คุณลำไย

โดย...ชาลอต โทณวณิก

“ยังจำไม่เคยลืมเลือน คอยเตือนตัวเองเอาไว้ ที่เธอเรียกฉันลำไย ฉันเก็บเอาไว้ในใจเรื่อยมา” เพลงฮิตเมื่อหลายปีก่อน แค่ยกมาเปิดคอลัมน์ ไม่ได้จะเปลี่ยนเป็นคอลัมน์แต่งเพลงแต่อย่างใด

คนไทยคุ้นเคยกับลำไยมาแต่อ้อนแต่ออก และบางส่วนก็คิดว่าเป็นผลไม้ไทย จริงๆ แล้วเป็นผลไม้ที่มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนและกึ่งร้อนของเอเชีย โดยอาจมีถิ่นกำเนิดในลังกา อินเดีย เมียนมา และจีน โดยลำไยนับเป็นผลไม้ส่งออกอันดับ 1 ของประเทศไทย สร้างรายได้เข้าประเทศปีละกว่าหมื่นล้านบาท

สำหรับในไทยนั้นประวัติว่ามีมาพร้อมประเทศในเขตร้อนนี้ โดยที่ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีชาวจีน นำพันธุ์ลำไยมาถวายพระราชชายาเจ้าดารารัศมี ทรงปลูกที่เชียงใหม่ 5 ต้น กรุงเทพฯ 2 ต้น เดิมเป็นพันธุ์เบี้ยวเขียว ด้วยสภาพภูมิอากาศที่เหมาะสมและมีการเพาะเมล็ดจนกลายพันธุ์เป็นพันธุ์ใหม่ขึ้นมา ลำไยทางเหนือ คือ ลำพูน เชียงใหม่ จึงกลายเป็นลำไยที่มีผลิตผลที่ดีเป็นที่ต้องการของตลาด (ข้อมูลจากวิกิพีเดีย)

เหตุที่ดิฉันนำเรื่องลำไยมาเขียนในเรื่อง ASEAN นั้น เพราะได้มีโอกาสไปช่วยเหลือชาวสวนลำไย บ้านขัวมุง อ.สารภี ภายใต้โครงการประชารัฐเศรษฐกิจฐานราก (E3) ที่เป็นส่วนหนึ่งของโครงการสานพลังประชารัฐของรัฐบาล ต้องการช่วยให้ “ชุมชน” มีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน จึงได้ลงมาช่วยชุมชนนี้ก่อน เนื่องจากเป็นวาระเร่งด่วน เพราะผลผลิตกำลังจะอยู่ในช่วงเก็บผลได้ (ออกในเดือน ส.ค.นี้)

ปัญหาที่พบคือ ลำไยมีตลาดเพียงตลาดเดียว คือ ประเทศจีน ไม่ว่าจะเป็นจากจังหวัดไหน เพราะลำไยเป็น 1 ใน 5 ผลไม้ขั้นเทพของคนจีน (ทุเรียนไม่ติด 1 ใน 5 แต่มานิยมทีหลัง) ที่เชื่อว่าดีต่อสุขภาพ นอกจากนั้นยังเป็นผลไม้แห่งความเชื่อว่าลำไยคือผลไม้ดวงตามังกร นำโชคดีมาให้ผู้บริโภค

ดังนั้น ในระยะหลังจึงมีพ่อค้าคนกลาง (ล้ง) ที่เป็นชาวจีน มาทำเป็นธุรกิจรับซื้อลำไยส่งตลาดจีน ซึ่งเดิมคนไทยทำอยู่ แต่ระบบพ่อค้าคนกลางของไทยได้ถูกล้งจีนทำให้อ่อนแอลง โดยในปีแรกๆ (3-4 ปี มาแล้ว) ล้งจีนได้สร้างราคาสูง จนพ่อค้าไทยรับไม่ไหว เมื่อหมดพ่อค้าไทย ต่อมาล้งจีนก็เป็นผู้กำหนดราคา

เหตุการณ์นี้ไม่ใช่เฉพาะลำไย แต่ทุเรียนตอนนี้ก็แทบจะอยู่ในมือล้งจีนหมดแล้ว ในภาคใต้มีล้งถึง 200 กว่าเจ้าที่รับซื้อทุเรียน สิ่งที่น่ากลัวคือ ถ้าในอนาคตล้งจีนรวมตัวกัน ก็จะกลายเป็นผู้กุมชะตาเกษตรกรไทย

เรื่องลำไยปีนี้ยกเป็นวาระเร่งด่วน เพราะข่าวปล่อยออกมาว่าล้งจีนจะไม่รับซื้อผลิตผล เพราะเศรษฐกิจจีนไม่ดี เราจึงต้องนำมาพิจารณาว่าจะช่วยเหลือได้อย่างไร จึงศึกษาปัญหา จึงไปพบ “แก่นของปัญหา” อย่างที่เล่ามา

ทำไมเรื่องการกว้านซื้อผลไม้ไทยถึงรุนแรงขึ้นในช่วงหลัง ก็เพราะคนจีนมีรายได้มากขึ้น ได้ออกมานอกประเทศ ได้ออกมาทานของดีๆ จากประเทศต่างๆ มากขึ้น นอกจากนั้นการเปิดประชาคมอาเซียน โดยเฉพาะด้านการขนส่งและเส้นทางคมนาคมที่สะดวกขึ้น อย่างทางเหนือ เห็นชัดคือ R3A ที่ทะลุเชียงของเข้าไปยังคุนหมิงได้ในเวลาไม่เท่าไหร่ ทำให้การขนส่งของสดง่ายขึ้น

เรื่องลำไยยังไม่จบ และยังมีประเทศอื่นใน CLMV ที่ก็กลายเป็นเป้าหมายของการปลูกพืชผลสู่ตลาดจีนที่เป็นผู้บริโภครายใหญ่ โปรดติดตามนะคะ