พุทธศาสนากับหลัก3R

โดย...วิฑูรย์ สิมะโชคดี

ผมได้อ่านธรรมบรรยายเรื่อง “พุทธศาสนากับหลัก 3 อาร์” ของวัดพระราม 9 กาญจนาภิเษก และมูลนิธิการจัดการทรัพยากรอย่างยั่งยืน (มูลนิธิ 3R) ซึ่งมี ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล เป็นประธานที่ปรึกษา แล้วก็ถึงบางอ้อว่า “หลัก 3R” ที่ว่าเกิดใหม่นั้น ที่แท้มีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลแล้ว

ในคำสอนของพระพุทธเจ้าสอนให้คนดำเนินชีวิตให้สมดุลกับธรรมชาติ โดย 1) กินให้น้อย ท่านสอนให้กินเฉพาะเท่าที่จำเป็นต่อการดำรงชีพ เพราะการกระทำดังกล่าวจะทำลายธรรมชาติน้อยลง และช่วยลดมลภาวะ 2) อยู่อย่างผสมกลมกลืนกับธรรมชาติ เพราะคนและสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ล้วนอยู่ภายใต้กฎของธรรมชาติ และ 3) ใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างชาญฉลาด

คำสอนดังกล่าวก็คือ “หลัก 3R” ในปัจจุบัน ซึ่งเป็นหลักการที่ช่วยในการลดการใช้ทรัพยากรและลดการเกิดขยะ ซึ่งเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อม อันประกอบด้วย Reduce (ลดการใช้) Reuse (ใช้ซ้ำ) และ Recycle (นำกลับมาใช้ใหม่)

พุทธประวัติได้สอดแทรก “หลัก 3R” ที่สามารถอ้างอิงได้หลายเรื่องราว อาทิ

เรื่องที่ 1 เป็นกรณี Reuse คือ การใช้จีวรในการนุ่งห่มของภิกษุ

สมัยนั้นผ้าเป็นสิ่งที่หายาก ผ้าที่คหบดีถวายให้แก่ภิกษุจึงมักถูกลอบขโมยบ่อยครั้ง ครั้นพระพุทธเจ้าได้ทอดพระเนตรนาของชาวมคธ จึงได้มีพระพุทธดำริให้ตัดผ้าจีวรเป็นสี่เหลี่ยมผืนเล็กๆ มาต่อกัน ซึ่งมีลักษณะเป็นผ้าที่เศร้าหมอง คือ ผู้อื่นมักไม่ต้องการไปตัดเย็บอีก จึงเหมาะสมกับสมณะ ผ้าสี่เหลี่ยมผืนเล็กๆ ที่เย็บต่อกันนั้นปรากฏลวดลายเป็นลายคันนา ออกแบบโดยพระอานนท์ ดังปรากฏในข้อความในพระวินัยปิฎก ว่า…

“อานนท์เธอเห็นนาของชาวมคธ ซึ่งเขาพูนดินขึ้นเป็นคันนาสี่เหลี่ยม พูนคันนายาวทั้งด้านยาวและด้านกว้าง ในระหว่างพูนคันนาจะกั้นด้วยคันนาสั้นๆ พูนคันนาเชื่อมกันทาง 4 แพร่ง ตามที่ซึ่งคันนาผ่านตัดกันไปหรือไม่ เธอสามารถแต่งจีวรของภิกษุทั้งหลายให้มีรูปอย่างนั้นได้หรือไม่”

พระอานนท์ ตอบว่า “สามารถ พระพุทธเจ้าข้า”

ครั้งนั้นพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ทักขิณาคิรีชนบทตามพระพุทธาภิรมย์ แล้วเสด็จกลับมาพระนครราชคฤห์อีก ครั้งนั้นท่านพระอานนท์แต่งจีวรสำหรับภิกษุหลายรูป ครั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคได้กราบทูลว่า

“ขอพระผู้มีพระภาคจงทอดพระเนตรจีวรที่ข้าพระพุทธเจ้าแต่งแล้ว พระพุทธเจ้าข้า” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกับภิกษุทั้งหลายว่า
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย อานนท์เป็นคนฉลาด อานนท์ได้ซาบซึ้งถึงเนื้อความแห่งถ้อยคำที่เรากล่าวย่อได้โดยกว้างขวาง จีวรจักเป็นผ้าที่ตัดแล้ว เศร้าหมองด้วยศัสตรา สมควรแก่สมณะ และพวกศัตรูไม่ต้องการ”

จากเหตุการณ์นี้ทำให้เห็นว่าพระพุทธเจ้าทรงเห็นความสำคัญของการใช้สิ่งต่างๆ รอบตัวอย่างรู้คุณค่า โดยการเน้นย้ำให้พระอานนท์เลือกใช้เศษผ้ามาปะติดกันเป็นจีวร ซึ่งวิธีนี้จะสามารถใช้เศษผ้าที่เหลือใช้ หรือเศษผ้าจากผ้าชิ้นเล็กมาตัดต่อกันกลายเป็นจีวรนุ่งห่มได้ ซึ่งเท่ากับลดการใช้ผ้าขนาดใหญ่หรูหราหรือของใหม่มาตัดเย็บ ซึ่งก็จะเหลือเศษผ้ามากมายกลายเป็นขยะได้ ซึ่งสอดคล้องกับ “หลัก 3R” ในเรื่องของ “การนำมาใช้ซ้ำ” หรือ Reuse นั่นเอง

เรื่องนี้ “พุทธศาสนากับหลัก 3R” ยังมีต่ออีกครั้ง ครับผม !