'เชียงดา'ชาเขียวเพื่อสุขภาพ สมุนไพรพื้นบ้านจากพะเยา

โดย...อักษรา ปิ่นนราสกุล

“ผักเชียงดา” หรือ “ผักเซียงดา” ตามชื่อเรียกของพื้นบ้านภาคเหนือ เป็นพืชประเภทเถาพบทั่วไป ปลูกง่ายปลูกไว้ตามรั้วบ้าน หรือปลูกเป็นไม้พุ่ม ไม่ต้องใช้สารเคมีใดๆ ที่สำคัญเป็นพืชสมุนไพรที่รับประทานได้ทั้งดอก ใบ และยอด

ด้วยความสนใจการใช้สมุนไพร ทำให้ ขนิษฐา อคะทสึคะ หรือ “อาจารย์ต้อม” บัญฑิตจากมหาวิทยาลัยแม่โจ้ วัย 50 ปี ซึ่งต่อมาได้ศึกษาเรื่องของพืชสมุนไพรอย่างรู้ลึกจากคณะวิทยาศาสตร์ สาขาแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.) ได้ค้นคว้าศึกษาการใช้สมุนไพรเป็นเครื่องดื่มบำรุงร่างกาย และเริ่มโครงการส่งเสริมให้เครือข่ายหมอเมืองในพื้นที่ จ.พะเยา ได้แปรรูปพืชสมุนไพรเพื่อสร้างรายได้อีกทางหนึ่ง

“ผักเชียงดามีคุณสมบัติดีๆ มากมาย เช่น ต้านอนุมูลอิสระที่เป็นต้นเหตุของโรคเส้นเลือดหัวใจอุดตัน โรคมะเร็ง ต้อกระจกในผู้สูงอายุ ป้องกันการแตกของเม็ดเลือดแดง และการเสียของ DNA ข้ออักเสบรูมาตอยด์และเกาต์ บำรุงกำลัง แก้อาการปวดเมื่อย รักษาเบาหวาน ลดระดับน้ำตาลในเลือด ปรับระดับและมีรายงานว่าผักเชียงดาสามารถช่วยลดน้ำหนักได้จริง”

อาจารย์ต้อม บอกว่า การใช้ผักเชียงดาเป็นทั้งยาสมุนไพรและอาหารเพื่อรักษาโรค โดยหมอเมืองทางภาคเหนือมีมานานแล้ว โดยถือเป็น “ยาแก้หลวง” คล้ายๆ เป็นยาครอบจักรวาล คือ คิดไม่ออกบอกผักเชียงดา เช่น แก้เบาหวาน เวียนศีรษะ ปวดศีรษะ ตัวร้อน แก้ไข้สันนิบาต (ชักกระตุก) แก้หวัด ภูมิแพ้ หอบหืด แก้แพ้ยา แพ้อาหาร ปวดข้อ เป็นยาระบาย ช่วยระงับประสาท หรือเมื่อมีอาการคิดมากหรือจิตฟั่นเฟือน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นให้มูลนิธิศูนย์ฝึกอบรมเกษตรกรรมและอาชีพ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ และเทศบาลตำบลหงส์หิน อ.จุน จ.พะเยา ปลูกผักเชียงดาเพื่อนำมาแปรรูปเป็นชาเขียวชงดื่ม

“ตอนนี้ทางกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหงส์หินผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อสุขภาพ ได้นำใบผักเชียงดามาเข้ากระบวนการอบเพื่อรักษาคุณค่าทางยาสมุนไพร แปรรูปเป็นชาเขียว บรรจุภัณฑ์ในถุงพลาสติกเคลือบกันน้ำอย่างดี ราคาห่อละ 40–60 บาท ส่งวางขายทั่วไปในพื้นที่ จ.พะเยา นอกจากนี้ยังมีสมุนไพรหลากหลายชนิด เช่น ชาสมุนไพรดอกไม้ บำรุงเลือด ว่านชักมดลูกบรรจุแคปซูล ฟ้าทะลายโจร ซึ่งมีผู้สนใจในผลิตภัณฑ์มากขึ้นตามลำดับ”

ในอนาคตอาจารย์ต้อมคาดหวังให้ผลิตภัณฑ์ชาเขียวเชียงดาแพร่หลายออกไปมากกว่านี้ ซึ่งกำลังมีการศึกษารูปแบบการตลาดและการปรับปรุงทั้งตัวผลิตภัณฑ์รวมทั้งบรรจุภัณฑ์