คนงานคอปกสีเทา

โดย...สดุดี วงศ์เกียรติขจร

“คนงานคอปกสีเทา” (Grey-collar Workers) กำลังจะกลายเป็นกลุ่มคนในกำลังแรงงานของหลายประเทศในอาเซียน (อาทิ สิงคโปร์ และไทย) ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว เนื่องจากด้วยวิทยาการทางการแพทย์ที่ทันสมัยและพฤติกรรมของคนที่เริ่มเอาใจใส่กับโภชนาการที่ถูกสุขลักษณะและการรักษาสุขภาพ ซึ่งทำให้คนมีสุขภาพดีและอายุยืนยาวขึ้น ผนวกกับความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสารสนเทศ

ส่งผลให้ประชากรสูงวัยที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไปมีจำนวนมากขึ้นตัดสินใจทำงานต่อไป เพื่อจะหารายได้เพิ่มเติมก่อนที่จะเกษียณตัวเองได้สบายขึ้น โดยคนงานคอปกสีเทาเหล่านี้สามารถเป็นได้ทั้งลูกจ้างที่เป็นแรงงานทักษะขั้นสูง หรือเป็นคนงานที่ใช้องค์ความรู้หรือมันสมอง นวัตกรรม และผู้ประกอบการ และส่วนใหญ่แต่เดิมเป็นคนทำงานที่อยู่ในกลุ่มชนชั้นกลางมาก่อน

กรณีของสิงคโปร์น่าจะเป็นกรณีศึกษาเริ่มต้นได้ดีที่สุดในประเด็นนี้ โดยในปัจจุบันคนทำงานชาวสิงคโปร์ที่สูงวัยจำนวนหนึ่งที่ยังตื่นตัวกับการทำงานและมีเงินออมในระดับหนึ่ง และไม่อยากจะมาคอยหวังพึ่งพาเงินบำนาญจากภาครัฐ แต่ต้องการมีเงินออมสูงขึ้นในอนาคต ก็เริ่มมีแนวโน้มแสวงหาตำแหน่งงานว่างที่มุ่งหวังจะทำงานต่อไป ทั้งภายในประเทศของตัวเอง หรือเดินทางไปยังประเทศใกล้เคียงในอาเซียน อาทิ ไทย สปป.ลาว กัมพูชา เวียดนาม หรือแม้แต่ไปถึงจีน ไม่ว่าจะเป็นคนทำงานวิชาชีพชั้นสูง ผู้ประกอบการ นักลงทุน หรือบางส่วนก็ยินยอมทำงานบริการง่ายๆ อาทิ ตัวแทนศูนย์รับแจ้ง หรือพนักงานเก็บเงิน ทั้งเต็มเวลาและบางเวลา

ขณะที่คนงานคอปกสีเทาในอาเซียนที่คาดว่าจะมีแนวโน้มในลักษณะเดียวกันในอนาคตอันใกล้ ได้แก่ ไทย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย ตามลำดับ

อย่างไรก็ตาม ปัจจัยที่จะเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการหางานทำของคนงานคอปกสีเทาเหล่านี้ก็คือ ความจำกัดของพัฒนาการและการเติบโตของอุปสงค์ในตลาดแรงงาน และการอพยพเข้ามาหางานทำของแรงงานต่างชาติที่อยู่ในวัยทำงาน ซึ่งมีความเป็นไปได้สูงที่จะส่งผลให้เกิดการตึงตัวและเกิดอุปทานส่วนเกินของตลาดแรงงานมากขึ้น รวมถึงคุณสมบัติที่กำหนดไว้ในระดับสูง

ด้วยปัจจัยเหล่านี้ทำให้คนงานกลุ่มนี้จำเป็นต้องกลับเข้าสู่สถาบันการศึกษา หรือเรียนหลักสูตรระยะสั้นต่างๆ เพื่อให้ได้รับองค์ความรู้และทักษะใหม่เพิ่มเติม

ปรากฏการณ์ใหม่ที่กำลังเกิดขึ้นนี้ย่อมนำไปสู่ความจำเป็นเร่งด่วนในการปฏิรูปด้านนโยบายสาธารณะของอาเซียน โดยประเด็นเชิงนโยบายที่ควรพิจารณาดำเนินการ ได้แก่ การให้เงินอุดหนุนแก่ผู้สูงวัยที่ยังทำงานและกลับเข้าสู่การศึกษาหรือการฝึกอบรมเพิ่มเติม การสนับสนุนด้านปัจจัยจูงใจให้สถานประกอบการจ้างงานผู้สูงวัยมากขึ้น การดำเนินมาตรการสนับสนุนที่มุ่งเน้นการช่วยเหลือคนทำงานสูงวัยในเขตชนบทและในภาคเศรษฐกิจที่ไม่เป็นทางการอย่างทั่วถึง การดำเนินนโยบายและยุทธศาสตร์ที่มุ่งเน้นการเรียนรู้ตลอดชีวิต และการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายเพื่อป้องกันการเลือกปฏิบัติเกี่ยวกับอายุของคนทำงานในสถานประกอบการ