อุตฯแปรรูปไม้ปลูกลาว

โดย....รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช ​ศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

ผมเขียนบทความนี้ที่โรงแรมดวงจันทร์พลาซา นครหลวงเวียงจันทน์ เพราะผมต้องมาเก็บข้อมูลอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์ไม้และไม้แปรรูป ข้าวและปศุสัตว์ ระหว่างวันที่ 22-24 มี.ค. 2560 แต่บทความนี้ขอเริ่มจาก “ต้นแบบอุตสาหกรรมแปรรูปไม้ปลูกลาว” ส่วนอุตสาหกรรมที่เหลือค่อยๆ ทยอยเขียนนำเสนอผู้ท่านอ่านต่อไปครับ

ผมขอเริ่มว่า เมื่อวันที่ 1 พ.ค. 2559 นายกรัฐมนตรี สปป.ลาว ดร.ทองลุน สีสุลิด ได้ออกคำสั่งห้ามนำไม้ออกนอกราชอาณาจักร ซึ่งเป็นคำสั่งห้ามการส่งออกไม้แทบทุกประเภท ตั้งแต่ไม้ซุง ไม้แปรรูป ราก กิ่งก้าน และต้นไม้จากป่าธรรมชาติ รวมถึงท่อนซุงที่ได้รับอนุมัติจากรัฐบาลชุดที่แล้วให้ส่งออกได้ โดยไม้ที่สามารถส่งออกได้ต้องถูกแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ขั้นสุดท้ายตามหลักเกณฑ์ของกระทรวงอุตสาหกรรมและการค้าแล้วเท่านั้น 

เช่น การขยายทำการเกษตร เหมืองแร่ และพลังงานน้ำ เป็นต้น สปป.ลาวมีพื้นที่ 236,800 ตร.กม. ในปี 2553 มีพื้นที่ป่า 40% ในปี 2535 ลาวมีพื้นที่ป่า 70% และมีเป้าหมายในปี 2020 เป็น 70% อุตสาหกรรมไม้และไม้แปรรูปเป็นหนึ่งอุตสาหกรรมที่ทำรายได้ให้กับลาว โดยมีการส่งออกเป็น 2 รูปแบบ คือ ไม้แปรรูปกับเฟอร์นิเจอร์ไม้ ตามรายงานของ “FAO Yearbook of Forest Products 2014” ในปี 2557 ลาวส่งออกไม้ซุง 3.8 ล้านลูกบาศก์เมตร

นอกจากนั้น เป็นการส่งออกไม้เนื้อแข็งและไม้สน ส่วนการส่งออกเฟอร์นิเจอร์ไม้นั้นตามรายงานของสมาคมอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์ลาว (The Lao Furniture Industry Association : LFIA) พบว่า มีบริษัทสมาชิกทั้งหมด 80 แห่ง โดยมีโรงงานตั้งอยู่ที่เวียงจันทน์จำนวน 65 แห่ง และในเมืองอื่นๆ อีกกว่า 15 แห่ง ในปี 2558 มีการผลิตเฟอร์นิเจอร์ไม้จำนวน 2 แสนชิ้น โดยแบ่งออกเป็น 3 ประเภทเฟอร์นิเจอร์หลักๆ คือเฟอร์นิเจอร์ทำด้วยไม้ชนิดที่ใช้ในสำนักงาน เฟอร์นิเจอร์ทำด้วยไม้ชนิดที่ใช้ในครัว และเฟอร์นิเจอร์ทำด้วยไม้ชนิดที่ใช้ในห้องนอน โดยที่เฟอร์นิเจอร์ไม้ที่ใช้ในห้องนอนจะเป็นที่นิยมของตลาดจีน ในขณะที่เฟอร์นิเจอร์ไม้ที่ใช้ในสำนักงานจะเป็นที่นิยมของคนไทย

ตลาดหลักของเฟอร์นิเจอร์ไม้แปรรูปของลาวอยู่ที่ 2 ประเทศ คือ จีนและไทย โดยคิดเป็น 80% ของการส่งออกทั้งหมด ที่สำคัญคือ ผมมีโอกาสไปเก็บข้อมูลอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์ไม้ของบริษัท Burapha Agro-Forestry ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2536 ซึ่งเป็นบริษัทแปรรูปอุตสาหกรรมไม้ปลูกที่ใหญ่ที่สุดในประเทศลาว เป็นบริษัทไม้แปรรูปครบวงจร มีการดำเนินเพาะพันธุ์ไม้ ปลูกไม้ แปรรูปและส่งออก เป็นการดำเนินธุรกิจร่วมกับเกษตรกรชาวลาว โดยปลูกไม้และปลูกพืชเกษตรอื่นๆ เช่น ข้าว หญ้าเลี้ยงสัตว์และมันสำปะหลัง นอกจากนี้เพื่อให้ชาวบ้านมีส่วนร่วมในการดูแล บริษัทแห่งนี้เป็นบริษัทร่วมทุนระหว่าง บริษัท Malcom Norlin ของสวีเดนที่ถือหุ้น 95% กับบริษัท Burapha ของลาวถือหุ้น 5%

ปัจจุบันมีการก่อตั้งโรงงานแปรรูปเฟอร์นิเจอร์ 2 แห่ง คือ โรงงานเฟอร์นิเจอร์ ตั้งอยู่ที่บ้านนาบง เมืองปากงึ่ม นครหลวงเวียง ห่างจากนครหลวงเวียงจันทร์ 30 กิโลเมตร เนื้อที่สัมปทาน 18,750 ไร่ และโรงงานไม้อัด เนื้อที่สัมปทานเท่ากับโครงการแรก ทั้งสองโรงงานได้รับสัมปทานจากรัฐบาลเป็นเวลา 50 ปี ไม้ที่บริษัทปลูก เป็นไม้ยูคาลิปตัสประมาณ 80% ที่เหลือเป็นการปลูกไม้สัก ไม้ประดู่แดง และไม้กระถินเทพา

เมื่อมีการแปรรูปไม้เป็นเฟอร์นิเจอร์แล้วจะส่งออกไปยังประเทศมัลดีฟส์ ยุโรป สหรัฐอเมริกา สวีเดน เยอรมนี และนิวซีแลนด์ โดยส่งออกผ่านไปทาง จ.หนองคาย และต่อไปยังแหลมฉบัง ปัญหาที่ประสบในการส่งออกเฟอร์นิเจอร์ไม้ในขณะนี้คือการส่งออกเฟอร์นิเจอร์ไม้แปรรูปผ่านประเทศไทยไปยังประเทศที่สามนั้น ต้องเสียค่าธรรมเนียมต่อหนึ่งใบขนค่อนข้างสูง เหตุผลที่บริษัทเน้นการแปรรูปไม้ยูคาฯ เพราะตลาดต่างประเทศมีความต้องการสูงและในประเทศอาเซียนมีการแปรรูปเฟอร์นิเจอร์จากไม้ยูคาฯ น้อย ส่วนใหญ่จะนำไปใช้ในอุตสาหกรรมกระดาษ

อุตสาหกรรมไม้แปรรูปของลาวถือว่ามีอนาคต เพราะรัฐบาลส่งเสริมสนับสนุนให้มีการปลูกป่าและยังขาดองค์ความรู้ในการวิจัยและพัฒนาด้านเทคนิคการแปรรูป จึงเป็นโอกาสของไทย โดยเฉพาะนักวนศาสตร์และนักออกแบบของไทยที่สามารถร่วมทุนกับบริษัทแห่งนี้