบัญญัติสถาบันการเงินชุมชนต่อรัฐบาล เพื่อให้มีกฎหมายรองรับสถานะสภาพความเป็นนิติบุคคลและรองรับการดำเนินงานของสถาบันการเงินชุมชน ช่วยให้ประชาชนได้รับบริการทางการเงินที่ดีขึ้นในระยะยาว ให้มีความมั่นคงในการฝากเงิน รวมถึงมีแหล่งทุนในการประกอบการ ชุมชนมีความเข้มแข็ง เข้าถึงแหล่งเงินทุนโดยไม่ต้องพึ่งพาแหล่งเงินทุนนอกระบบและลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจได้ในระดับหนึ่ง

ร่างพระราชบัญญัติสถาบันการเงินชุมชน มีหลักการสำคัญ คือ กำหนดให้มีคณะกรรมการพัฒนาระบบสถาบันการเงินชุมชน เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ จัดทำแผนแม่บท การยกระดับสถาบันการเงินชุมชนที่มีอยู่ในปัจจุบันให้มีสถานะเป็นนิติบุคคล รวมถึงการส่งเสริมสนับสนุนเรื่องการพัฒนาระบบการบริหารจัดการดำเนินงานและระบบเทคโนโลยีสารสนเทศต่างๆ ของสถาบันการเงินชุมชน โดยการสนับสนุนจากธนาคารพาณิชย์ (ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร/ธนาคารออมสิน) ซึ่งจะทำให้การดำเนินงานของสถาบันการเงินชุมชนมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

พร้อมเสนอให้รัฐบาลเร่งเสนอร่าง พ.ร.บ.สถาบันการเงินชุมชน พ.ศ. ... ให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติพิจารณาให้ความเห็นชอบเพื่อประกาศบังคับใช้เป็นกฎหมายต่อไป ทั้งนี้ เพื่อที่จะทำให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการทางการเงินอย่างทั่วถึง อันจะช่วยสร้างโอกาสที่เท่าเทียมกันทางด้านการเงินแก่ประชาชนลดความเหลื่อมล้ำโดยรวมของประเทศ

2.ร่างพระราชบัญญัติธนาคารที่ดิน พ.ศ. ... ช่วยแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำการถือครองที่ดินของเกษตรกรและผู้ยากจนจำนวนมากที่ไร้ที่ดินทำกิน หรือมีที่ดินไม่เพียงพอต่อการประกอบอาชีพ เนื่องมาจากการไม่สามารถรักษาที่ดินไว้ได้ ส่งผลให้ที่ดินตกไปเป็นของผู้ให้กู้ ก่อให้เกิดปัญหาการกระจุกตัวของการถือครองที่ดิน ไม่ได้ใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่อง นำไปสู่ปัญหาที่ดินถูกปล่อยร้าง ปัญหาการใช้ที่ดินต่ำกว่าศักยภาพ และใช้ที่ดินผิดวัตถุประสงค์

ขณะที่เกษตรกรและผู้ยากจนสูญเสียที่ดินทำกิน ประสบปัญหาการเช่าที่ดินที่ไม่เป็นธรรม ทำให้ผู้ยากจนส่วนหนึ่งอพยพเข้าสู่เขตเมือง กลายเป็นคนจนเมือง ในชุมชนแออัด เกิดปัญหาความเหลื่อมล้ำตามมา

ปัจจุบันการใช้ประโยชน์จากที่ดินในประเทศไทย มีประมาณ 320.7 ล้านไร่ แบ่งเป็น พื้นที่ป่าไม้ 107 ล้านไร่ พื้นที่การเกษตร 150 ล้านไร่ พื้นที่ใช้ประโยชน์อื่นๆ 64 ล้านไร่ ซึ่งปรากฏว่าเกษตรกรส่วนใหญ่ 72% ไม่มีความมั่นคงทางด้านที่ดินทำกิน โดยเกษตรกร 52% ต้องเช่าที่ทำการเกษตร และอีก 20% นำที่ดินไปจำนองหรือขายฝาก ซึ่งมีความเสี่ยงที่จะเกิดปัญหาที่ดินหลุดมือ ทั้งนี้เมื่อที่ดินหลุดมือไปจะนำไปสู่ปัญหาสำคัญ 2 ด้าน คือ ปัญหาความเหลื่อมล้ำ (เกษตรกร/คนยากจนสูญเสียที่ดินให้นายทุน) และไร้ประสิทธิภาพ (ที่ดินขาดการบริหารจัดการและใช้ประโยชน์)

ทั้งนี้ ร่างพระราชบัญญัติธนาคารที่ดิน พ.ศ. ... มีหลักการสำคัญ คือ กำหนดให้จัดตั้งธนาคารที่ดินขึ้นเป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ มีวัตถุประสงค์ในการกระจายการถือครองที่ดินที่เป็นธรรมและยั่งยืนและมีการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างเหมาะสม สนับสนุนให้เกษตรกรและผู้ยากจนได้มีที่ดินทำกิน หรือใช้เป็นที่อยู่อาศัย

ธนาคารที่ดินมีอำนาจหน้าที่ที่สำคัญ ได้แก่ การให้กู้ยืมเงินแก่เกษตรกร กลุ่มเกษตรกร ผู้ยากจน หรือชุมชน เพื่อไถ่ถอนจำนองที่ดิน ไถ่ถอนการขาย ฝากที่ดิน ซื้อที่ดินเป็นของตนเอง บริหารจัดการที่ดินที่ผู้มีกรรมสิทธิ์มอบหมายให้ดำเนินการเพื่อให้แก่เกษตรกร กลุ่มเกษตรกร ผู้ยากจนหรือชุมชนเช่าทำประโยชน์ จัดซื้อหรือดำเนินการใดๆ เพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินของเอกชนที่มีสภาพเหมาะแก่การทำเกษตรกรรมและที่อยู่อาศัย เพื่อนำมาให้แก่เกษตรกร กลุ่มเกษตรกร ผู้ยากจนหรือชุมชนเช่า เช่าซื้อ หรือซื้อ

ส่วนการบริหารจัดการธนาคารที่ดินนั้น จะดำเนินการโดยคณะกรรมการธนาคารที่ดิน เพื่อกำหนดนโยบายการบริหารงานและให้ความเห็นชอบแผนการดำเนินงานของธนาคารที่ดิน อนุมัติแผนการลงทุน แผนการเงิน และงบประมาณประจำปีของธนาคาร

3.การปฏิรูปเศรษฐกิจเพื่อสังคม และร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม พ.ศ. ... เป้าหมายคือการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของคนทุกระดับในสังคมทั้ง 3 มิติ ได้แก่ เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม โดยอาศัย “วิสาหกิจเพื่อสังคม” ให้เป็นฟันเฟืองขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมาย

แนวคิดเรื่อง “วิสาหกิจเพื่อสังคม” ได้รับการยอมรับและขยายตัวอย่างกว้างขวางในประเทศต่างๆ ทั่วโลก เช่น ในสหราชอาณาจักรมีเครือข่ายกิจการเพื่อสังคมกว่า 7 หมื่นแห่ง ทำให้เกิดการจ้างงานกว่า 1 ล้านอัตรา กว่าครึ่งเป็นการจ้างกลุ่มคนด้อยโอกาสที่ไม่เคยถูกจ้างงาน อย่างของคนไทย ตัวอย่างคือ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง (ดอยตุง) ถือเป็นกิจการเพื่อสังคมที่มีรายได้กว่า 400 ล้านบาท/ปี จ้างงานชาวเขากว่า 1,200 คน โดยไม่ต้องรอพึ่งพาเงินบริจาค หรือโรงพยาบาลบ้านแพ้ว (องค์การมหาชน)

ทั้งนี้ จึงได้เสนอร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม พ.ศ. ... มีหลักการสำคัญ คือ กำหนดให้มีคณะกรรมการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมแห่งชาติ โดยมีนายกรัฐมนตรีหรือผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความรู้และประสบการณ์สูงด้านการประกอบวิสาหกิจเพื่อสังคมเป็นประธานกรรมการ และมีกรรมการจากส่วนราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรวมถึงผู้ทรงคุณวุฒิ มีอำนาจหน้าที่ ในการกำหนดนโยบาย ยุทธศาสตร์ แผนแม่บทการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมแห่งชาติ และให้คำปรึกษาเสนอแก่คณะรัฐมนตรี ประสาน กำหนดมาตรฐานและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับวิสาหกิจเพื่อสังคมเพื่อให้เกิดความเข้าใจในทิศทางเดียวกัน

พร้อมกันนี้ ให้จัดตั้งสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมแห่งชาติเป็นหน่วยงานของรัฐ มีฐานะเป็นนิติบุคคลและอยู่ในกำกับของนายกรัฐมนตรี มีอำนาจในการกำหนดประเภทวิสาหกิจเพื่อสังคม และวิสาหกิจเพื่อสังคมที่สมควรได้รับการส่งเสริม

รวมทั้งเสนอแนะนโยบายและแผนการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม ให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจและสังคมไทยต่อคณะกรรมการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมแห่งชาติ พิจารณารับจดทะเบียนและออกใบสำคัญแสดงการจดทะเบียนแก่วิสาหกิจเพื่อสังคมเพื่อรับรองสถานภาพการเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม ให้การสนับสนุนและคำแนะนำแก่วิสาหกิจเพื่อสังคมให้สามารถพัฒนาการบริหารจัดการในด้านต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ