รุจิระ บุนนาค

ข้อมูลจากเว็บไซต์ที่มีความหลากหลาย ทั้งด้านวิชาการ สาระ ความบันเทิงต่างๆ ย่อมได้รับความนิยมจากผู้ใช้ ซึ่งส่งผลให้มีผู้ประกอบการต่างต้องการโฆษณาสินค้าหรือบริการของผ่านทางเว็บไซต์นั้นๆ เจ้าของเว็บไซต์ก็ได้ประโยชน์จากค่าโฆษณา

ผลจากการจัดอันดับเว็บไซต์ยอดนิยมที่มีผู้คนเข้าชมมากที่สุด 20 อันดับโดยทรูฮิต (Truehits) เมื่อปี พ.ศ. 2557 เว็บไซต์ใหม่ที่ชื่อ “Ohozaa” เขยิบขึ้นมาติดอันดับที่ 14 ในขณะที่ปี พ.ศ. 2556 อยู่ในอันดับที่ 17 เว็บไซต์ “Ohozaa”  ซึ่งนอกจากจะมีเว็บไซต์แล้ว ยังผลิตแอพพลิเคชั่นชื่อ “Ohozaa TV HD”

แม้จะเป็นเว็บไซต์ใหม่แต่การที่มีผู้เข้าชมเว็บไซต์จนติดอันดับ 1 ใน 20 ถึง 2 ปีติดต่อกัน สำหรับเว็บหน้าใหม่ถือได้ว่าประสบความสำเร็จอย่างมาก

เมื่อต้นเดือน พ.ค. 2558 สำนักข่าวหลายแห่งที่มีชื่อเสียง ได้รวมตัวกันยื่นฟ้องเว็บไซต์ Ohozaa ต่อศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางเป็นคดีอาญา ในข้อหาร่วมกันละเมิดลิขสิทธิ์ในงานวรรณกรรม งานศิลปกรรม งานรวบรวม และงานแพร่เสียงแพร่ภาพ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และใช้ชื่อหรือรูปรอยประดิษฐ์ของผู้อื่นตามประมวลกฎหมายอาญา 

สาเหตุเพราะเอาข้อมูลบทความ บทวิเคราะห์ งานภาพถ่าย และงานแพร่เสียงแพร่ภาพอันมีลิขสิทธิ์ของสำนักข่าวข้างต้นไปให้บริการในเว็บไซต์และแอพพลิเคชั่นของตนเองโดยไม่ได้รับอนุญาต

ตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ลิขสิทธิ์ หมายถึง สิทธิแต่เพียงผู้เดียวที่จะกระทำการใดๆ เกี่ยวกับงานที่ผู้สร้างสรรค์ได้ริเริ่มโดยการใช้สติปัญญาความรู้ ความสามารถ และความวิริยอุตสาหะ ซึ่งจะได้รับความคุ้มครองทันทีที่สร้างสรรค์โดยไม่ต้องจดทะเบียน งานที่ได้รับความคุ้มครอง ได้แก่ งานวรรณกรรม งานนาฏกรรม งานศิลปกรรม งานดนตรีกรรม งานสิ่งบันทึกเสียง งานโสตทัศนวัสดุ งานแพร่เสียงแพร่ภาพ การที่มีผู้นำเอางานอันมีลิขสิทธิ์ไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต ถือว่าละเมิดลิขสิทธิ์ ซึ่งมีความผิดทั้งทางแพ่งและอาญา

แต่การกระทำที่ไม่ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ คือ การใช้โดยชอบธรรม (Fair use) ซึ่งบุคคลทั่วไปมีสิทธิพิเศษที่จะใช้งานอันมีลิขสิทธิ์ โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากเจ้าของลิขสิทธิ์ ซึ่งมีหลักเกณฑ์สำคัญ 2 ประการ คือ

(1) การกระทำนั้นมิได้เป็นการกระทำเพื่อหากำไร

(2) ไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร เช่น ผู้แต่งตำราเรียนมีการอ้างอิงถึงที่มาของข้อมูล ในกรณีที่มีการคัดลอกถ้อยคำของบุคคลอื่นมา การทำซ้ำ ดัดแปลง โดยผู้สอน เพื่อประโยชน์ในการสอนของตน อันมิใช่การกระทำเพื่อหากำไร

กรณีของเว็บไซต์ “Ohozaa” ที่มียอดผู้ใช้เว็บไซต์เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทั้งๆ ที่ไม่ได้สร้างสรรค์งานด้วยตนเองทั้งหมด และแอพพลิเคชั่น “Ohozaa TV HD” ได้รับความนิยม จนทำให้มีผู้ประกอบการลงโฆษณาเป็นจำนวนมาก สำนักข่าวที่ยื่นฟ้องต่างมองว่า เป็นการแสวงหากำไร

การใช้โดยชอบธรรม มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างดุลยภาพระหว่างการปกป้องผลประโยชน์อันชอบธรรมของเจ้าของลิขสิทธิ์ และเพื่อประโยชน์ของสาธารณชนในการใช้งานอันมีลิขสิทธิ์ หลักนี้เป็นหลักการพื้นฐานสำคัญของกฎหมายลิขสิทธิ์นานาประเทศ โดยมีความมุ่งหมายที่จะส่งเสริมให้เกิดการสร้างงานที่มีคุณค่าและเป็นประโยชน์ต่อสังคม และให้สังคมสามารถใช้งานนั้นได้โดยไม่กระทบกระเทือนสิทธิผู้สร้างสรรค์งาน  กฎหมายลิขสิทธิ์ต้องการคุ้มครองผู้สร้างสรรค์ เพื่อที่ผู้สร้างสรรค์จะได้เกิดแรงบันดาลใจที่จะได้สร้างสรรค์งานใหม่ๆ หรือทำให้เกิดผู้สร้างสรรค์รายใหม่ขึ้น การนำผลงานของคนอื่นมาใช้ควรคำนึงถึงหลักการใช้โดยชอบธรรม (Fair use) และต้องอ้างอิงแหล่งที่มาของงานตามสมควร

การละเมิดลิขสิทธิ์ ถือได้ว่าเป็นเรื่องใกล้ตัว ที่เราอาจกระทำผิดได้ด้วยความไม่รู้ตัว