ความท้าทาย ของผังเมือง

โดย...หน้ากากอสังหาฯ

หลายคนที่มีโอกาสไปเที่ยวต่างประเทศบ่อยๆ คงจะมีคำถามอย่างหนึ่งที่ผุดขึ้นในใจว่า ทำไมเมืองไทยถึงไม่สามารถบริหารจัดการให้เมืองมีความเป็นระเบียบเรียบร้อยได้อย่างหลายเมืองสวยๆ ที่เคยไปมา ซึ่งนักวิชาการด้านผังเมืองหลายท่านล้วนมองว่า ส่วนหนึ่งเป็นเพราะประเทศไทยไม่ได้วางผังเมืองรวมของประเทศ และแต่ละจังหวัดไว้ตั้งแต่แรก ทำให้การเติบโตของประเทศเป็นไปแบบกระจัดกระจาย

หากลองคิดตามมุมมองของนักวิชาการด้านผังเมืองหลายท่าน ก็มีส่วนเป็นไปได้ที่ประเทศไทยมีลักษณะการเติบโตในแต่ละหัวเมืองอย่างกระจายจริงๆ และเป็นการเติบโตกันเองจากฝั่งเอกชน จากภาคประชาชน ซึ่งทำให้การเติบโตเหล่านั้นไม่ได้เป็นไปในทิศทางเดียวกันแต่แรก บริเวณใด ที่สามารถปักธงพัฒนาโครงการ ทำการค้าขายได้ ภาคเอกชนก็ดี ภาคประชาชนก็จะเข้าไปตั้งรกราก ซึ่งในหลายพื้นที่คนเข้าไปก่อนที่สาธารณูปโภคของภาครัฐจะเข้าไปถึงด้วยซ้ำ

เมื่อมีคนเข้าไปอยู่ก่อน สิ่งที่ตามมาคือ คนจะกดดันให้รัฐต้องสร้างสาธารณูปโภค ซึ่งถือเป็นบริการสาธารณะตามไป นี่คือจุดเริ่มต้นของปัญหา เพราะตามหลักการแล้ว รัฐควรวางผังเมืองกำหนดพื้นที่การพัฒนา พร้อมกับวางระบบสาธารณูปโภคเข้าไป ซึ่งนอกจากจะทำให้เติบโตของเมืองเป็นไปมีระเบียบแบบแผนแล้ว ยังเกี่ยวเนื่องกับการจัดสรรงบประมาณที่ถูกต้องด้วย แต่เป็นเพราะภาครัฐมีงบประมาณจำกัด ไม่สามารถหว่านเงินลงทุนบริการสาธารณะได้พร้อมกันในทุกพื้นที่ที่มีคนเข้าไปอยู่อาศัย ทำให้การจัดสรรบริการสาธารณะให้กับแต่ละพื้นที่ทำได้ไม่ดี

ขณะที่ปัจจุบันประเทศไทยเริ่มมีการใช้ผังเมืองอย่างจริงจังในหลายจังหวัด (แต่บางจังหวัดก็ยังไม่มี และคนส่วนใหญ่ก็ยังไม่เข้าใจเรื่องผังเมือง) มีนักวิชาการหลายคนก็มองว่า ถึงเวลาแล้วที่ประเทศไทยควรนำผังเมืองมาแก้ปัญหาเมืองที่เติบโตอย่างไร้ทิศทาง จัดการคุมกำเนิดพื้นที่ที่เติบโตแบบไร้เป้าหมาย และเมื่อมีแผนเร่งรัดงานก่อสร้างโครงการรถไฟฟ้า ก็ควรเร่งรัดระบบผังของเมืองให้สอดคล้องกัน ก่อนที่ภาคเอกชนจะเข้าไปจับจองพื้นที่จนยากจะแก้ไขการเติบโตแบบกระจัดกระจายเหมือนในอดีต

ท้ายที่สุด ความท้าทายของการวางผังเมืองในประเทศที่เติบโตอย่างกระจัดกระจายเช่นนี้ก็คือ ผู้มีอำนาจตัดสินใจต้องมองเห็นปัญหาและมีวิสัยทัศน์ที่จะพัฒนาประเทศอย่างแท้จริง เพื่อให้ประวัติศาสตร์ไม่ซ้ำรอย...ซ้ำแล้ว ซ้ำเล่า