เรียนรู้จากเขา

โดย...บากบั่น บุญเลิศ

ขณะนี้คณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจกำลังเร่งมือจัดทำแผนปฏิรูปรัฐวิสาหกิจที่ขาดทุนกันอย่างเร่งมือ โดยเฉพาะเรื่องของการรถไฟแห่งประเทศไทยและ รฟม. เพื่อแก้ปมการขาดทุนสะสมกว่า 1.2 แสนล้านบาท เพื่อรองรับการลงทุนรถไฟฟ้า รถไฟทางคู่ และระบบโลจิสติกส์เชื่อมโยงการค้าขายและสร้างยุทธศาสตร์ของประเทศในระยะยาว

ผมมีโอกาสได้อ่านรายงานแผนการปฏิรูประบบรางบางส่วนแล้วมีความคิดว่า แผนแบบนี้ต้องคิดโดยข้าราชการแน่นอน เพราะไม่มียุทธศาสตร์ที่ชัดถึงแนวทางการสร้างรายได้ มีแต่การจัดตั้งองค์กรเพิ่ม

ในแผนการปฏิรูปรถไฟนั้นจะมีการจัดตั้งกรมการขนส่งทางรางออกมา เพื่อแยกส่วนของโครงสร้างพื้นฐานออกจาก รฟท. ไม่ว่าจะเป็นการสร้างราง การซ่อมบำรุง รวมไปถึงรับหน้าที่การกำกับดูแลต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราคา หรือความปลอดภัยของการเดินรถไฟ ระบบอาณัติสัญญาณ เรียกได้ว่ายกเรื่องการลงทุนออกมาอีก 1 องค์กร

ส่วนของการเดินรถ การจัดหารถ สถานีรถไฟ และการซ่อมบำรุง จะให้อยู่ในการบริหารของ รฟท. ใครใช้มากก็รายได้มาก ลดการซ่อมบำรุงลงได้มาก็เป็นกำไร

การลงทุนต่อไปไม่เกี่ยวกับ รฟท.อีกต่อไป ไปอยู่ที่กรมรางจะวางแผนจัดการ

ผมนึกภาพได้ทันทีว่านี่คือแผนแยกร่าง โอนถ่ายโอกาสที่จะเกิดหนี้จากรถไฟมาซ่อนไว้ในกรมราง

ทำไมเป็นเช่นนั้น...

ผมมีโอกาสศึกษาและสอบถามผู้รู้ในเรื่องการลงทุนรถไฟ พบว่าทุกประเทศที่ลงทุนด้านระบบรางลงทุนสร้างรถไฟไม่ว่าประเทศไหน ผู้ลงทุนขาดทุนทุกประเทศ เพราะเงินลงทุนก้อนโตและเก็บค่าโดยสารในราคาที่ต่ำ

แต่ผลขาดทุนของทุกประเทศนั้นจะถูกทดแทนด้วยระบบการคมนาคมที่ดี และที่สำคัญสุดคือ เขาสามารถกำหนดจุดยุทธศาสตร์ในการพัฒนาพื้นที่ เพื่อหารายได้มาชดเชยการลงทุนและค่าโดยสาร

ฮ่องกงนั้นรัฐกำหนดเขตพื้นที่หนึ่งย่านชานเมืองขึ้นมาเพื่อสร้างแลนด์มาร์ค ด้านการค้า การลงทุน การพัฒนาอสังหาริมทรัพย์และแหล่งการเงินขึ้น ขีดเส้นไปว่าจะมีอะไรบ้าง กันพื้นที่ไว้ชัดเจนว่ามีเท่าไร โซนไหนเป็นอย่างไร จากนั้นก็ลงทุนสร้างรถไฟใต้ดินและสร้างระบบฐานรากไปเชื่อมต่อกัน และลากยาวไปยังสนามบิน

เอกชนก็ไปเช่าพื้นที่พัฒนาเป็นศูนย์การค้า แหล่งการเงิน สร้างโรงแรมหรูริทซ์ คาร์ลตัน รายได้ที่เกิดขึ้นจากค่าเช่าที่ดินที่รัฐลงทุนไปในแต่ละปีนี่แหละครับมาชดเชยผลการขาดทุนจากการลงทุนรถไฟฟ้า

แต่ของไทยไม่มีวิธีคิดวิธีการจัดการแบนี้ รถไฟอยากจะลงทุนรถไฟความเร็วสูงไปยังเชียงใหม่ ก็ลงทุนไป โดยไม่รู้ว่าจะมีแมวที่ไหนจะขึ้นรถไฟที่มีราคาแพงเท่ากับเครื่องบิน และใช้เวลาในการเดินทางที่ยาวกว่าอย่างน้อย 4 ชั่วโมง

แถมเงินที่ลงทุนไปกว่าจะคุ้มทุนนานแสนนาน แต่ฉันไม่สนจะลงทุนรถไฟความเร็วสูง จอดสถานีไหนก็ขีดเส้นเอา

ใครไปญี่ปุ่น ใครไปฝรั่งเศส จะเห็นชัดว่าทุกสถานีที่รถไฟใต้ดินโผล่ออกมานั้นคือ พื้นที่การค้า การพาณิชย์ที่สำคัญและคึกคักแทบทั้งสิ้น

แต่ละพื้นที่นั้นมิได้เพิ่งมาคึกคักเอาหลังจากที่เขาขีดเส้นลากรถไฟใต้ดินไปโผล่ แต่เขาวางแผนในการพัฒนาพื้นที่ขึ้นมาล่วงหน้าไว้ก่อนแล้วทั้งสิ้น รายได้ก้อนนี้และครับมาชดเชยการลงทุนก้อนโตของรัฐบาล

ไม่ใช่รายได้จากค่าโดยสาร...

ไหนๆ จะทำทั้งทีคิดให้ดีก่อนนะครับท่านผู้นำ