กฤตความภูมิใจ ในวัฒนธรรมไทย (3)

โดย...ทัธภร ธนาวริทธิ์

ทำไมคนไทยถึงไม่ภูมิใจในความเป็นไทย ถึงแม้จะมีการรณรงค์ส่งเสริมวัฒนธรรมไทยแต่ลึกๆ ยังไม่ได้เปลี่ยนแปลงค่านิยม (ที่นำไปสู่การปฏิบัติ) ความเป็นไทยได้มากนัก ถึงแม้จะมีการพูดคุยถึงประเด็นเหล่านี้อย่างกว้างขวาง แต่การแสดงออกกลับตรงกันข้าม คนไทยมองข้ามของดีๆ ที่เป็นไทย ในขณะที่ชาวต่างชาติกลับมองเห็นคุณค่าในความงดงามเหล่านี้

สิ่งที่คนพูดถึงมากที่สุดเกี่ยวกับความเป็นไทย เช่น การไหว้ แต่กลับเห็นน้อยลงทุกทีๆ ยิ่งกับคนรุ่นใหม่ การยกมือไหว้คือการทักทาย แต่บางคนกลับมีความรู้สึกไม่อยากยกมือไหว้เพราะเหตุผลต่างๆ นานา ที่มากกว่าเพียงการทักทาย กลายเป็นว่าจะยกมือไหว้เฉพาะคนที่อยากไหว้หรืออยากแสดงความเคารพเท่านั้น

ในความเป็นจริง ผู้ที่ได้รับการทักทายโดยการยกมือไหว้คงปฏิเสธไม่ได้ว่าความรู้สึกที่มีเป็นบวกต่อผู้ที่ยกมือไหว้ มีความเอ็นดูหรือทำให้อคติที่มีต่อคนๆ นั้นลดลงได้ ดังนั้นการยกมือไหว้แสดงการทักทาย ขอบคุณหรือขอโทษนั้นไม่ได้เป็นแค่การแสดงถึงเอกลักษณ์ของวัฒนธรรมไทย แต่ทำให้ได้ใจคนรอบข้างไปด้วย

สถานที่ท่องเที่ยวในประเทศไทยที่บอกว่ามีความสวยงาม มีความภาคภูมิใจในแหล่งธรรมชาติ แต่ทำไมสถานที่ท่องเที่ยวถึงมีสภาพเสื่อมโทรมลง ทั้งจากขยะที่เกลื่อนกลาด สภาพแวดล้อม หรือสิ่งปลูกสร้างมีร่องรอย ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติที่มีคุณค่าเหล่านั้นบอบช้ำ จากการกระทำของคนที่ไปเที่ยว หากเรามีความภาคภูมิใจกับสิ่งเหล่านั้นจริงๆ ทำไมเราถึงทำลายความภาคภูมิใจเหล่านั้นดัวยมือของตนเอง

ความภาคภูมิใจในประเพณีวัฒนธรรมไทยไม่ว่าจะเป็นประเพณีในเทศกาลต่างๆ ที่สำคัญ เช่น สงกรานต์ หรือแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่ทุกคนพูดถึงแต่กลับไม่รู้ความเป็นมาว่าจารีตที่พึงปฏิบัติควรเป็นอย่างไร ค่านิยมที่สืบทอดกันมาจากอดีตนั้นมีประโยชน์ต่อชนรุ่นหลังอย่างไร ทำไมปู่ย่าตายายถึงอยากให้รักษาขนบธรรมเนียม จารีตประเพณีเหล่านั้นเอาไว้

ทุกธรรมเนียมที่มีมาในอดีตต่างมีกุศโลบายที่เป็นประโยชน์ต่อชนรุ่นหลังทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็นการแสดงความกตัญญูกตเวที การให้ทาน การละความตระหนี่ การสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน ซึ่งสิ่งเหล่านี้ถูกบิดเบือนไปอย่างมากในยุคปัจจุบันกลายเป็นการเที่ยวเล่นกับเพื่อน เช็กเรตติ้งของตัวเอง แต่กลับทิ้งพ่อแม่ ผู้หลักผู้ใหญ่ไว้ที่บ้าน

นอกจากนี้ ความเป็นเมืองพุทธก็เป็นสิ่งที่ทุกคนพูดถึง แต่ส่วนใหญ่ก็กล่าวถึงคุณค่าที่เป็นวัตถุ เช่น ความสวยงามของวัดวาอาราม ภาพศิลปะในโบสถ์ ความสวยงามของจิตรกรรมรูปปั้น แต่กลับไม่มีใครกล่าวถึงพระธรรมคำสั่งสอน หรือแม้กระทั่งศีล 5 ที่ฆราวาสทุกคนควรปฏิบัติตาม นั่นคือ การไม่เบียดเบียนผู้อื่นหรือการเดินทางสายกลาง การกล่าวถึงสติ ปัญญา สมาธิ ไม่ใช่ว่าใช้คำว่า “สติค่ะ” ให้เกลื่อน แต่ไม่รู้ความหมาย ไม่รู้จักการปฏิบัติ นั่นคือ การรู้ตัวเองอยู่ตลอดเวล

าการไม่เข้าใจแก่นแท้ของวัฒนธรรมหรือความภูมิใจปลอมๆ ไม่ได้ช่วยให้ความเป็นไทยอยู่ได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืน ในยุคที่เปลี่ยนแปลงไปจาก Baby Boomer มาถึง Generation Z ระดับความเข้มแข็ง และความภาคภูมิใจของความเป็นไทยก็เปลี่ยนไปอย่างมากเช่นกัน