ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง กับการส่งเสริม SME

โดย...สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจ ขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.)

จากการดำเนินโครงการศึกษาและจัดทำมาตรการส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมตามขนาดของธุรกิจ โดยสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ซึ่งผลการศึกษาได้สะท้อนให้เห็นถึงปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเติบโตของ SME ดังนี้

ด้านสภาพแวดล้อมและบริบทที่เกี่ยวข้องทั้งระดับประเทศและระดับโลก ที่ส่งผลต่อการดำเนินธุรกิจของ SME พบว่า ผู้ประกอบการที่มีการเตรียมตัวเรื่องสถานการณ์ กฎ ระเบียบ และข้อตกลงต่างๆ จะได้ประโยชน์ในการลดต้นทุนการทำธุรกรรม เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและการเข้าถึงตลาดผู้บริโภค วัตถุดิบ แรงงาน แหล่งเงินทุนและเทคโนโลยี รวมถึงการเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานในตลาดโลก และจะช่วยให้ SME รับทราบข้อมูล ทิศทาง และแนวโน้มการผลิตเพื่อเตรียมความพร้อมรับมือกับสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงด้านการส่งออกในตลาดโลก

ด้านโครงสร้าง สถานภาพปัจจุบัน รวมถึงศักยภาพและความสามารถในการดำเนินธุรกิจของ SME พบว่า วิสาหกิจขนาดย่อมที่มีการเติบโตสูงจะอยู่ในกลุ่มประเภทอุตสาหกรรมพื้นฐานและโดยเฉพาะอย่างยิ่งในธุรกิจสาขาการบริการที่สำคัญ อาทิ การขนส่งทางอากาศ การประกันภัย และกิจกรรมของตัวแทนธุรกิจท่องเที่ยว การจัดนำเที่ยว การบริการสำรอง และกิจกรรมที่เกี่ยวข้องต่างๆ เป็นต้น

​ในขณะที่วิสาหกิจขนาดกลางที่มีการเติบโตสูงจะอยู่ในกลุ่มธุรกิจบริการ อาทิ บริการทางกฎหมายและการบัญชี กิจกรรมของตัวแทนธุรกิจท่องเที่ยว การจัดนำเที่ยวและการบริการที่เกี่ยวเนื่อง ธุรกิจการก่อสร้างเฉพาะทาง บริการทางการเงิน การขายส่งและการขายปลีก รวมทั้งอุตสาหกรรมการผลิตขั้นมูลฐานต่างๆ เป็นต้น

โดยพบว่าวิสาหกิจขนาดย่อมที่เติบโตสูง มีประสิทธิภาพในการดำเนินงานสูงกว่าค่าเฉลี่ยในด้านการเก็บหนี้ การบริหารสินค้าคงเหลือ และความสามารถในการทำกำไร ขณะที่วิสาหกิจขนาดกลางที่มีการเติบโตสูง มีประสิทธิภาพในการดำเนินงานในด้านการเก็บหนี้ การหมุนเวียนของสินทรัพย์ถาวร และความสามารถในการทำกำไรในระดับสูง แต่ที่สำคัญทั้งสองกลุ่มมีความสามารถในการก่อหนี้อยู่ในเกณฑ์ไม่ดี ซึ่งอาจจะส่งผลกระทบต่อการขอสินเชื่อในอนาคต

ด้านปัจจัยแห่งความสำเร็จและต้นแบบที่ดีในการดำเนินธุรกิจของ SME ในระดับมหภาค ให้ความสำคัญกับนโยบายส่งเสริมการแข่งขันที่เท่าเทียมและเป็นธรรม การพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ การพัฒนาภูมิภาค แหล่งท่องเที่ยว ให้กระจายไปสู่ท้องถิ่น การแก้ปัญหากฎหมาย กฎ ระเบียบที่เป็นอุปสรรคต่อการประกอบการ ฯลฯ ส่วนระดับจุลภาค (ภายในองค์กร) ผู้ประกอบการ SME จะต้องมีระบบบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ มีความเข้าใจตลาด สามารถพัฒนาสินค้าหรือบริการใหม่ๆ เพื่อตอบสนองความต้องการของลูกค้า ประยุกต์ใช้นวัตกรรม เลือกตลาดที่มีโอกาสเติบโต รวมถึงการเข้าใจคู่แข่ง ฯลฯ

เมื่อศึกษาวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ โดยเฉพาะในด้านโครงสร้าง กลไกการบริหารจัดการนโยบายและมาตรการส่งเสริม SME ของประเทศต่างๆ ที่เป็นกรณีศึกษาที่ดี เช่น ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา พบว่า มีการผลักดันการบริหารจัดการนโยบายและมาตรการส่งเสริมอย่างบูรณาการระหว่างหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ทั้งด้านการพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการ การเงิน การตลาด กลไกการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ และการขยายกิจการไปต่างประเทศโดยการมีส่วนร่วมระหว่างภาครัฐและเอกชน และมีความเชื่อมโยงจากส่วนกลางของประเทศไปสู่ระดับท้องถิ่น

ส่วนแนวทางสำคัญในการพัฒนาโครงการส่งเสริม SME ของประเทศกรณีศึกษาตัวอย่าง พบว่ามี 2 แนวทาง คือ 1) จัดตั้งหน่วยงานกลางในการพัฒนาและบริการโครงการส่งเสริม เช่น สหรัฐอเมริกา ตั้งสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดย่อม (SBA) ขึ้นตรงกับประธานาธิบดี และเป็นหน่วยงานระดับรัฐบาลสาธารณรัฐ ทำหน้าที่พัฒนาโครงการ จัดบริการ และประสานงานด้านโครงการส่งเสริม SME ทั่วประเทศ 2) หน่วยงานกลางด้านนโยบาย โดยบูรณาการโครงการส่งเสริมผ่านงบประมาณร่วมกัน เช่น ญี่ปุ่น จัดตั้งหน่วยงานส่งเสริม SME แบ่งเป็น 2 ระดับ ได้แก่ ระดับนโยบายคือสำนักงานวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEA) ทำหน้าที่นำเสนอแผนการส่งเสริม SME ระดับชาติ โดยมีสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมและนวัตกรรมภูมิภาค (SMRJ) ทำหน้าที่ดำเนินการที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริม SME ระดับภูมิภาค สำนักงานส่งเสริมการค้าต่างประเทศ (JETRO) ทำหน้าที่ส่งเสริมการค้า การลงทุน และการประกอบธุรกิจของ SME ญี่ปุ่นในต่างประเทศ เป็นต้น

สำหรับประเทศไทย จากการศึกษาพบว่า โครงสร้างการบริหารจัดการนโยบายและมาตรการส่งเสริม SME กระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน และยังมีจุดอ่อนในเรื่องระบบการเชื่อมโยงผู้ให้บริการ ที่ปรึกษา และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ขณะที่กลไกภาครัฐยังไม่สามารถกระจายถึงระดับท้องถิ่น รวมถึงการพัฒนากลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการส่งเสริม SME ในระดับท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพมากนัก

ตอนหน้าพบกับกรณีตัวอย่างมาตรการส่งเสริม SME ในต่างประเทศ เพื่อส่งเสริมให้ SME เติบโตได้อย่างต่อเนื่อง สำหรับผู้ประกอบการ SME และผู้สนใจข้อมูลที่เป็นประโยชน์ สามารถติดตามได้ที่ www.sme.go.th