'ซานิเวชั่น'โถส้วมรีไซเคิล เปลี่ยนของเสียเป็นพลังงาน

โดย...ชญานิศ ส่งเสริมสวัสดิ์

“ซานิเวชั่น” บริษัทเกิดใหม่ในเคนยา ประเทศหนึ่งในทวีปแอฟริกา นอกจากจะผลิตโถส้วมใช้แล้วทิ้งโดยเสียค่าใช้จ่ายแบบเป็นสมาชิก (Subscribe) แล้ว ยังเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอีกด้วย

เคนยากำลังเข้าสู่ช่วงยุคเมืองที่ 40% ของประชากรทั้งหมดกำลังตั้งรกรากภายในเมืองต่างๆ อย่างไรก็ตาม ประชากรน้อยคนนักที่จะเข้าถึง “ห้องน้ำ” โดยในปี 2013 สำนักข่าวบีบีซี รายงานว่า “ห้องน้ำบิน” หรือการที่ประชาชนขับถ่ายใส่กระดาษหรือถุงพลาสติก ก่อนจะปาออกมานอกบ้านสู่ถนนที่เกิดขึ้นในเคนยา ส่งผลเสียต่อสุขภาพอย่างรุนแรง และแสดงให้เห็นถึงสภาพความเป็นอยู่ของชาวเคนยา

นอกจากนี้ บีบีซียังรายงานอีกด้วยว่า ชาวเคนยานิยมขุดหลุมเพื่อใช้สำหรับเป็นที่ขับถ่าย อย่างไรก็ตาม พื้นที่แออัดในเมืองกลับทำให้ประชาชน 200-300 คน ต้องแบ่งหลุมดังกล่าวด้วยกัน

ในขณะเดียวกัน องค์กรวอเตอร์แอนด์ซานิเทชั่นเพื่อชุมชนแออัด องค์กรไม่แสวงผลกำไรที่ช่วยยกระดับสุขอนามัยของชาวเคนยา ประเมินว่า 68% ของชาวเคนยาต้องใช้หลุมห้องน้ำร่วมกัน และ 24% ไม่มีความรู้เกี่ยวกับการติดตั้งห้องน้ำภายในบ้าน ในขณะที่อีก 6% ไม่สามารถเข้าถึงห้องน้ำได้เลย

แอนดริว ฟูต ผู้ร่วมก่อตั้ง ร่วมมือกับผู้ร่วมก่อตั้งรายอื่น และเงินทุนจากองค์กรความร่วมมือด้านการช่วยเหลือของเยอรมนีและสถาบันอื่นๆ ของภาครัฐ เริ่มต้นธุรกิจ “ห้องน้ำเคลื่อนที่” ขึ้นที่ไนวาชา เมืองที่ห่างไปจากกรุงไนโรบิของเคนยา 90 กิโลเมตร

รูปแบบการทำธุรกิจของซานิเวชั่นใช้ระบบคิดค่าสมาชิกรายเดือนแทนด้วยราคา 600 ชิลลิ่ง/เดือน (ราว 204 บาท) โดยจะติดตั้งโถส้วมที่ทำจากไม้และพลาสติกรีไซเคิลให้ฟรีไม่เสียค่าใช้จ่าย และในการติดตั้งห้องน้ำนั้นไม่จำเป็นต้องพึ่งการระบายน้ำและระบบน้ำ เหมาะกับสภาพความเป็นอยู่ของชาวเคนยาได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้ ในแต่ละเดือนทางซานิเวชั่นจะเปลี่ยนโถส้วมให้สัปดาห์ละ 2 ครั้ง

“ผู้เช่าหลายคนไม่มีพื้นที่พอที่จะขุดห้องส้วม” ฟูต กล่าว

ไม่เพียงเท่านั้น “ของเสีย” ที่เกิดขึ้นภายหลังจากที่ลูกค้าใช้ห้องน้ำเสร็จสิ้นแล้ว ซานิเวชั่นยังใช้ “ของเสีย” ที่เหลือทำเป็นถ่านหิน พลังงานที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เนื่องจากชาวเคนยานิยมใช้ถ่านในการทำอาหาร โดยถ่านเหล่านั้นเป็นถ่านไม้ที่มาจากการตัดไม้ทำลายป่า

ในขณะที่ผู้คนในประเทศกำลังพัฒนาราว 2.5 ล้านคน ยังไม่มีห้องน้ำใช้ และมีเด็กเสียชีวิตจากอาการท้องร่วง เนื่องจากสุขอนามัยต่ำมากถึง 200 ล้านคน/ปี อย่างไรก็ตาม อุจจาระกลับทิ้งไปตามแม่น้ำหรือมหาสมุทร 200 ล้านตัน ทั่วโลก

นอกจากนี้ จากข้อมูลขององค์กรอาหารและการเกษตรของสหประชาชาติ ระบุว่า ต้องใช้ต้นไม้ถึง 4 ตัน ในการทำถ่านเพียง 1 ตัน และผืนป่าในเคนยาก็เหลือเพียง 2% แล้วเท่านั้น ในขณะที่ปริมาณถ่านในตลาดกลับเพิ่มขึ้น

หลังจากที่ซานิเวชั่นเก็บของเสียมาแล้ว จะนำไปตากแดดในถังพลังแสงอาทิตย์ที่มีกระจกติดเอาไว้เพื่อใช้ทำความร้อน ซึ่งเป็นขั้นเพื่อฆ่าเชื้อโรคก่อนจะนำไปใช้อย่างปลอดภัย

“ถ่าน” จึงเป็นอีกหนึ่งผลิตภัณฑ์ที่ทางซานิเวชั่นขาย โดยถ่านดังกล่าวยังปล่อยควันน้อยกว่าปกติกว่าถ่านไม้ ที่เป็นอันตรายอย่างรุนแรงสำหรับสุขภาพผู้ใช้

“พวกเราสามารถจำหน่ายอึที่ทั้งปลอดภัยในราคาที่คนสามารถซื้อได้ ไม่ใช่แค่วางจำหน่ายเท่านั้น แต่ยังเปลี่ยนรูปร่างให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีความต้องการสูงได้อีกด้วย” ฟูต กล่าว