‘คนต่างชาติ’ จ่อเข้าไทยเพิ่ม ปมต้องแก้ก่อนปัญหาทะลัก

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

เมื่อเข้าสู่ประชาคมอาเซียน การโยกย้ายถิ่นฐานไปมาระหว่างประเทศในภูมิภาคมีแนวโน้มสูงขึ้น เนื่องจากนักลงทุนมีโอกาสเคลื่อนย้ายไปลงทุนในประเทศอื่นได้สะดวกขึ้น แรงงานวิชาชีพมีโอกาสเคลื่อนย้ายไปทำงานประเทศอื่น จากความตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพ (เอ็มอาร์เอ) แรงงานทั่วไปเองก็อาจมีโอกาสเคลื่อนย้าย หากนโยบายของแต่ละประเทศเปลี่ยนแปลงไปในอนาคต

รายงานการย้ายถิ่นของประเทศไทย ฉบับปี 2557 จัดทำโดยคณะทำงานเฉพาะเรื่องแห่งสหประชาชาติว่าด้วยการย้ายถิ่นของประเทศไทย ประมาณการว่า ในปี 2556 มีชาวต่างชาติที่พำนักอยู่ในไทย 3.5-4 ล้านคน โดยเป็นแรงงานที่มีงานทำราว 3.25 ล้านคน ในจำนวนดังกล่าว ราว 2.67 ล้านคน มาจากแรงงานประเทศเพื่อนบ้าน 3 สัญชาติ คือ กัมพูชา ลาว และเมียนมา

สำหรับแรงงานต่างชาติที่ถือใบอนุญาตทำงานในอาชีพที่ใช้ทักษะฝีมือมีจำนวน 9.2 หมื่นคน โดยราว 8 หมื่นคน เป็นแรงงานระดับผู้จัดการ เจ้าหน้าที่อาวุโส และผู้ประกอบวิชาชีพ โดยกลุ่มผู้จัดการและเจ้าหน้าที่อาวุโสส่วนใหญ่เป็นชาวญี่ปุ่นและอินเดีย ขณะที่ผู้ประกอบวิชาชีพส่วนใหญ่เป็นชาวฟิลิปปินส์และสหรัฐอเมริกา

ขณะที่จำนวนนักศึกษาต่างชาติในไทยยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องอีกด้วย โดยนักศึกษาจีนเพิ่มขึ้น 2 เท่า ระหว่างช่วงปี 2550-2553 ขณะเดียวกันในปี 2553 ก็มีนักศึกษาจากแถบอาเซียนเข้ามาศึกษาในไทยจำนวนมาก ทั้งจากเมียนมา 1,310 คน เวียดนาม 1,100 คน และกัมพูชา 944 คน แม้อัตราการเปลี่ยนแปลงจะช้ากว่าสิงคโปร์และมาเลเซีย แต่ก็ถือเป็นนิมิตหมายของการเคลื่อนย้ายหลังเปิดประชาคมอาเซียน

รายงานระบุว่า อนาคตการย้ายถิ่นของคนไทยจากพื้นที่หนึ่งไปยังอีกพื้นที่หนึ่งจะเป็นไปอย่างช้าๆ เนื่องจากโครงสร้างประชากรของไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ การย้ายถิ่นระหว่างประเทศจึงจะยิ่งทวีความสำคัญมากขึ้น เพราะไทยต้องการแรงงานจากต่างประเทศเข้ามาช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจและธุรกิจของตัวเอง ทดแทนส่วนที่ขาดไปจากความเปลี่ยนแปลง

ทั้งนี้ นายจ้างอาจเรียกร้องให้มีการเปิดเคลื่อนย้ายแรงงานเสรีในวิชาชีพอื่นๆ นอกเหนือจาก 7 วิชาชีพ และ 1 กลุ่มวิชาชีพที่ได้จัดทำเอ็มอาร์เอไปแล้ว

สำหรับนโยบายรองรับการย้ายถิ่นนั้น รายงานระบุว่า ที่ผ่านมา ไทยประสบความสำเร็จในการดำเนินนโยบายหลายด้าน เพื่อแก้ไขปัญหาผู้ย้ายถิ่น อย่างไรก็ดีภายใต้ความสำเร็จดังกล่าว ยังมีความท้าทายหลายประการที่รอการแก้ไข

เรื่องที่ชัดเจนที่สุดเรื่องหนึ่ง คือ ความยุ่งยากของขั้นตอนต่างๆ ภายใต้บันทึกความเข้าใจ (เอ็มโอยู) ว่าด้วยความร่วมมือการจ้างแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านเข้ามาทำงานในไทย มีขั้นตอนที่ทำให้เกิดภาระต้นทุนค่อนข้างมาก แม้ขณะนี้อาเซียนจะเปิดเคลื่อนย้ายเสรีเฉพาะวิชาชีพระดับบน แต่อนาคตก็อาจมีกระแสการเคลื่อนย้ายแรงงานฝีมือต่ำได้เช่นกัน ไทยจึงควรดำเนินการร่วมกับประเทศเพื่อนบ้านแก้ไขความยุ่งยากของขั้นตอนต่างๆ ภายใต้เอ็มโอยู รวมถึงวางระเบียบและควบคุมบทบาทของบริษัทตัวแทนจัดหางานและนายหน้าในกระบวนการย้ายถิ่นอย่างเข้มงวด

อย่างไรก็ดี แม้ภาพรวมชาวต่างชาติอาจย้ายถิ่นเข้ามาพำนักในไทยมากขึ้น แต่จากการสำรวจชาวเมียนมาราว 5,000 คน ขององค์การระหว่างประเทศเพื่อการโยกย้ายถิ่นฐาน (ไอโอเอ็ม) พบว่า 79.9% ของชาวเมียนมา เต็มใจจะเดินทางกลับประเทศในวันหนึ่ง หากมีปัจจัยเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นในเมียนมา สำหรับผู้ที่ตัดสินใจจะอยู่ คือกลุ่มที่มีเอกสารครบ ได้รับค่าจ้างที่
เหมาะสม รวมถึงอาจมีบุตรในไทย

รัฐบาลไทยจึงควรวางแผนนำเข้าแรงงานจากประเทศอื่นอย่างเหมาะสม วางระบบที่ใช้ได้ทั่วถึง มีมาตรฐาน เพราะไทยกำลังเข้าสู่ยุคใหม่ของการนำเข้าแรงงาน