ส่งออกไทยปรับตัว รับมือการค้าโลกเล็กลง

โดย...อรวรรณ จันทร์ธิวัตรกุล

การส่งออกสินค้าไทยที่ต้องเผชิญกับปัจจัยเสี่ยงรอบด้าน โดยเฉพาะมูลค่าการค้าโลกที่ขยายตัวต่ำตลอดในช่วง 4-5 ปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นปัญหาที่สะสมมาจากเศรษฐกิจของประเทศคู่ค้าสำคัญยังไม่ฟื้นตัว การซื้อขายสินค้าระหว่างกันของทั่วโลกที่มีน้อยลง จำเป็นที่ไทยจะต้องปรับตัวเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น

“เศรษฐกิจโลกที่ไม่โตขณะนี้ เพราะมีปัญหาสะสมมานาน เกิดขึ้นจากการเข้าไปช่วยธุรกิจล้ม ซึ่งเริ่มมาตั้งแต่ปัญหาซับไพรม์ ลามจนมาถึงวิกฤตการเงินในสหภาพยุโรป (อียู) พอเข้าไปช่วยผ่านมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ (คิวอี) ก็ไม่ใช่การแก้ไขปัญหา เป็นเพียงการซื้อเวลา ก็ไม่รู้จะดึงขึ้นได้อย่างไร ถ้าปล่อยให้ล้มไปเลยบางทีอาจดีกว่า หากอยากให้โลกฟื้นก็ต้องยอมเจ็บ” สมเกียรติ ตรีรัตนพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า ให้สัมภาษณ์พิเศษกับ “โพสต์ทูเดย์”

สมเกียรติ ชี้ปมว่า เมื่อเศรษฐกิจโลกแย่ลง ความต้องการใช้น้ำมันก็ลดลง ประกอบกับมีแรงกดดันมาจากการค้นพบน้ำมันที่ได้มาจากเชลออยล์ ยิ่งทำให้ราคาน้ำมันทรุดหนัก ก่อนหน้านี้น้ำมันเคยขึ้นไป 100 เหรียญสหรัฐ/บาร์เรล ปีที่แล้วเหลือ 50 เหรียญสหรัฐ/บาร์เรล ปีนี้เหลือ 30 เหรียญสหรัฐ/บาร์เรล และคาดกันว่าจะลดต่ำไปถึง 20 เหรียญสหรัฐ/บาร์เรล ยิ่งทำให้การค้าโลกหดตัว

“วงจรนี้จะวนอยู่อย่างนี้ โดยที่ยังไม่มีทางออก เศรษฐกิจโลกแย่ น้ำมันถูก กำลังซื้อน้อยลง” สมเกียรติ อธิบาย

เศรษฐกิจโลกและราคาน้ำมันมีผลกระทบต่อการส่งออกไทย พบว่าสินค้าส่งออกน้ำมันและสินค้าที่เกี่ยวข้องกับน้ำมัน ซึ่งมีสัดส่วน 10% ของการส่งออกภาพรวม เช่น กลุ่มน้ำมันสำเร็จรูป เม็ดพลาสติก เคมีภัณฑ์ ประเมินว่าการส่งออกปีนี้ยังคงติดลบประมาณ 3-5% ถ้าตีจากราคาน้ำมันที่ลดลงไป ส่วนสินค้าที่น่าจะขยายตัวคือกลุ่มยานยนต์และชิ้นส่วน แต่คำถามเมื่อเศรษฐกิจโลกไม่ดี ยานยนต์ก็อาจจะดึงขึ้นไปได้ไม่สูงมากนัก

ขณะที่กลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้าล้วนไปตามดีมานด์โลก เมื่อดีมานด์โลกพัง ทุกอย่างติดลบหมดทุกตัว กลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งมีสัดส่วน 6-7% กำลังอยู่ระหว่างการปรับตัวตามเทคโนโลยีให้ทัน จากเทคโนโลยีของฮาร์ดดิสก์มาใช้กับระบบคลาวด์ กลุ่มเครื่องใช้ไฟฟ้ามีการย้ายฐานไปเวียดนาม โดยเฉพาะกลุ่มของทีวี แต่การย้ายฐานผลิตทีวีไม่น่าจะกระทบกับไทยมากนัก เพราะทีวีหัวใจหลักคือจอแอลอีดี ซึ่งเป็นต้นทุนทั้งหมด 60-70% ไม่ได้ผลิตที่ไทยอยู่แล้ว ในแง่รายได้ไทยไม่เสียประโยชน์มาก แต่ตัวมูลค่าอาจดูเหมือนหายไปเยอะ

ที่เจ็บหนักสุดคือสินค้าเกษตร เพราะราคาปรับตัวลดลงตามภาวะเศรษฐกิจโลกและราคาน้ำมัน ขณะนี้สินค้าเกษตรมีปัญหาหมด แม้ในแง่ปริมาณส่งออก ไทยยังส่งออกได้ดีอยู่ แต่มูลค่าลดลง ที่เห็นได้ชัดคือยางพารา ส่วนน้ำตาลปริมาณเพิ่มขึ้นไม่ต่ำกว่า 30% แต่มูลค่าขยายตัวไม่ถึง 5% ขณะที่ข้าวราคาลดลง

สินค้าที่น่าจะมีโอกาสในการส่งออกปีนี้คือกลุ่มอัญมณี แม้ว่าเศรษฐกิจโลกไม่ดี แต่อัญมณีก็ยังพอไปได้

ขณะนี้ผมไม่ได้มองตัวเลขว่าจะต้องเป็นบวก มองแต่เพียงว่าทำอย่างไรให้ส่วนแบ่งตลาดยังคงรักษาไว้ นี่คือเรื่องใหญ่สุด ถ้าจะบวกก็ต้องบวกไปกับคนอื่น ซึ่งเป้าหมายส่งออกภาพรวม 5% ในปีนี้ก็ต้องพยายามทำ โดยตลาดหวัง เช่น ซีแอลเอ็มวี และการส่งออกในเดือน ก.พ.นี้ ก็น่าจะติดลบอีก

สมเกียรติ กล่าวว่า สิ่งที่ไทยจะต้องทำภายใต้สถานการณ์โลกที่ไม่เป็นใจขณะนี้ คือการพยายามปรับตัวและประคองตัวให้ได้ การทำงานต้องละเอียดมากขึ้น ต้องดูเป็นรายประเทศสินค้าอะไรไปได้ ต้องไล่กันเป็นรายตัว นโยบายรัฐบาลผลักดันการส่งออกไปยังเมืองรองของประเทศต่างๆ ที่กำลังเจริญเติบโต คือการรักษาส่วนแบ่งตลาด เพราะยากที่จะไปบวกในเวลาที่เค้กของโลกขนาดเล็กลง

อย่างไรก็ตาม ในระยะยาวไทยต้องปรับเรื่องโครงสร้างการผลิตสินค้า การส่งออกขณะนี้เป็นการผลิตสินค้าขั้นกลาง 40% เช่น การผลิตในกลุ่มยานยนต์และชิ้นส่วน เพราะไทยเป็นฐาน มีการผลิตสินค้าขั้นบน (ไฮเทค) เพื่อส่งออกแค่ 20% เท่านั้น เช่น คอมพิวเตอร์ สินค้าที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพการแพทย์ และกลุ่มยานยนต์ที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรม

นอกจากนี้ ไทยมีการผลิตเพื่อส่งออกสินค้าขั้นปฐม (โลว์เทค) สัดส่วน 10% เช่น สินค้าเกษตร อีก 20% เป็นสัดส่วนของวัตถุดิบ เช่น แร่ธาตุ และอื่นๆ 10% ไทยต้องเพิ่มการผลิตสินค้าในกลุ่มระดับบนมากขึ้น