ตั้งราคาโล๊ะสต๊อกข้าวจากรบ.ชินวัตรถึงคสช.

การระบายข้าวสารที่ได้จากโครงการรับจำนำข้าวเปลือก โดยวิธีการเปิดประมูลข้าวทั่วไปในช่วง 7 รัฐบาล ตั้งแต่รัฐบาลทักษิณ ชินวัตร จนถึงรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เรียกว่ามีวิธีการเปิดประมูลและวิธีตั้งราคาที่แตกต่างกันไป

ในขณะที่อำนาจอนุมัติขายข้าวโดยปกติจะเป็นอำนาจของ รมว.พาณิชย์ หรือ รมช.พาณิชย์ ที่รับผิดชอบ ในฐานะรองประธานคณะกรรมการนโยบายข้าวแห่งชาติ (กนข./กขช.) หรือในฐานะประธานคณะอนุกรรมการพิจารณาระบายข้าว ยกเว้นรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ที่จะให้คณะทำงานดำเนินการระบายข้าว และเสนอ รมว.พาณิชย์ (พรทิวา นาคาศัย เป็น รมว.พาณิชย์ จากพรรคภูมิใจไทย) อนุมัติ จากนั้นให้เสนอประธาน กขช. หรือรองประธาน กขช. (ไตรรงค์ สุวรรณคีรี รองนายกฯ) อนุมัติ ก่อนจะลงนามสัญญาซื้อขาย

สำหรับการตั้งราคาขายข้าวนั้น เนื่องจากข้าวที่รับจำนำส่วนใหญ่ไม่สามารถขายได้ทันทีภายในฤดูกาลที่รับจำนำ จึงเป็นข้าวเก่าที่เสื่อมสภาพ แต่ละรัฐบาลจึงมีนโยบายกำหนดราคาที่แตกต่างกัน คือ รัฐบาลทักษิณ จะใช้ราคาส่งออก F.O.B. เป็นเกณฑ์การจำหน่าย แต่หากผู้เสนอซื้อข้าวในปริมาณมาก จะลดราคาให้ตั้งแต่ 500-650 บาท/ตัน เพื่อสร้างแรงจูงใจให้ผู้ที่เสนอซื้อข้าวในปริมาณมาก เนื่องจากต้องเร่งระบายสต๊อกที่มีมาก

ส่วนรัฐบาลอภิสิทธิ์จะกำหนดราคาขายข้าวโดยหักค่าเสื่อมและส่วนลดอื่นๆ รวมทั้งเทียบเคียงกับราคาส่งออกของประเทศคู่แข่งด้วย แต่ทว่าการขายข้าวในรัฐบาลอภิสิทธิ์จะใช้วิธีขายข้าวให้ผู้ที่มีคำสั่งซื้อจากต่างประเทศในปริมาณมาก หรือที่เรียกว่าเจรจาขายข้าวลับ ทำให้ไม่มีการเปิดประมูลเป็นการทั่วไป และมีการขายข้าววิธีนี้ 11 ครั้งปริมาณ 4.1 ล้านตัน

ด้านรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จะกำหนดราคาขายในเกณฑ์ขั้นต่ำ ซึ่งจัดทำโดยคณะทำงานพิจารณาระบายข้าว แต่สามารถลดราคาได้ไม่เกิน 30% จากราคาขั้นต่ำ เช่นเดียวกับรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ที่จะมีคณะทำงานกำหนดราคาขายที่ไม่เปิดเผยต่อผู้ซื้อ และเปิดประมูลแบบยกคลัง หากผู้ประมูลเสนอซื้อสูงกว่าราคากลาง และเสนอซื้อในราคาที่สูงที่สุดเมื่อเทียบกับคู่แข่งรายอื่นๆ จะเป็นผู้ชนะ ซึ่งการเปิดประมูลจะมีทั้งข้าวดีและข้าวเสียเพื่อเข้าสู่อุตสาหกรรม