ปลอดภัยไว้ก่อน

โดย...ศ.ดร.สุชัชวีร์  สุวรรณสวัสดิ์

อุบัติเหตุถังดับเพลิงไพโรเจน (Pyrogen[U5]) ทำงานอัตโนมัติ ขณะผู้รับเหมาเข้าไปติดตั้งอุปกรณ์ดับเพลิงภายในชั้นใต้ดินอาคารเอสซีบี ปาร์ค ของธนาคารไทยพาณิชย์ สำนักงานใหญ่ จนมีผู้เสียชีวิต 8 ราย กลายเป็นกรณีศึกษาของประเทศไทยและของโลกในเรื่องจัดการความปลอดภัยของอาคารไปแล้ว

วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) วิเคราะห์และตั้งข้อสังเกตไว้ 3 ประการ คือ 1.เหตุใดถังดับเพลิงไพโรเจนถึงทำงานขณะที่ไม่ได้เกิดเพลิงไหม้ จนเป็นต้นเหตุให้มีผู้เสียชีวิต 2.ควันที่ออกมาจากถังไพโรเจนในรูปของอนุภาคขนาดเล็กที่เรียกว่า แอโรซอล (Aerosol) ทำไมถึงทำให้คนเสียชีวิต ทั้งที่ผู้ผลิตระบุว่าอนุภาคที่ออกมาเพื่อหยุดปฏิกิริยาลูกโซ่ในการเกิดไฟเท่านั้น ไม่ได้ไปกำจัดก๊าซออกซิเจน และ 3.เหตุใดผู้ที่ทำงานอยู่ในพื้นที่ถึงหนีไม่ทันจนทำให้เสียชีวิต

การหาคำตอบทั้งสามประเด็นเป็นเรื่องจำเป็น เพื่อนำมาใช้ปรับปรุง มาตรฐานการออกแบบ ติดตั้ง ใช้งาน และดูแลรักษาอุปกรณ์ดับเพลิง “ชนิดพิเศษ” ที่ไม่ได้ใช้น้ำ ที่นิยมใช้ในกรณีของ ห้องอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และห้องเก็บเอกสารสำคัญ ซึ่งถ้าถูกน้ำแล้วจะเสียหาย จึงมักเลือกใช้ระบบดับเพลิงแบบชนิดพิเศษ ทั้งที่ใช้ระบบอนุภาคของแข็งที่ออกมาเป็นควันแอโรซอล จากถังดับเพลิงไพโรเจน หรือประเภทก๊าซ เช่น ไนโตรเจน และคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งต้องได้รับการดูแลแตกต่างไปจากระบบดับเพลิงปกติ

ถังดับเพลิงไพโรเจนประกอบด้วย 5 ส่วน คือ 1.ตัวจุดระเบิด ให้อนุภาคของแข็งถูกควบแน่นผสมกับก๊าซ 2.อนุภาคของแข็ง กลุ่มโพแทสเซียมที่ถูกบรรจุไว้ก่อนเป็นแอโรซอล 3.ตัวลดความร้อน เพื่อลดอุณหภูมิของสาร
แอโรซอลก่อนถูกปล่อยออกมา 4.แผ่นกรอง ช่วยจัดเรียงโมเลกุลก่อนปล่อยออกมา และ 5.สารแอโรซอลที่ถูกจุดระเบิดกลายเป็นอนุภาคของแข็งผสมก๊าซ ที่มีลักษณะเป็นฝุ่นละเอียดออกมาดับเพลิง

วสท.มีสมมติฐานเรื่องการเกิดเหตุอาจมาจากเครื่องดักจับควันดักจับฝุ่นที่เกิดจากกิจกรรมก่อสร้างที่ดำเนินการมาหลายวัน จนในที่สุดถึงจุดที่กระตุ้นให้ส่งสัญญาณให้กริ่งเตือนทำงาน และตามมาด้วยการจุดระเบิดถังดับเพลิงไพโรเจนปล่อยสารแอโรซอลออกมา ขณะที่สาเหตุของการเสียชีวิตเชื่อว่าเกิดจากการสูดเอาอนุภาคของแข็งขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนเข้าไปมากเกินกว่าที่ร่างกายจะรับไหว ส่งผลให้มีการปิดกั้นระบบทางเดินหายใจ ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่ทัน ขาดออกซิเจนในสมองจึงเสียชีวิต

และการที่พื้นที่ห้องมีขนาดใหญ่ มีความซับซ้อน เมื่อสารแอโรซอลปกคลุมเต็มพื้นที่ จะกีดกั้นการมองเห็น ทำให้หาทางออกไม่เจอ จนต้องเสียชีวิตในที่เกิดเหตุ

บทเรียนราคาแพงนี้ “ป้องกันได้” วสท.แนะนำดังนี้ 1.สารดับเพลิงชนิดพิเศษต้องติดตั้งในพื้นที่ที่ไม่มีคนอยู่ประจำ 2.ต้องออกแบบ ควบคุมโดยวิศวกรผู้เชี่ยวชาญ 3.ระบบสั่งการต้องมีทั้งระบบอัตโนมัติและสั่งการด้วยคน 4.ติดตั้งปุ่มหน่วงการทำงาน 5.ต้องมีสัญญาณเตือนก่อนทุกพื้นที่ 6.มีระบบการอพยพที่สะดวก 7.ประตูต้องเปิดทันทีอัตโนมัติ 8.มีป้ายแสดงจุดควบคุมการทำงาน 9.มีมาตรฐานการปฏิบัติงานในพื้นที่ 10.มีป้ายเตือนอันตราย และ 11.มีป้ายเตือน และข้อปฏิบัติขณะเกิดเหตุอย่างชัดเจน

คุณภาพชีวิตของคนไทยที่เรามักละเลยเรื่องความปลอดภัย หรือทำการโดยประมาท คนไทยต้องมีจิตสำนึกเรื่องความปลอดภัย ดังเช่นพลเมืองของประเทศพัฒนาแล้วที่ปฏิบัติตามขั้นตอนความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด

หากเราเชื่อว่า “ปลอดภัยไว้ก่อน” ไม่ไปไว้ทีหลัง อุบัติเหตุเช่นนี้คงจะไม่เกิดขึ้น