โซนนิ่ง

โจทย์ใหญ่ที่รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา กำลังขะมักเขม้นทำงานกันอย่างหนักในขณะนี้ นอกเหนือจากการกอบกู้เศรษฐกิจ ผ่านการกระตุ้นการใช้จ่าย การลงทุนในรูปแบบต่างๆ แล้ว เห็นจะเป็นการกำหนดยุทธศาสตร์การจัดการกับผลผลิตทางด้านการเกษตรของประเทศ ผ่านกรรมวิธีการจัดการด้านโซนนิ่งการเพาะปลูก และไม่ได้จำกัดวงแคบอยู่เพียงพื้นที่ปลูกข้าว

แต่มีการศึกษาวางแผนการจัดการพื้นที่ปลูกพืชเศรษฐกิจของประเทศทั้ง 20-25 ชนิด ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกทั้ง 95 ล้านไร่ทั่วประเทศ ครอบคลุมครัวเรือนไทยทั้งประเทศ

ผมมีโอกาสได้แลกเปลี่ยนข้อมูลความคิดเห็นกับข้าราชการระดับสูง รัฐมนตรี 4-5 คน ในปลายสัปดาห์ที่ผ่านมา ทำให้ทราบว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่ที่รัฐบาลนี้กำลังเดินหน้าปักธงในการปฏิรูปการเกษตรของไทย

อะไรคือสาเหตุน่ะหรือ เพราะว่ามีการประเมินภาพความเสียหายย่อยยับของเกษตรกรไทยตั้งแต่แล้งหนักในปีที่แล้ว และอาจลากยาวไปถึงปีหน้าว่า พื้นที่ความเสียหายจากภัยแล้งจะขยายวงกว้างจนเราคาดไม่ถึง

มาตรการของรัฐบาลที่ช่วยเหลือเกษตรกรไป 8 มาตรการ ผ่านทางกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงมหาดไทยเยียวยาได้แค่น้ำจิ้มเท่านั้น

ข้อมูลของกระทรวงเกษตรฯ และกระทรวงมหาดไทยประเมินภาพใกล้เคียงกันว่าความเสียหายจะขยายวงไปมากกว่า 2.5 แสนล้านบาท จากเดิมที่ประเมินไว้แค่ 1.4 แสนล้านบาท เพราะแล้งหนักแล้งยาว น้ำที่ใช้ในการเกษตรมีน้อยมาก

ครัวเรือนเกษตรกรที่จะเดือดร้อนจากภัยแล้งจนทำการเกษตรไม่ได้ จะขยายวงจากที่ประเมินว่า 8 แสนครัวเรือน มีแนวโน้มว่าจะเพิ่มเป็น 1 ล้านครัวเรือน หากเอาจำนวนคนในครัวเรือนละ 4-5 คน เท่ากับว่าจะมีประชาชนที่เดือดร้อนจากการขาดรายได้ไม่น้อยกว่า 4-5 ล้านคนที่อยู่ในภาคเกษตรกรรมจะมีปัญหา

เป็นปัญหาที่เข้ามาซ้ำเติมราคายางพาราตกต่ำ ราคาข้าวทรุดหนัก ปาล์มน้ำมันราคาร่วง

ปลายเดือนนี้รัฐมนตรีของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์บอกว่ามาตรการการแก้ปัญหาพืชผลทางการเกษตรแทบทุกกลุ่มจะถูกหยิบยกมาคุยกันในที่ประชุมคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) และที่ประชุมคณะรัฐมนตรีทั้ง ข้าว ลองกอง มังคุด อ้อย มันสำปะหลัง ยางพารา ปาล์ม ลำไย ฯลฯ

หลักการนั้นจะมีการพูดกันถึงการลดต้นทุนการเพาะปลูก การจัดหาตลาด การกำหนดพื้นที่การเพาะปลูก ตลอดจนการสนับสนุนให้ไปปลูกพืชชนิดอื่นที่ให้ผลผลิตดีกว่า เพราะแทบไม่น่าเชื่อว่าผลผลิตของไทยนั้นถือว่าต่ำมากเมื่อเทียบค่าประสิทธิภาพแบบไร่ต่อไร่ จนปลูกอย่างไรก็ไม่รวย

ฟันธงลงไปได้ว่า รัฐบาลกำลังเดินหน้าไปสู่การจัดโซนนิ่งพื้นที่การเกษตรที่พูดกันมาตั้งแต่ผมหนุ่มๆ แต่บัดนี้ผ่านมากว่า 20 ปีแล้วก็มีแต่การตั้งคณะกรรมการขึ้นมาเป็นร้อยชุด แต่ผลสัมฤทธิ์ในเรื่องการจัดพื้นที่โซนนิ่ง แทบไม่เห็นเป็นรูปธรรม แต่จะยังเดินหน้า

ผมไม่ได้คัดค้านในนโยบายการจัดโซนนิ่งที่รัฐบาลนี้กำลังวางแผน ผมเชื่อว่าถ้ากำหนดพื้นที่เพาะปลูกพืชต่างๆ ได้อย่างเหมาะสม ก็จะทำให้เรามีผลผลิตออกมาในจำนวนที่สมดุลกับความต้องการ และทำให้เกษตรกรได้ราคาที่น่าพอใจ

แต่ผมกำลังเสนอว่า การกำหนดโซนนิ่งว่าพื้นที่ไหนปลูกอะไร ที่มาจากการประเมินของกรมพัฒนาที่ดิน กรมส่งเสริมการเกษตร และการสำรวจของกระทรวงมหาดไทย ผ่านกรมพัฒนาชุมชน ว่าพื้นที่ไหนน่าจะเหมาะกับพืชใดจะทำให้เรามีชุดของฐานข้อมูลที่บิดเบี้ยว ไม่ตรงความจริงและจะเกิดปัญหาเมื่อรัฐบาลทำการส่งเสริม เหมือนกรณีที่สนับสนุนการปลูกยางพาราในภาคอีสานในอดีต

การกำหนดว่าพื้นที่ไหนที่ควรเลิกปลูกข้าวและเลิกปลูกยาง ก่อนจะหันไปปลูกอ้อยและปาล์มน้ำมันแทนนั้น ต้องมีการเปิดให้ชุมชนมีส่วนร่วมให้มากกว่านี้

การบังคับหรือกะเกณฑ์ให้เกษตรกรในพื้นที่ไหนปลูก การสั่งห้ามปลูกพืชอะไรกับเกษตรกรนั้นเป็นเรื่องที่ยากมาก จะใช้วิธีการลงทะเบียนเกษตรกรก็ลำบาก ต้องสร้างกระบวนการทำความเข้าใจและสร้างตัวอย่าง

ถ้าไม่เชื่อลองดูตัวอย่างเกษตรกรชาวนาในลุ่มน้ำภาคกลางที่รัฐบาลประกาศห้ามทำนาปรังมาแล้ว 2 ปีการผลิต แต่เชื่อหรือไม่ว่าในแต่ละปีมีเกษตรกรชาวนาดื้อดึงปลูกข้าวแม้จะขาดทุนไปปีละ 1.4-1.6 ล้านไร่ ทำไมเป็นเช่นนั้น ก็เพราะคืออาชีพที่สร้างรายได้ของเขา ถ้าไม่ทำก็อดกิน

แต่หากรัฐบาลลองเปลี่ยนวิธีการใหม่ แทนที่จะประกาศห้ามอย่างเดียวลองจัดทำชุดตัวอย่างสักตำบล สักหมู่บ้านหนึ่งให้ปรับเปลี่ยนวิธีแล้วมาดูผลสัมฤทธิ์จากการปรับเปลี่ยนการเพาะปลูกใหม่ที่สามารถสร้างรายได้มากกว่าเดิม โดยรัฐบาลต้องเข้าไปค้ำประกันรายได้ของเขาให้เป็นตัวอย่างก่อนในเบื้องต้น อันนี้ผมเชื่อว่าจะเกิดการเลียนแบบและแก้ไขพฤติกรรมการเพาะปลูกของเกษตรกรได้ง่ายกว่า

ไม่เชื่อลองทำดูได้