เครื่องมือใหม่ ‘อีบิดดิ้ง’ สกัดจัดซื้อทุจริต

โดย...ทีมข่าวการเงินโพสต์ทูเดย์

ตั้งแต่วันที่ 1 ต.ค. 2558 เป็นต้นไป กรมบัญชีกลางจะเริ่มใช้วิธีการจัดหาพัสดุด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Market : e-market) และการประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Bidding : e-bidding) เข้ามาแทนระบบเดิม คือ อีออกชั่น (e-auction) ที่ใช้มาตั้งแต่ปี 2549 หรือ 9 ปีที่ผ่านมา

สาเหตุที่มีการยกเลิก e-auction ทั้งที่รัฐบาลเคยคิดว่าจะช่วยให้รัฐประหยัดงบประมาณ ป้องกันการสมยอมราคา หรือฮั้วได้ แต่เอาเข้าจริง วิธีการดังกล่าวสามารถป้องกันได้เพียงระยะแรก สามารถทำให้รัฐประหยัดงบประมาณลงได้ถึง 20%

แต่เมื่อเวลาผ่านไป และระบบดังกล่าวกลับเปิดโอกาสให้ผู้รับเหมาหรือผู้จำหน่ายสินค้า ยังคงได้พบหน้า ก่อนจะเคาะราคาประมูล ทำให้ระยะหลัง รัฐแทบไม่ได้ประโยขน์จาก e-auction เพราะผลประมูลทำให้ได้สินค้าในราคาต่ำกว่าราคากลางเพียง 0.1%

กรมบัญชีกลางจึงได้ปรับปรุงและพัฒนาการจัดซื้อจัดจ้างใหม่ และยกเลิกวิธีการจัดซื้อจัดจ้างด้วยอิเล็กทรอนิกส์แบบเดิมทั้งหมด รวมทั้ง e-auction และวางแนวปฏิบัติการจัดซื้อจัดจ้างแบบใหม่ ประกอบด้วย 3 ระบบ คือ

1.ระบบข้อมูลสินค้า (Electronic Catalog หรือ e-catalog) คือ ระบบฐานข้อมูลที่จะให้ผู้ค้า ผู้ให้บริการ ผู้รับจ้างเหมา ลงทะเบียนในระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Government Procurement : e-GP) ของกรมบัญชีกลาง พร้อมทั้งลงรายละเอียดสินค้า บริการ งานจ้างของผู้ขาย ผู้ให้บริการ หรือผู้รับจ้าง ที่ได้ลงทะเบียนไว้ ซึ่งจะมีรายละเอียดของสินค้า คําแนะนําสินค้า ภาพสินค้า พร้อมคําบรรยายประกอบ เพื่อสะดวกต่อการสืบค้นของส่วนราชการผู้จัดหา

2.ระบบตลาดอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Market หรือ e-market) เป็นการจัดหาพัสดุด้วยวิธีการซื้อ หรือการจ้างที่ไม่ซับซ้อน เป็นสินค้าหรือบริการทั่วไป มีมาตรฐานตามที่กำหนดไว้ใน e–catalog และให้จัดซื้อจัดจ้างด้วยการเสนอราคาผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) ของกรมบัญชีกลาง

3.ระบบประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Bidding หรือ e-bidding) เป็นการซื้อหรือการจ้างที่มีรายละเอียดคุณลักษณะที่มีความซับซ้อน มีเทคนิคเฉพาะ หรือเป็นสินค้า หรือบริการที่ไม่ได้กำหนดไว้ใน e-catalog โดยให้ผู้ขายผู้ให้บริการ หรือผู้รับจ้าง เข้ายื่นประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ ผ่าน e-GP ของกรมบัญชีกลาง

ทั้งนี้ การจัดซื้อจัดจ้างแบบใหม่ตามระบบข้างต้น จะไม่รวมถึงการเปิดประมูลในสัญญาสัมปทาน

อย่างไรก็ตาม เป็นที่น่าสังเกตว่าเมื่อครั้งที่กรมบัญชีกลางจัดสัมมนาระบบจัดซื้อจัดจ้างใหม่ร่วมกับผู้ค้าของภาครัฐ เมื่อวันที่ 10 มี.ค. 2558 ปรากฏว่า ขณะนั้นมีบริษัทและร้านค้าเข้ามาลงทะเบียนในระบบ e-catalog เพียง 60 ราย ซึ่งกรมบัญชีกลางเองก็ยอมรับว่า ต้องมีการกระตุ้นให้บริษัท ร้านค้าต่างๆ มาบันทึกข้อมูลให้มากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีคำถามจากผู้ค้าบางรายที่ว่า รัฐบาลจะรู้ได้อย่างไว้ว่าสินค้าที่มาลงบันทึกไว้ใน e-market หรือ e-bidding นั้นมีคุณภาพที่ดีจริง แม้สเปกจะถูกต้องตามที่ระบุไว้ก็ตาม โดยยกตัวอย่างสินค้าจีนที่มักมีปัญหาเรื่องคุณภาพ

ประเด็นนี้กรมบัญชีกลาง ระบุว่า ในส่วนของ e-bidding ที่เป็นการจัดซื้อสินค้าและบริการมูลค่าตั้งแต่ 2 ล้านบาทขึ้นไป และมีการกำหนดคุณภาพเฉพาะนั้น จะไม่ได้ดูที่ราคาต่ำสุดที่เสนอเพียงอย่างเดียว แต่จะมีเรื่อง Price Performance ซึ่งจะพิจารณาในด้านราคา คุณสมบัติ เทคนิค เกรดของผู้ค้า และผลงานที่ผ่านมาของผู้ค้า โดยสวนราชการที่จัดซื้อจะเป็นผู้กําหนดสัดส่วนการให้คะแนน Price Performance
ดังนั้น ผู้ค้าที่ได้คะแนนรวมมากที่สุด ที่เป็นผู้ชนะ อาจจะไม่ใช่ผู้ที่เสนอราคาต่ำสุด

ก่อนหน้านี้ กรมบัญชีกลางได้นำร่องการใช้ระบบการจัดซื้อจัดจ้างทางอิเล็กทรอนิกส์ระบบใหม่นี้กับหน่วยงานรัฐ 9 แห่ง คือ กรมบัญชีกลาง กรมสรรพสามิต กรมสรรพากร กรมศุลกากร สำนักงานบริหารหนี้สาธารณะ สำนักงานปลัดกระทรวงการคลัง สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ กรมธนารักษ์ และสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง และโรงพยาบาล 3 แห่ง คือ โรงพยาบาลทรวงอก โรงพยาบาลราชวิถี และโรงพยาบาลเลิดสิน

จากนั้นได้ขยายมาใช้กับหน่วยงานรัฐในเขตกรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 1 เม.ย. 2558 และจะขยายไปยังส่วนภูมิภาคในเดือน มิ.ย.นี้ และคาดว่าจะใช้พร้อมกันทุกหน่วยงานเดือน ต.ค. 2558

อย่างไรก็ตาม แม้จะใช้วิธีการจัดซื้อจัดจ้างด้วยอิเล็กทรอนิกส์ใหม่แล้ว แต่ก็ไม่ได้ยกเลิกการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีพิเศษ เพียงแต่ในการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีพิเศษ ได้ยกเลิกการสอบราคา การประกวดราคา และการประกวดราคาด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ และให้เปลี่ยนมาใช้วิธี e-bidding แทน