ปฏิรูประบบราชการ

โดย...ดร.ธนิต โสรัตน์

เมื่อกลางสัปดาห์ที่แล้วได้ฟังท่านนายกรัฐมนตรีกล่าวถึงการปฏิรูประบบราชการของไทยให้สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนาประเทศไปสู่ไทยแลนด์ 4.0 เพราะข้าราชการเป็นเครื่องมือและเป็นกลไกในการขับเคลื่อนนโยบายของรัฐบาล ซึ่งได้ถูกบรรจุไว้ในแผนยุทธศาสตร์ชาติซึ่งจะต้องใช้ต่อเนื่องไปอีก 20 ปีข้างหน้า ความสำเร็จของนโยบายนี้มีความสำคัญเพราะเอาอนาคตของประเทศเป็นเดิมพัน

ที่ผ่านมาทุกหน่วยงานของรัฐถูกสั่งให้จัดทำแผนขับเคลื่อนและหลายหน่วยงานมีการจัดสัมมนาหรือจัดทำแผนและถูกกำชับว่าจะต้องมียุทธศาสตร์ และตัวชี้วัดด้านการใช้จ่ายงบประมาณ สำหรับผมเห็นด้วยกับแนวคิดนี้เพราะประเทศไทยไม่เคยมีแผนหลักระยะยาวของประเทศในลักษณะที่เป็นมาสเตอร์แพลน

อย่างไรก็ตาม อดกังวลไม่ได้เกี่ยวกับความเข้าใจทิศทางของประเทศภายใต้ “Thailand 4.0” ทั้งหน่วยงานรัฐและเอกชนมีการรับรู้และเข้าใจที่แตกต่างกัน เช่น จะยกระดับประเทศเฉพาะแต่นวัตกรรมไฮเทค ใครไปไม่ถึงถือว่าไม่ใช่พวก 4.0 ฟังแค่นี้มองตัวเองก็หนาวแล้ว สำหรับด้านอุตสาหกรรมจะขับเคลื่อนแต่เทคโนโลยีเอาหุ่นยนต์มาใช้และประเภทเอสเอ็มอีจะไปอยู่ที่ไหน บางหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับแรงงานออกมาทำยุทธศาสตร์จะยกระดับแรงงานไทย 6 ล้านกว่าคนไปสู่แรงงานที่ใช้ปัญญา หรือ “Brain Power” ซึ่งผมไม่ได้แย้งและไม่ได้บอกว่าไม่ดีโดยทฤษฎีประเทศหากจะพัฒนาก็ควรจะเดินไปในทิศทางนี้ แต่ที่ต้องกล่าวถึงคือ การเตรียมความพร้อมในด้านทรัพยากรมนุษย์โดยเฉพาะข้าราชการมีการพูดถึงค่อนข้างน้อยว่าจะปฏิรูปกันอย่างไร เพราะเมื่อกล่าวถึงเดินหน้าประเทศมักชี้นิ้วไปที่ภาคเอกชนให้เร่งปฏิรูป ขณะเดียวกันต้องยอมรับว่าการเปลี่ยนแปลงในภาคราชการยากเสียยิ่งกว่าอะไร

ทั้งนี้ ระบบราชการของเราเป็นแบบอนุรักษ์ ในช่วงครึ่งศตวรรษที่ผ่านมาแทบไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงแบบปฏิรูป ในเมื่อภาคราชการเป็นตัวกำกับนโยบายของประเทศที่จะเดินหน้าไปสู่ “ดิจิทัลเต็มรูปแบบ” แต่เนื้อในของราชการยังคงติดยึดกับแนวคิด “ควบคุม-กำกับ-ตรวจสอบ และจ้องเอาผิด” ทั้งกับข้าราชการด้วยกันเอง และภาคเอกชนแล้วใครจะกล้าคิดกล้าทำ

การเดินหน้าประเทศไทยไปสู่อนาคต วันนี้-เวลานี้จะต้องเริ่มด้วยการปฏิรูปไปสู่ข้าราชการพันธุ์ใหม่โดยเฉพาะระดับที่ให้คุณให้โทษจะต้องมีวิสัยทัศน์ปรับความรู้ใหม่ การทำงานต้องมีการเชื่อมโยงบูรณาการไม่ให้เกิดปัญหาเหมือนอย่างที่ผ่านมา เช่น รถไฟฟ้าใต้ดินช่วงเตาปูน-บางซื่อ พอสร้างเสร็จแล้วเหลือ 1 กิโลเมตร เชื่อมต่อกันไม่ได้จนท่านนายกฯ อารมณ์เสียขนาดใช้มาตรา 44 แต่ละหน่วยงานยังเกี่ยงกันแก้ไม่เสร็จ ซึ่งที่ยกมานี้ไม่ได้ไปซ้ำเติมใครแต่เป็นตัวอย่างว่ารถไฟฟ้าซึ่งใช้เทคโนโลยีทันสมัย แต่อยู่ภายใต้กำกับของระบบราชการซึ่งยังย้อนยุคติดกับระบบดั้งเดิมผลจะออกมาเป็นอย่างไร

การแก้ปฏิรูประบบราชการเป็นเรื่องใหญ่เพราะเกี่ยวข้องกับผู้คนมากกว่า 1.6 ล้านคน ซึ่งทั้งชีวิตฝากไว้กับระบบที่มีช้านาน แต่ภายใต้นโยบายขับเคลื่อนประเทศแบบที่ท่านนายกฯ กำลังผลักดัน ความจำเป็นที่จะต้องเร่งปฏิรูปกลไกของรัฐไปสู่ข้าราชการพันธุ์ใหม่เพื่อจะได้เป็นต้นแบบในการขับเคลื่อนให้ประเทศเดินหน้าได้อย่างที่ตั้งความหวังไว้...ทำได้ไหมครับ

(สนใจรายละเอียดเพิ่มเติมดูได้ทางเว็บไซต์ www.tanitsorat.com หรือ www.facebook.com/tanit.sorat)