ก้าวใหม่อุตสาหกรรม EMS ในอาเซียน

06 เมษายน 2560

อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างสมาร์ทโฟน ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในยุคปัจจุบันไปแล้ว

โดย...ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ |EIC

อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างสมาร์ทโฟน ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในยุคปัจจุบันไปแล้ว โดยการผลิตสมาร์ทโฟนสักเครื่องจำเป็นต้องใช้ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ ซึ่งผลิตและออกแบบมาจากหลากหลายแหล่ง ก่อนจะถูกนำไปประกอบ ซึ่งธุรกิจที่จะเข้ามาทำให้อุปกรณ์ชิ้นดังกล่าวนี้มีหน้าตาที่สวยงามพร้อมใช้ คือ ธุรกิจรับจ้างผลิตและประกอบชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ หรือที่รู้จักกันในนามว่า EMS (Elec tronics Manufacturing Services) ยกตัวอย่างบริษัทในอุตสาหกรรมกลุ่มนี้ที่หลายคนอาจจะพอเคยได้ยินชื่อกันมาบ้างอย่างบริษัท ฟอกซ์คอน ผู้ที่รับประกอบโทรศัพท์ไอโฟนให้กับบริษัท แอปเปิ้ล

อย่างไรก็ตาม ธุรกิจนี้ไม่ได้แค่รับจ้างประกอบเครื่องสมาร์ทโฟนเท่านั้น แต่ยังรับผลิตและประกอบชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ได้หลากหลายตามแบบที่เจ้าของแบรนด์สินค้าอิเล็กทรอนิกส์ต้องการ ซึ่งกิจกรรมบนห่วงโซ่อุปทานของผู้ผลิต EMS ครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำ เช่น การผลิตสารกึ่งตัวนำ ไปจนถึงปลายน้ำ เช่น การประกอบเครื่องใช้ไฟฟ้าเพื่อส่งขาย

ทั้งนี้ ธุรกิจ EMS เกิดขึ้นเพื่อลดต้นทุนของเจ้าของแบรนด์สินค้าอิเล็ก ทรอนิกส์ โดยที่ธุรกิจขับเคลื่อนด้วยการแข่งขันด้านราคาเป็นหลักซึ่ง ที่ผ่านมาอุตสาหกรรมนี้ขยายตัวปีละ 2% และมีมูลค่ากว่า 2.5 แสนล้านเหรียญสหรัฐ คิดเป็น 14 เท่าของมูลค่าการส่งออกไทยทั้งหมดในปี 2559 นอกจากนี้ยังมีแนวโน้มที่ว่ามูลค่าของอุตสาหกรรมนี้จะเติบโตต่อเนื่องถึง 5% ต่อปี หรือเพิ่มเป็น 4.33 แสนล้านเหรียญสหรัฐ ภายในปี 2563 ตามการขยายตัวของการใช้เครื่องใช้ไฟฟ้า สมาร์ทโฟน และออโตเมชั่นในภาคอุตสาหกรรมที่เพิ่มขึ้น

สำหรับในไทยมีผู้ผลิต EMS อยู่จำนวนหนึ่งเช่นกัน โดยมี 5 รายที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ถึงแม้ว่ารายได้ของผู้ผลิต EMS ไทยจะเป็นส่วนน้อยของมูล่าอุตสาหกรรม EMSโลก แต่กำไรจากการดำเนินงานของผู้ผลิตกลุ่มนี้ในช่วงปี 2557-2559 เติบโตต่อเนื่องจากขีดความสามารถของผู้ผลิตไทยที่สามารถผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ได้หลากหลาย ตั้งแต่ระบบไฟจราจร ชิ้นส่วนสำหรับออโตเมชั่นอุตสาหกรรม เครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไป และชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์

โดยกลุ่มชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์นี้เองเป็นกลุ่มที่มีอัตราการจ้างผลิตจากเจ้าของแบรนด์สูง และเป็นชิ้นส่วนที่ผู้ผลิต EMS รายใหญ่ของไทยผลิตเป็นสินค้าหลัก ซึ่งประกอบด้วยแผงวงจรพิมพ์ ของฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ หรือ PCBA พรินต์เตอร์ เมนบอร์ด เป็นต้น นอกจากนี้ผู้ผลิต EMS ไทยยังเสริมสร้างความแข็งแกร่งด้วยการพัฒนาเทคโนโลยีของตนเอง รวมถึงสามารถรักษาทรัพย์สินทางปัญญาของลูกค้าได้ดี รวมถึงให้บริการด้านการออกแบบและทดสอบซึ่งเป็นกิจกรรมต้นน้ำมากขึ้นอีกด้วย

เมื่อมองในระดับภูมิภาคอาเซียน ยังมีผู้ผลิต EMS อีก 8 รายที่เป็นบริษัทจดทะเบียนกระจายตัวอยู่ในมาเลเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ โดยรายได้ของผู้ผลิตกลุ่มนี้คิดเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของไทยเท่านั้น และมีการเติบโตของกำไรจากการดำเนินงานคงที่ด้วยสินค้าหลัก คือ PCBA ที่ใช้ในอุปกรณ์สื่อสาร ทั้งนี้มีเพียง 1-2 รายเท่านั้นที่เป็นผู้ผลิตรายใหญ่จากการผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่มีมูลค่าเพิ่มสูง โดยผู้ผลิตกลุ่มนี้
มีกลยุทธ์ในการเสริมสร้างห่วงโซ่อุปทานของตนเองผ่านการลงทุนในบริษัทลูก และสร้างพันธมิตรกับผู้ผลิตในประเทศต่างๆ ทั้งในจีนและอินโดนีเซีย

นอกเหนือจากประเทศเหล่านี้แล้ว เวียดนามเป็นอีกประเทศหนึ่งที่น่าจับตามองถึงบทบาทในอุตสาหกรรม EMS เพราะถึงแม้ว่าปัจจุบันจะยังไม่มีบริษัท EMS จดทะเบียนในตลาดหุ้น แต่อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ที่ขยายตัวอย่างมากในเวียดนามอาจเป็นแรงขับเคลื่อนหนึ่งที่ผลักดันให้ธุรกิจ EMS มีโอกาสโตตามไปด้วยในอนาคต

จากการรับจ้างผลิตเพื่อลดต้นทุนของเจ้าของแบรนด์อิเล็กทรอนิกส์ ไปสู่แนวโน้มการเติบโตและการแข่งขันของเหล่าผู้ผลิต EMS ชวนให้ต้องตั้งคำถามว่าสมาร์ทโฟนคู่ใจในมือนี้ใครผลิต?