ส่องความสำเร็จเออีซีก่อนเปิด เอเอสซีซี-เอพีเอสซีหงอย

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

หลังจากสมาชิกอาเซียน 10 ชาติเตรียมตัวกันมาอย่างยาวนาน ในที่สุดวันที่ 31 ธ.ค. 2558 วันเริ่มต้นประชาคมอาเซียนอย่างเป็นทางการก็กำลังจะมาถึง

ที่ประชุมอาเซียนได้แบ่งประชาคมอาเซียนออกเป็น 3 เสาหลัก ได้แก่ ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน (เอพีเอสซี) ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) และประชาคมสังคมและวัฒน ธรรมอาเซียน (เอเอสซีซี) พร้อมได้จัดทำแผนงานการจัดตั้ง (บลูพรินต์) ของแต่ละประชาคมขึ้นมา และดำเนินการมาตรการต่างๆ ภายใต้แผนงานเหล่านั้น เพื่อให้บรรลุเป้าหมายของแต่ละประชาคมในปี 2558

แน่นอนว่า ประชาคมที่เป็นที่จับตาที่สุดคือ เออีซี เนื่องจากทั้งนักธุรกิจ นักลงทุน ประชาชนทั่วไป ต่างมีโอกาสมีส่วนได้ส่วนเสียจากการเกิดประชาคมดังกล่าวทั้งสิ้น

เป้าหมายและมาตรการภายใต้เออีซี บลูพรินต์ ยังมีลักษณะเป็นรูปธรรมที่สุดในทั้ง 3 บลูพรินต์ เนื่องจากกำหนดกรอบระยะเวลาที่ต้องดำเนินการเรื่องต่างๆ ให้สำเร็จไว้เป็นระยะ และค่อนข้างชัดเจนว่าหลายเรื่องต้องบรรลุให้ได้ภายในปี 2558

ขณะนี้จึงเริ่มเห็นภาพชัดเจนประมาณหนึ่งแล้วว่า เรื่องใดที่จะมีผลได้ทันทีตั้งแต่วันสุดท้ายของปี 2558 เป็นต้นไป และเรื่องใดที่อาเซียนดำเนินการไม่ทัน ไม่สามารถเกิดขึ้นได้ตามเป้าหมาย

เมื่อวิเคราะห์ไปตาม 4 คุณลักษณะของเออีซี คุณลักษณะหนึ่งที่เป็นที่คาดหวังคือ การเป็นตลาดและฐานการผลิตเดียวกัน มีทั้งเรื่องที่สำเร็จทันสิ้นปีนี้และเรื่องที่สำเร็จไม่ทันสิ้นปีนี้

เรื่องที่ถือว่าสำเร็จและสำเร็จมาสักพักหนึ่งแล้วคือ การปรับลดภาษีรายการสินค้าต่างๆ ลงเหลือ 0% อาเซียนพยายามทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายสินค้าเสรีมาอย่างยาวนาน และทยอยลดภาษีสินค้าในสมาชิกอาเซียนเดิม 6 ประเทศมาตั้งแต่ก่อนปี 2558 แล้ว ทำให้เรื่องนี้เกิดขึ้นได้จริง

อย่างไรก็ตาม อีกมาตรการหนึ่งเพื่อทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายสินค้าเสรีอย่าง การขจัดมาตรการกีดกันทางการค้าที่มิใช่ภาษี (เอ็นทีบี) ยังคงไม่สามารถทำได้อย่างเต็มที่นัก บางประเทศยังคงมาตรการดังกล่าวไว้ในบางประเภทสินค้าเพื่อปกป้องตลาดภายในของตัวเอง ต้องยอมรับว่าในทางปฏิบัติคงเป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลา

อีกเรื่องหนึ่งที่ยังไม่น่าจะเกิดขึ้นทันปี 2558 คือ การอำนวยความสะดวกด้านศุลกากรด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ ณ จุดเดียวของอาเซียน (ASEAN Single Window) อาเซียนพยายามให้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับด้านศุลกากรแต่ละประเทศเชื่อมโยงกันผ่านออนไลน์และมาเชื่อมโยงสู่ระดับอาเซียน อำนวยความสะดวกการนำเข้า-ส่งออก แต่ในทางปฏิบัติจริงแม้กระทั่งระบบอิเล็กทรอนิกส์ ณ จุดเดียวระดับชาติ (National Single Window) ของแต่ละประเทศเองก็ยังไม่ได้เชื่อมโยงกันอย่างสมบูรณ์ ทำให้เอกชนซึ่งคาดหวังว่าจะนำเข้า-ส่งออกได้ง่ายขึ้นคงต้องรอกันอีกสักพัก

เมื่อมาดู การเปิดเสรีการค้าบริการ สิ่งที่สำเร็จคือ มีการแก้ไขกฎหมายในประเทศต่างๆ เพื่อให้คนสัญชาติอาเซียนสามารถถือหุ้นได้ 70% สำหรับสาขาบริการสำคัญที่ได้กำหนดไว้ ในด้านการลงทุนเสรีนั้น ก็มีความพยายามจะส่งเสริมการลงทุนระหว่างกันในภูมิภาค แก้ไขกฎระเบียบต่างๆ ให้สะดวกขึ้น

อีกเรื่องหนึ่งที่ค่อนข้างสำเร็จคือ การเปิดเคลื่อนย้ายแรงงานวิชาชีพเสรี จากเป้าหมายการเคลื่อนย้ายเสรี 7 วิชาชีพ และ 1 กลุ่มวิชาชีพ อาเซียนสามารถบรรลุความตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพ (เอ็มอาร์เอ) ไปได้ 6 วิชาชีพ และ 1 กลุ่มวิชาชีพ ได้แก่ แพทย์ ทันตแพทย์ พยาบาล สถาปนิก วิศวกร นักบัญชี และกลุ่มวิชาชีพท่องเที่ยว 6 แผนก 32 สาขา

อย่างไรก็ดี มี 1 วิชาชีพที่ตั้งเป้าว่าจะเปิดเสรีในปี 2558 คือ วิชาชีพนักสำรวจ เนื่องจากมาตรฐานของวิชาชีพนักสำรวจในภูมิภาคยังแตกต่างกันเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ ทำให้ยังไม่สามารถจัดทำเอ็มอาร์เอร่วมกันและยังไม่สามารถเคลื่อนย้ายเสรีได้

อีก 2 เรื่องที่ดูเหมือนจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในปี 2558 คือ การคุ้มครองผู้บริโภค และคุณลักษณะการรวมตัวกันบูรณาการเข้ากับเศรษฐกิจโลก แม้จะมีการประชุมด้านการคุ้มครองผู้บริโภคระหว่างประเทศเป็นประจำ แต่ประชาชนยังคงมีเครื่องหมายคำถามว่า จะได้รับการคุ้มครองที่เท่าทันยุคเสรีนี้หรือไม่ สำหรับการจะบูรณาการเข้ากับเศรษฐกิจโลกนั้น สมาชิกอาเซียนกลับไม่ได้รวมตัวกันทำ แต่กลับแยกตัวไปบูรณาการเข้ากับความตกลงอื่นๆ ของโลกกันเอง

สำหรับเอเอสซีซีและเอพีเอสซีนั้น ต้องยอมรับว่าแม้จะมีบลูพรินต์และมาตรการต่างๆ ที่ต้องดำเนินการจำนวนมาก แต่บลูพรินต์เองไม่ได้กำหนดตัวชี้วัด ผลลัพธ์ และกรอบระยะเวลาดำเนินการที่ชัดเจนสำหรับแต่ละมาตรการ ทำให้แม้เอเอสซีซีจะมีแผนงานหลักถึง 6 ด้าน เอพีเอสซีวาง 3 คุณลักษณะเอาไว้ แต่ก็ยังไม่สามารถหาความคืบหน้าที่เป็นรูปธรรมได้มากนัก

แม้อาเซียนจะมีวิสัยทัศน์ 2563 และมีบลูพรินต์์ฉบับใหม่สำหรับ 3 เสาแล้ว แต่ท้ายที่สุดหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของเหล่าสมาชิกอาเซียนต้องไม่ลืมว่ามีเรื่องใดที่เคยตั้งเป้าไว้ว่าจะดำเนินการและยังไม่ได้ดำเนินการให้เรียบร้อย เพื่อที่จะได้ใช้ความพยายามให้มากขึ้น ดำเนินการให้บรรลุผลที่ตั้งไว้ สอดคล้องกับเป้าหมายของการรวมตัวเป็นประชาคม