‘อาร์เซ็ป’ทางออกอาเซียน รับนโยบาย‘ทรัมป์’

โดย...ทศพล หงษ์ทอง

หลังจาก 10 ชาติสมาชิกเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) อย่างเป็นทางการ และครบรอบ 1 ปีเต็มไปเมื่อวันที่ 31 ธ.ค. 2559  โดยสถาบันการเงินระดับโลก ธนาคารเอชเอสบีซี ได้ออกมาวิเคราะห์ภาพรวมการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจอาเซียนในรอบปีที่ผ่านมา

โจเซฟ อินคัลคาเทอรา นักเศรษฐศาสตร์ ธนาคารเอชเอสบีซี (HSBC) เปิดเผยว่า ในรอบ 1 ปีหลังจากเปิดเออีซีอย่างเป็นทางการไปแล้ว ยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเท่าไหร่นัก มีเพียงการต่อยอดบูรณาการด้านการค้าสินค้าและบริการที่มีอยู่เดิมในแต่ละประเทศ อีกทั้งยังมีอุปสรรคอีกมากที่ยังไม่สามารถแก้ไขร่วมกันได้ อาทิ การลดข้อกีดกันทางภาษี และการเคลื่อนย้ายแรงงานฝีมือ ประกอบกับแผนการดำเนินการเศรษฐกิจฉบับใหม่ที่ต้องการยืดกรอบเวลาการแก้ไขปัญหาบางส่วนออกไปก่อน แสดงให้เห็นถึงความตั้งใจในเออีซีที่น้อยเกินไป

ทั้งนี้ ในรอบ 9 เดือนแรกของเออีซี มูลค่าการค้าภายในอาเซียนหดตัว 3.5% เทียบกับช่วงเดียวกันในปีก่อน อีกทั้งการส่งออกรวมของอาเซียนยังหดตัวราว 3.9% จากเมื่อเดือน ม.ค. 2558 พบว่าการหดตัวสะสมของการค้าภายในอาเซียนนั้นอยู่ที่ 10.9% ซึ่งมากกว่าการหดตัวของการค้ารวมที่ 6.2% เนื่องจากการเข้าสู่เออีซีเกิดขึ้นในช่วงการชะลอตัวที่แรงที่สุดของการค้าโลก นับตั้งแต่เกิดวิกฤตการเงินปี 2551 รวมถึงปริมาณการค้าสินค้าน้ำมันปิโตรเลียมและปิโตรเคมีภายในอาเซียนอยู่ในระดับสูง ส่งผลให้มูลค่าการส่งออกลดลง ควบคู่ไปกับตัวเลขการลดลงของห่วงโซ่อุปทานสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ภายในอาเซียน ซึ่งถือเป็นสินค้าแข่งขันหลักของภูมิภาค แต่กลับสูญเสียส่วนแบ่งการตลาดให้แก่จีน

ขณะที่ในปี 2560 มองว่าการขยายตัวทางเศรษฐกิจของอาเซียนยังประสบปัญหาอีกหลายด้าน โดยเฉพาะการส่งออกภายหลังจาก โดนัลด์ ทรัมป์ ชนะเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ ซึ่งมีความชัดเจนว่าข้อตกลงข้อตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชียแปซิฟิก (ทีพีพี) จะต้องหยุดชะงักจนส่งผลเสียโดยตรงกับประเทศอาเซียนที่ร่วมทำข้อตกลงไปแล้วอย่างสิงคโปร์ มาเลเซีย บรูไน และเวียดนาม อีกทั้งรัฐบาลชุดใหม่ของสหรัฐยังมีท่าทีกีดกันทางการค้าจากอาเซียนเพิ่มขึ้นด้วย

ดังนั้น จึงมองว่าข้อตกลงการค้าความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจระดับภูมิภาค (อาร์เซ็ป) จะกลายมาเป็นแนวทางหนึ่งในการกระตุ้นการเติบโตของการค้าอาเซียน ประเทศสมาชิกต้องเร่งบูรณาการภายในและปรับข้อตกลงระเบียบทางการค้าให้สอดคล้องกันเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับห่วงโซ่อุปทานในภูมิภาคและพื้นที่ทางการค้ากับโลก

สำหรับอุปสรรคสำคัญในรอบ 1 ปีที่ผ่านมาของเออีซี คือ ปัจจัยทางการเมืองที่กระทบตรงกับเศรษฐกิจในหลายประเทศ เช่น เวียดนามที่มีการเปลี่ยนผู้นำใหม่ในเดือน ม.ค. 2559 ฟิลิปปินส์มีการเลือกตั้งประธานาธิบดีคนใหม่ในอีก 4 เดือนถัดมา การเลือกตั้งของประเทศไทยและมาเลเซียซึ่งจะเกิดขึ้นในช่วงต้นปีหน้า แต่ยังมีปัจจัยบวกจากการที่ฟิลิปปินส์เข้ามาทำหน้าที่เป็นประธานอาเซียน เพื่อเดินเครื่องเปิดเสรีภาคบริการ เนื่องจากมีแรงงานส่วนเกินและอุตสาหกรรมรับจ้างในภาคธุรกิจอยู่จำนวนมากในฟิลิปปินส์

ขณะที่อาเซียนยังมีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนย้ายแรงงานฝีมือ ทั้งด้านข้อบังคับการต่อใบอนุญาตและความสามารถด้านภาษา เนื่องจากในแต่ละชาติอาเซียนไม่ให้ความสำคัญด้านการศึกษาจนเกิดปัญหาขาดแคลนแรงงานคุณภาพเพื่อรองรับการขยายตัวของขนาดเศรษฐกิจประเทศ