ร้ายแรง บ่อยครั้ง และซ้ำซาก

กรณีโรงงานระเบิดที่เมืองเทียนจิน ประเทศจีน เมื่อเร็วๆ นี้ สร้างความเสียหายแก่ชีวิตและทรัพย์สินมหาศาลรวมทั้งเกิด “มลพิษทางอากาศ” ที่จะสร้างปัญหาอีกนาน

เรื่องของการป้องกันอุบัติเหตุร้ายแรงนี้ ในแวดวงของวิศวกรความปลอดภัย นักวิชาการด้านความปลอดภัย และนักอาชีวอนามัย ที่เชื่อมั่นในหลักการของ “มาตรการป้องกันไว้ก่อน” (มากกว่าการคอยตามแก้ไขปรับปรุงในภายหลัง) มักจะให้ความสำคัญกับ “การประเมินความเสี่ยง” (Risk Assessment) สำหรับกิจการ สถานประกอบการ หรือโรงงานที่มีความเสี่ยงภัยสูง เพื่อจะได้เตรียมการป้องกันอุบัติเหตุอันตรายจากความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นด้วยวิธีการต่างๆ ซึ่งจะลดความสูญเสียต่างๆ ทั้งด้านชีวิต ทรัพย์สิน และสังคม

การประเมินความเสี่ยงที่นิยมปฏิบัติทั่วไปในโรงงาน มักจะเป็นเรื่องของการประเมินความเสี่ยงจาก “อันตรายหรือภัยที่อาจจะเกิดขึ้นจากการประกอบกิจการโรงงาน” โดยเฉพาะโรงงานประเภทที่ถือกันว่าเป็นโรงงานที่มีความเสี่ยงภัยสูง ที่อาจก่อให้เกิดการระเบิด การเกิดอัคคีภัย การรั่วไหลของสารเคมี หรืออันตรายร้ายแรงต่างๆ ได้

เหตุที่ต้องมีการประเมินความเสี่ยง ก็เพื่อจะได้รู้ว่าอันตรายต่างๆ ที่แฝงอยู่นั้น มีโอกาสที่จะก่อให้เกิดเหตุร้ายแรง (และความรุนแรง) มากน้อยเพียงใดบ้างในเงื่อนไขอย่างไร เพื่อจะได้จัดทำหรือวางแผนป้องกันอุบัติเหตุร้ายแรงตั้งแต่ในขั้นเริ่มต้นเลย และกำหนดมาตรการที่จะควบคุม ลด หรือบรรเทาอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นได้อย่างไรต่อไปด้วย

การประเมินความเสี่ยงยังต้องครอบคลุมทุกกิจกรรมในโรงงานอย่างทั่วถึงครบวงจร เริ่มตั้งแต่การบ่งชี้ถึงอันตรายที่อาจเกิดจากการจัดเก็บหรือขนย้ายวัตถุดิบหรือสารเคมี ตัวเครื่องจักรกลไฟฟ้า หม้อไอน้ำ อุปกรณ์ กระบวนการผลิต วิธีการใช้สารเคมี การขนถ่าย การเก็บรักษาผลิตภัณฑ์ เป็นต้น

ในขณะที่การประเมินความเสี่ยงนี้จะต้องกระทำในทุกสภาวการณ์ ไม่ว่าจะเป็นภาวะที่ทำงานตามปกติ ภาวะผิดปกติ และภาวะฉุกเฉิน ทั้งยังต้องทำอย่างเป็นขั้นตอนต่อเนื่องและอย่างครอบคลุมครบถ้วนด้วย เริ่มตั้งแต่การชี้บ่งอันตราย การประเมินอันตราย (การประเมินความเสี่ยง) การลดระดับความเสี่ยง การควบคุมความเสี่ยง และการบริหารจัดการความเสี่ยง ตลอดจนการป้องกันและควบคุมที่สาเหตุที่เป็นปัจจัยเสี่ยง และการตอบโต้ภาวะฉุกเฉินด้วย

ที่พูดมาทั้งหมดนี้ ไม่ใช่โรงงานทุกประเภททุกขนาดที่เสี่ยงอันตรายจะต้องทำ “การประเมินความเสี่ยง” เพราะจะมีก็เพียงโรงงานบางประเภทและบางขนาดเท่านั้นที่อยู่ในข่ายที่ควรทำการประเมินความเสี่ยง เพราะเป็นประเภทที่มีความเสี่ยงภัยสูง และ “การบริหารเพื่อลดความสูญเสีย” จะได้ผลในทางปฏิบัติและมีประสิทธิภาพสูง ก็ต่อเมื่อผู้บริหาร วิศวกร และพนักงานที่เกี่ยวข้องทุกคน เอาใจใส่ในการกำกับดูแล และการปฏิบัติในเชิงป้องกันอย่างจริงจังตาม “รายงานการประเมินความเสี่ยง” หรือ “คู่มือการทำงานอย่างปลอดภัย”

แต่ที่เกิดอุบัติเหตุอันตรายร้ายแรง บ่อยครั้ง และซ้ำซากเช่นนี้ ไม่ใช่เกิดจากการไม่มีมาตรการป้องกันที่มีประสิทธิภาพ แต่มักจะเกิดจากการที่เราไม่ได้ดำเนินการตามแผนหรือคู่มืออย่างจริงจังมากกว่า ครับผม!