แพลตฟอร์มเขมือบโลก

โดย...ยุทธศักดิ์ คณาสวัสดิ์ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน

ดร.เจฟฟ์ ปาร์กเกอร์ แห่งคณะวิศวกรรมศาสตร์ วิทยาลัยดาร์ตมัธ ผู้เชี่ยวชาญด้านกลยุทธ์ทางธุรกิจ ได้ร่วมเขียนหนังสือชื่อ “Platform Revolution: How Networked Markets Are Transforming the Economy and How to Make Them Work for You.” กล่าวถึงการปฏิวัติทางธุรกิจ จากเดิมรูปแบบ Linear Supply Chain กล่าวคือ แต่ละกิจการจะเริ่มจากซื้อวัตถุดิบ ผลิตชิ้นส่วน ประกอบเป็นสินค้าสำเร็จรูป แล้วจัดจำหน่าย หรือกรณีธุรกิจสื่อ จะเริ่มจากสร้างหรือซื้อเนื้อหา ปรับปรุงดัดแปลง นำเนื้อหามารวมเข้าด้วย แล้วจำหน่ายไปยังลูกค้า

ปัจจุบันก้าวมาสู่รูปแบบใหม่ คือ Digital Platform กล่าวคือ แพลตฟอร์มดิจิทัลจะเป็นหัวใจสำคัญที่เชื่อมโยงทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคเข้าด้วยกัน แม้ส่งผลดีให้ทำธุรกิจง่ายขึ้นมาก เราสามารถขายสินค้าไปทั่วโลกผ่านอาลีบาบา ขายแอพหรือเกมไปทั่วโลกผ่านกูเกิลเพลย์ แต่การแข่งขันระหว่างธุรกิจเหล่านี้จะสูงมากจนแทบไม่มีกำไร

ปาร์กเกอร์ยกตัวอย่างหนังสือพิมพ์ชั้นนำ คือ นิวยอร์ก ไทมส์ เดิมมาร์เก็ตแคปสูงถึงหมื่นล้านเหรียญ แต่ปัจจุบันเหลือเพียง 2,000 ล้านเหรียญ เนื่องจากถูกแพลตฟอร์มสื่อดิจิทัลตีกระหนาบ 2 ด้าน ทั้งแย่งโฆษณาที่เป็นรายได้หลัก และยังแย่งผู้อ่านผ่านอินเทอร์เน็ตจำนวนมาก แทนที่จะอ่านจากนิวยอร์ก ไทมส์ ก็เปลี่ยนมาอ่านจากแพลตฟอร์ม News Aggregator เช่น กูเกิลนิวส์ ซึ่งรวบรวมข่าวสารจากหนังสือพิมพ์มากมาย

จากบทบาทสำคัญในเชิงธุรกิจยุคใหม่ ทำให้ธุรกิจแพลตฟอร์มสร้างกำไรมหาศาล โดยบริษัทที่มีมาร์เก็ตแคปสูงสุด 3 อันดับแรกของโลก ต่างเป็นธุรกิจแพลตฟอร์ม กล่าวคือ แอปเปิ้ล 6.3 แสนล้านเหรียญ อัลฟาเบท (กูเกิล) 5.6 แสนล้านเหรียญ และไมโครซอฟท์ 4.9 แสนล้านเหรียญ ซึ่งสูงกว่า GDP ของไทยเสียอีก ซึ่งมีขนาด 4 แสนล้านเหรียญ

เคล็ดลับความสำเร็จของแพลตฟอร์ม คือ จะต้องสร้างมูลค่าผ่าน Network Effect กล่าวคือ ส่งเสริมให้มีผู้ใช้บริการมากมายจนครองตลาดโดยสิ้นเชิง เช่น แพลตฟอร์มมือถือแอนดรอยด์มีผู้นิยมใช้จำนวนมาก จูงใจให้สร้างแอพจำนวนมาก และยิ่งมีแอพมากขึ้นเท่าใด ก็ยิ่งได้รับความนิยมใช้มากขึ้นเป็นทวีคูณ จนครองตลาดโลกมากกว่า 90%

ปาร์กเกอร์ยังยกเคล็ดลับความสำเร็จของแพลตฟอร์ม airbnb โดยหากเรามีห้องพักว่าง ต้นทุนให้บริการแก่คนอื่นแทบจะเท่ากับ 0 จึงได้เปรียบโรงแรมที่มีต้นทุนสูงมาก แต่ที่เราไม่สนใจให้คนอื่นมาเช่าพัก ก็เนื่องจากไม่ไว้ใจว่าจะก่อความเสียหายหรือไม่ ส่วนผู้สนใจมาพักก็กังวลเช่นกันว่าห้องพักจะทรุดโทรมและไม่สะอาด

บทบาทหลักของ airbnb คือ สร้าง Bilateral Trust เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายเชื่อมั่นซึ่งกันและกัน โดยประกันความเสียหายและรับรองคุณภาพ พร้อมกับลงโทษด้วยการขึ้นบัญชีดำ ทำให้ธุรกิจเติบโตอย่างรวดเร็วจนกลายเป็นเชนโรงแรมใหญ่ที่สุดในโลก ทั้งๆ ที่ไม่มีห้องพักของตัวเอง