'บ้านคนจน' กระตุ้นเศรษฐกิจ

โดย...รศ.มานพ พงศทัต

ขณะนี้ฝ่ายบริหารกำลังมีแนวคิดจะกระตุ้นเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอสังหาริมทรัพย์ ด้วย “การสร้างบ้านคนจน” ที่จริงเป็นแนวคิดที่ดีเพราะทำได้ 2 อย่างเวลาเดียวกัน คือ “ช่วยเหลือด้านสังคม” ให้คนจนมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น และในขณะเดียวกันก็เป็นการเพิ่ม “ประสิทธิภาพด้านเศรษฐกิจ” ไปด้วย

แต่ก่อนอื่นก็ต้องทำความเข้าใจ รู้จักกับ “คนจน” เสียก่อน คนจนมีทุกประเทศมีคุณลักษณะเหมือนกันคือ มีรายได้น้อยถึงน้อยมาก ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ รัฐส่วนกลางหรือท้องถิ่นต้องลงมาช่วยเหลือมากบ้างน้อยบ้าง ให้มีที่อยู่อาศัยพอเพียง

แต่การจะจัดให้มีที่อยู่อาศัยนั้นมิใช่จะจัดให้คนจน เป็นเจ้าของบ้านของตัวเองที่เรียกว่า “Home Ownership” แต่อย่างเดียว เพราะคนจนยากนักที่จะมีรายได้ซื้อบ้านได้ในสถานที่ใกล้ที่ทำงาน ซึ่งมักจะอยู่ในเมืองหรือกลางเมือง ในยุโรปมีวิธีจัดอีกอย่างคือ จัดให้คนจนมีที่อยู่อาศัยพอเพียงระยะยาวเรียกว่า “Lease-Hold Ownership” คนจนก็จะมีที่อยู่มั่นคงระยะยาวแต่ไม่จำเป็นต้องเป็นเจ้าของ 100%

คนจนของทุกประเทศ รัฐจำต้องช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยเป็น “สวัสดิการ” จึงมีที่เรียกว่า “บ้านสวัสดิการ” ไทยเราก็มีหน่วยงาน เช่น การเคหะแห่งชาติ และธนาคารอาคารสงเคราะห์ คอยช่วยดูแลอยู่ นับว่าดีพอใช้ แม้เศรษฐกิจบ้านเราดีขึ้นมากจนมีรายได้เพิ่มขึ้น คนจนลดน้อยลง แต่ก็ยังมีคนจนและจนมากอยู่โดยเฉพาะในเมืองใหญ่ และแหล่งอุตสาหกรรม (ภาคเกษตร คนจนจะอยู่อย่างพอเพียง คนจนในเมืองใหญ่ไม่มีงานตายท่าเดียว)

การที่รัฐคิดจะนำบ้านคนจนมากระตุ้นเศรษฐกิจเป็นแนวคิดที่ดีมาก แต่ลองคิดให้รอบคอบว่าคนจนมากมีแค่ไหน เขาต้องการอะไร คนจนธรรมดาต้องการอะไร แค่ไหน มิใช่จัดให้เหมือนกันหมด หากจะให้ดีจริงๆ ต้องหันมา “ดูคนชั้นกลาง” ซึ่งเป็นพลังของประเทศจัดนโยบายส่งเสริมด้านที่อยู่อาศัยให้ชัดไปพร้อมๆ กันด้วย

สำหรับคนจนจริงๆ เขาไม่ได้ต้องการจะซื้อบ้านเป็นเจ้าของโฉนดบ้านและที่ดินเองทั้งหมด เขาต้องการเพียง “ความมั่นคงในที่อยู่อาศัย” ทั้งชีวิตเท่านั้น การเคหะฯเคยทำมาก่อน แม้แต่สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ก็ทำคือให้เช่าทั้งชีวิต โดยจัดที่ดินให้ปลูกแฟลตให้เช่า ซึ่งการเคหะฯ จะทำที่ดินแดงก็ได้ ในยุโรปทุกประเทศหันมาจัดสวัสดิการบ้านคนจนด้วยการ “สร้างบ้านเช่าระยะยาว” เรียกว่า Long-Lesse Ownership” แม้กระทั่งผู้สูงวัยก็ไม่อยากจะเป็นภาระเป็นเจ้าของบ้าน “เพียงขอให้มีสิทธิอยู่-มั่นคงระยะยาวทั้งชีวิตก็พอ”

แม้จะจัดให้เป็นที่อยู่อาศัยหรือให้เช่าก็ยังสามารถ “กระตุ้นการก่อนสร้าง” ที่อยู่อาศัย “เหมือนสร้างขาย-ขาดได้เช่นเดียวกัน” แต่เปลี่ยนผู้อยู่ “จากซื้อมาเป็นเช่า” เท่านี้ ด้านการเงินก็สามารถจะจัดให้ได้ แทนที่จะผ่อน 30 ปี ก็เป็นผ่อนระยะยาวกว่านั้น ก็ขอให้รัฐและโดยเฉพาะการเคหะฯ ลองคิดดูครับ

(ยังมีตอนสองต่อไปครับ)