แม่แจ่มโมเดลพลัส (1)

โดย...กุลฉัตร ฉัตรกุล ณ อยุธยา

การปลูกป่าเป็นวาระแห่งชาติที่สำคัญยิ่ง โดยเฉพาะคำสอนที่พระองค์เคยตรัสไว้ว่า “ควรจะปลูกต้นไม้ลงในใจคนก่อน แล้วคนก็พากันปลูกต้นไม้ลงบนแผ่นดินและรักษาต้นไม้ด้วยตนเอง” เป็นปรัชญาในด้านการพัฒนาป่าไม้ที่ยิ่งใหญ่โดยแท้ แต่เป็นเรื่องที่ยากในการรักษาให้ต้นกล้าอยู่รอด

แม่แจ่มโมเดลพลัส ภายใต้การผลักดันของนายอำเภอแม่แจ่ม “ทศพล เผื่อนอุดม” กับชาวแม่แจ่มเน้นคุมพื้นที่ไฟป่าไม่ให้เผาป่าในระยะติดตาม แนวคิดแรกแบ่งพื้นที่ออกเป็น 3 ระยะ คือ พื้นที่สีแดง พื้นที่สีเหลือง และพื้นที่สีเขียว พื้นที่รวม 1.7 ล้านไร่ เป็นภูเขาสูง 70% ที่ราบเชิงเขา 20% ที่ราบ 10% ป่าแม่แจ่มเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ของชาติไทย เพราะก่อกำเนิดแม่น้ำแม่แจ่ม ซึ่งให้น้ำ 40% แก่แม่น้ำปิง และ 17% แก่แม่น้ำเจ้าพระยา ที่ผ่านมามีค่าจุดความร้อนปี เมื่อ 16 ก.พ.-16 เม.ย. 2558 จำนวน 384 จุด เป็นอันดับ 2 ของ จ.เชียงใหม่

เป้าประสงค์ของแม่แจ่มโมเดลพลัส หลักๆ คือ 1) ยุติปัญหาหมอกควันไฟป่าอย่างยั่งยืน 2) ยุติปัญหาการบุกรุกแผ้วถางพื้นที่ทำกินในเขตป่าสงวนแห่งชาติอย่างเป็นธรรมและมีส่วนร่วม 3) การปลูกพืชเชิงเดี่ยวในเขตป่าสงวนแห่งชาติหมดไป และ 4) การใช้สารเคมีทำการเกษตรลดลง

พื้นที่สีแดง พื้นที่บุกรุกหลังปี 2554 จำนวน 86,359 ไร่ เป้าหมายจ้างชาวบ้านเพาะชำกล้าไม้และปลูกป่า 17 ล้านต้น โดย 1) เจรจาขอคืนหรือบังคับคืน 2) จ้างชาวบ้านปลูกไร่ละไม่ต่ำกว่า 2,000 บาท/ปี ระยะไม่ต่ำกว่า 5 ปี วงเงิน 800 ล้านบาท 3) แต่ถ้าไม่มีงบต้องป้องกันพื้นที่ไม่ให้บุกรุกซ้ำแล้วปล่อยให้ระบบนิเวศฟื้นตัวเอง

พื้นที่สีส้ม พื้นที่บุกรุกระหว่างปี 2545-2554 จำนวน 161,706 ไร่ เป้าหมายคือ เพิ่มต้นไม้ใหญ่ 2.4 ล้านต้น และประชาชนอยู่ร่วมกับป่าได้ 1) เจรจาขอคืนเพื่อนำมาขออนุญาตจัดการป่าอเนกประโยชน์ 2) ทำสัญญาเข้าร่วมโครงการสร้างป่า โดยให้สิทธิเก็บกินหรือบังคับปลูกต้นไม้ใหญ่ไม่ต่ำกว่า 15 ต้น/ไร่ พืชลำดับรองเก็บกินจำหน่ายได้ 3) พักชำระหนี้เงินกู้ผู้ร่วมโครงการ 5 ปี 4) รัฐลงทุนระบบชลประทาน 5) ส่งเสริมเพิ่มความเชี่ยวชาญเทคโนโลยีเกษตรที่สูงหรือพืชใต้ร่มเงา 6) ส่งเสริมการรวมกลุ่มและระบบตลาดที่มั่นคงและเลิกปลูกพืชเชิงเดี่ยว

พื้นที่สีเหลือง พื้นที่บุกรุกก่อนปี 2545 จำนวน 2,136,462 ไร่ เป้าหมายคือ คืนความเป็นธรรมมอบสิทธิในแผ่นดินเกิด 1) นำเสนอ คทช.จัดที่ดินทำกินตามนโยบายคณะกรรมการที่ดินแห่งชาติ 2) ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรแบบใช้พื้นที่น้อยให้ผลตอบแทนมาก 3) รัฐวางระบบชลประทานเพื่อทำเกษตร 4) พักชำระหนี้เงินกู้ปลอดดอกเบี้ยเกษตรกร 5 ปี 5) ส่งเสริมการรวมกลุ่มทำระบบการตลาดที่มั่นคง 6) ส่งเสริมเกษตรปลอดสารเคมี 7) พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานคุณภาพชีวิต

พื้นที่สีเขียว พื้นที่ป่าเหลืออยู่ 1,231,171 ไร่ โดย 1) เฝ้าระวังป้องกันทั้งทางพื้นดิน อากาศ 2) บังคับใช้กฎหมายโดยบูรณาการทุกภาคส่วน และดำเนินคดีกับผู้ฝ่าฝืน 3) ปรับใช้กฎหมู่บ้านและชุมชน 4) เสริมสร้างความเข้มแข็งภาคีเครือข่ายภาครัฐ 5) เปิดช่องทางให้ภาคเอกชนมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาและเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน

(อ่านต่อฉบับหน้า)