ถั่วดาวอินคา พืชเศรษฐกิจใหม่

โดย...รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช

ผมเขียนบทความนี้เพราะว่าขณะนี้เกษตรกรและนักธุรกิจในประเทศจีน สปป.ลาว เมียนมา กัมพูชา และไทยกำลังตื่นตัวในการปลูกถั่วดาวอินคาเพื่อส่งออกไปต่างประเทศ ถั่วดาวอินคา หรือเรียกว่า “Sacha Inchi” หรือ ถั่วอินคา (Inca Peanut) หรือถั่วป่า (Wild Peanut) หรือถั่วภูเขา (Mountain Peanut) หรือ “Inca Inchi” คำว่า “อินคา (Inca)” เป็นอาณาจักรดั้งเดิมของชนเผ่าอินคาที่ปัจจุบันเป็นประเทศเปรู เอกวาดอร์ โคลอมเบีย และชิลี

ถั่วดาวอินคาเป็นพืชท้องถิ่นที่ปลูกในทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งปลูกมา 3,000 ปี โดยปลูกมากสุดในประเทศเปรู (Peru) ต้นถั่วดาวอินคามีอายุยาวได้ถึง 75 ปี บางครั้งเรียกว่า “Super Food” เพราะเมื่อผลแก่จะเป็นสีน้ำตาลสามารถนำมากลั่นเป็นน้ำมันที่มีส่วนผสมของโอเมก้า 3 (Omega) ร้อยละ 48% โอเมก้า 6 ร้อยละ 37% และโอเมก้า 9 ร้อยละ 8 และยังมีวิตามินเอ 681 ไมโครกรัมต่อ 100 กรัม และวิตามินอี 17 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม

ในปี 2547 น้ำมันดาวอินคา (Sacha Inchi Oil : SIO) ได้รับรางวัลเหรียญทองของ “World Edible oil Competition” ที่ประเทศฝรั่งเศส นอกจากปลูกในประเทศเปรูแล้ว ปัจจุบันถั่วดาวอินคาขยายมาปลูกที่สิบสองปันหา มณฑลยูนนาน จำนวน 3 หมื่นไร่ แขวงหลวงน้ำทา แขวงบ่อแก้ว และหลวงพระบาง จำนวน 5 หมื่นไร่ และนักธุรกิจจีนได้นำเมล็ดพันธุ์เข้ามาทดลองปลูกทางภาคเหนือของไทย ต่อมาบริษัทเอกชนไทยเข้ามาส่งเสริมการปลูกให้กับเกษตรกรในหลายพื้นที่ โดยการแจกเมล็ดพันธุ์ให้ฟรีแล้วรับซื้อผลผลิตในราคาประกัน เช่น จ.เชียงใหม่ พะเยา เชียงราย ลำปาง กำแพงเพชร เป็นต้น

สำหรับในภาคอื่นๆ พบว่า มีหลายจังหวัดที่มีการปลูกดาวอินคา เช่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พบปลูกใน จ.ขอนแก่น ชัยภูมิ กาฬสินธุ์ ภาคกลาง พบว่าปลูกใน จ.สุพรรณบุรี ราชบุรี กาญจนบุรี และภาคตะวันออก พบปลูกใน จ.ปราจีนบุรี และสระแก้ว เป็นต้น ด้วยเหตุผลที่ว่าสะดวกในการดูแลและการขนส่ง รวมทั้งสภาพอากาศที่เหมาะสม คาดว่าปลูกในประเทศไทยจำนวน 1 หมื่นไร่

นอกจากนี้ มีการปลูกกันอย่างแพร่หลายทั้งเมียนมา ที่เรียกว่า “Star Bean” มีพื้นที่ปลูกในมัณฑะเลย์ คาดว่ามีจำนวน 2 หมื่นไร่ กัมพูชา เรียกว่า “Star Sacha Inchi” ปลูกในจังหวัดตาแก้ว กำปงสปือ กำปงธม พระวิหาร กำปงชนัง โพธิสัตว์ และเสียมราฐ คาดว่ามีจำนวน 5 หมื่นไร่ ปัจจุบันตลาดยุโรป อเมริกา แคนาดา ญี่ปุ่น และจีน เป็นตลาดสำคัญของถั่วดาวอินคา โดยนำเข้าด้วยรหัสฮาร์โมไน (HS) 1515.90 (พืชน้ำมันที่ไม่มีปรุงแต่งด้วยสารเคมี) และ 1302.19 (พืชน้ำมันที่ผ่านการสกัด)

ปี 2557 ยุโรปมีการนำเข้า 50 ตัน (เพิ่มจาก 10 ตันในปี 2553) คิดเป็น 21% ของการส่งออกถั่วดาวอินคาทั้งหมดของเปรู ในยุโรป สเปน ฝรั่งเศส เยอรมนี และอังกฤษ เป็นตลาดหลัก และที่กำลังโตเพิ่มขึ้น ได้แก่ สวิตเซอร์แลนด์ เนเธอร์แลนด์ และเชคโกสโลวาเกีย ส่วนใหญ่นำเข้าในรูปน้ำมันดิบแล้วนำไปกลั่นให้บริสุทธิ์เพื่อใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องสำอาง ได้แก่ ครีมทาผิว แชมพูสระผม สบู่ และน้ำมันนวดตัว แต่หลังจากปี 2556 ยุโรปอนุญาตเพื่อไปใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร ซึ่งใกล้เคียงกับสหรัฐ เช่น ในปี 2557 FDA ของสหรัฐอนุญาตให้เข้าได้มูลค่า 90 ล้านบาท

ขณะนี้บริษัทต่างๆ ของสหรัฐสนใจนำมาเป็นส่วนประกอบในอุตสาหกรรม เช่น บริษัท Nestle, Unilever, Procter&Gamble และ PepsiCo สำหรับผลิตภัณฑ์ถั่วดาวอินคานอกจากได้น้ำมันแล้ว สามารถใช้แทนครีมเทียมใส่ในกาแฟโดยนำมาสกัดเป็นผง เมล็ดนำมาอบแล้วทาน เปลือกและใบนำมาทำเป็นชาและยอดนำมาประกอบอาหาร

เมื่อดูความต้องการของอุตสาหกรรมเครื่องสำอางและแนวโน้มคนที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพแล้ว โอกาสของถั่วดาวอินคาก็น่าจะเป็นอีกทางเลือกหนึ่งของพืชเศรษฐกิจในอาเซียน เพียงแต่ต้องศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมด้านความต้องการในอนาคตว่าจะเพิ่มขึ้นอีกเท่าไรรวมทั้งช่องทางการจำหน่ายในต่างประเทศครับ