คำแนะนำในการใช้เช็ค

....เดชา กิตติวิทยานันท์

มีผู้สอบถามเกี่ยวกับคำแนะนำในการใช้เช็ค เช่น การรับเช็ค การนำเช็คไปขึ้นเงินกับธนาคาร การทวงหนี้เช็ค รวมทั้งการดำเนินคดีเช็คทั้งทางแพ่งและทางอาญา ว่าจะต้องดำเนินการอย่างไร

เพราะปัจจุบันการทำการค้ามีการปล่อยสินเชื่อ มีการให้เครดิต ผู้ขายสินค้าไม่สามารถหลีกเลี่ยงการรับเช็คได้ เช็คจึงมีความจำเป็นสำหรับนักธุรกิจโดยเฉพาะอย่างยิ่ง

แต่เมื่อเช็คเด้งแล้วนักธุรกิจส่วนใหญ่ยังไม่เข้าใจวิธีการดำเนินคดี ทำให้สูญเสียโอกาสในการเรียกเก็บเงินหนี้ ส่งผลให้หนี้สูญ ผมได้จัดอบรมสัมมนาเกี่ยวกับเรื่องเช็ค วิธีการรับเช็ค อยู่เป็นประจำ เช่น เมื่อวันที่ 13 ก.ค. 2553 ได้จัดอบรมที่ TMA สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย ร่วมกับหอการค้าและสภาหอการค้า ก็มีคำถามเกี่ยวกับเรื่องเช็คเป็นจำนวนมาก จึงขอแนะนำในการใช้เช็คเป็นข้อๆ ดังนี้

1.ผู้สั่งจ่ายต้องเป็นผู้มีอำนาจในการสั่งจ่าย

2.ไม่รับเช็คของพนักงานหรือบุคคลอื่น ซึ่งไม่ใช่ลูกค้าของตนเอง

3.รับเช็คที่ไม่มีการแก้ไขข้อมูลเท่านั้น เพราะเป็นเช็คที่สมบูรณ์

4.ไม่ควรรับเช็คที่เขียนโดยบุคคลหลายบุคคลในฉบับเดียวกัน อาจมีปัญหาในชั้นศาลได้

5.ผู้ออกเช็คต้องลงนามกำกับการแก้ไขให้ครบถ้วน

6.ไม่ควรรับเช็คไม่ลงวันที่ เพราะฟ้องอาญาไม่ได้

7.ไม่ควรรับเช็คว่างเปล่า และไม่ควรกรอกข้อความในเช็คของบุคคลอื่น

8.ยอดเงินในเช็คต้องไม่มากกว่าจำนวนหนี้ทางการค้า

9.ไม่รับเช็คต่างจังหวัด เพราะยุ่งยากในการดำเนินคดี

10.ต้องนำเช็คไปเรียกเก็บเงินให้ตรงวันที่ระบุในหน้าเช็ค

11.ดำเนินคดีเช็คทั้งทางแพ่งและทางอาญา

12.เก็บรักษาเช็คต้นฉบับอย่างระมัดระวังไม่ให้สูญหาย

13.เจรจาหนี้อย่านำเช็คต้นฉบับให้ลูกหนี้ดูอาจจะแย่งเช็คซึ่งหน้า

14.ไม่ควรเปลี่ยนเช็คหลังเช็คคืน ควรแจ้งความดำเนินคดีแทนจะดีกว่า

15.ถ้าไม่แน่ใจในลายเซ็นผู้สั่งจ่ายต้องสอบถามธนาคารเจ้าของเช็ค

16.เช็คคืนต้องรีบรับต้นฉบับเช็คและใบคืนเช็คจากธนาคารทันที

17.รับเช็คหลายฉบับจากลูกค้าไม่ควรเข้าบัญชีหลายบัญชี

สำหรับตัวบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับคดีเช็คตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

มาตรา 914 บุคคลผู้สั่งจ่ายหรือสลักหลังตั๋วแลกเงินย่อมเป็นอันสัญญาว่า เมื่อตั๋วนั้นได้นำยื่นโดยชอบแล้วจะมีผู้รับรองและใช้เงินตามเนื้อความแห่งตั๋ว ถ้าและตั๋วแลกเงินนั้นเขาไม่เชื่อถือโดยไม่ยอมรับรองก็ดี หรือไม่ยอมจ่ายเงินก็ดี ผู้สั่งจ่ายหรือผู้สลักหลังก็จะใช้เงินแก่ผู้ทรง หรือแก่ผู้สลักหลังคนหลังซึ่งต้องถูกบังคับให้ใช้เงินตามตั๋วนั้น ถ้าหากว่าได้ทำถูกต้องตามวิธีการในข้อไม่รับรองหรือไม่จ่ายเงินนั้นแล้ว

มาตรา 916 บุคคลทั้งหลายผู้ถูกฟ้องในมูลตั๋วแลกเงินหาอาจจะต่อสู้ผู้ทรงด้วยข้อต่อสู้อันอาศัยความเกี่ยวพันกันเฉพาะบุคคลระหว่างตนกับผู้สั่งจ่ายหรือกับผู้ทรงคนก่อนๆ นั้นได้ไม่ เว้นแต่การโอนจะได้มีขึ้นด้วยคบคิดกันฉ้อฉล

มาตรา 918 ตั๋วแลกเงินอันสั่งให้ใช้เงินแก่ผู้ถือนั้น ท่านว่าย่อมโอนไปเพียงด้วยส่งมอบให้กัน

มาตรา 987 อันว่าเช็คนั้น คือหนังสือตราสารซึ่งบุคคลคนหนึ่งเรียกว่า ผู้สั่งจ่ายสั่งธนาคารให้ใช้เงินจำนวนหนึ่งเมื่อทวงถามให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่ง หรือให้ใช้ตามคำสั่งของบุคคลอีกคนหนึ่ง อันเรียกว่าผู้รับเงิน

มาตรา 988 อันเช็คนั้น ต้องมีรายการดั่งกล่าวต่อไปนี้ คือ

(1) คำบอกชื่อว่าเป็นเช็ค

(2) คำสั่งอันปราศจากเงื่อนไขให้ใช้เงินเป็นจำนวนแน่นอน

(3) ชื่อ หรือยี่ห้อและสำนักงานของธนาคาร

(4) ชื่อ หรือยี่ห้อของผู้รับเงิน หรือคำจดแจ้งว่าให้ใช้เงินแก่ผู้ถือ

(5) สถานที่ใช้เงิน

(6) วันและสถานที่ออกเช็ค

(7) ลายมือชื่อผู้สั่งจ่าย

มาตรา 990 ผู้ทรงเช็คต้องยื่นเช็คแก่ธนาคารเพื่อให้ใช้เงิน คือว่าถ้าเป็นเช็คให้ใช้เงินในเมืองเดียวกันกับที่ออกเช็คต้องยื่นภายในเดือนหนึ่งนับแต่วันออกเช็คนั้น ถ้าเป็นเช็คให้ใช้เงินที่อื่นต้องยื่นภายในสามเดือน ถ้ามิฉะนั้นท่านว่าผู้ทรงสิ้นสิทธิที่จะไล่เบี้ยเอาแก่ผู้สลักหลังทั้งปวง ทั้งเสียสิทธิอันมีต่อผู้สั่งจ่ายด้วยเพียงเท่าที่จะเกิดความเสียหายอย่างหนึ่งอย่างใดแก่ผู้สั่งจ่ายเพราะการที่ละเลยเสียไม่ยื่นเช็คนั้น

อนึ่ง ผู้ทรงเช็คซึ่งผู้สั่งจ่ายหลุดพ้นจากความรับผิดไปแล้วนั้น ท่านให้รับช่วงสิทธิของผู้สั่งจ่ายคนนั้นอันมีต่อธนาคาร

มาตรา 991 ธนาคารจำต้องใช้เงินตามเช็คซึ่งผู้เคยค้ากับธนาคารให้ออกเบิกเงินแก่ตน เว้นแต่ในกรณีดั่งกล่าวต่อไปนี้ คือ

(1) ไม่มีเงินในบัญชีของผู้เคยค้าคนนั้นเป็นเจ้าหนี้พอจะจ่ายตามเช็คนั้น หรือ

(2) เช็คนั้นยื่นเพื่อให้ใช้เงินเมื่อพ้นเวลาหกเดือนนับแต่วันออกเช็ค หรือ

(3) ได้มีคำบอกกล่าวว่าเช็คนั้นหายหรือถูกลักไป

รู้เทคนิคแล้วต้องระวังอย่าให้พลาดนะ