ผลิตภัณฑ์“หมาจาก” รุกเจาะตลาดทั่วไทย

โดย...เมธี เมืองแก้ว

หมาจาก หรือ “ติหมา” ภาชนะตักน้ำอย่างหนึ่งของชาวภาคใต้ ซึ่งประดิษฐ์ขึ้นมาจากก้านจาก พืชเก่าแก่จำพวกปาล์ม และขึ้นอยู่มากในแนวป่าชายเลนนั้น นับเป็นหนึ่งในภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวตรังที่กำลังจะสูญหายไปจากวิถีชุมชนแล้ว อย่างไรก็ตามหลังจากที่สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) อำเภอกันตัง ได้เข้ามาช่วยคิดค้นผลิตภัณฑ์ก้านจากแบบใหม่ๆ ออกสู่ตลาด นอกเหนือไปจากผลิตภัณฑ์จักสาน เช่น ภาชนะใส่ของ ฝาชี สังเวียน หรือโคมไฟแล้ว ก็สามารถสร้างชื่อเสียงและได้รับความนิยมจากลูกค้าทั่วประเทศมากยิ่งขึ้น

โดยเฉพาะ “หมาจาก” ซึ่งประดิษฐ์ขึ้นมาจากก้านจาก ด้วยการนำตัด ลอก และตากแดดให้แห้ง ก่อนนำมาพับเรียงเป็นตับ และมัดให้แน่น ก็สามารถนำไปใช้เป็นภาชนะสำหรับตักน้ำในกะละมังหรือตุ่ม รวมทั้งในบ่อ ลำห้วย ลำคลอง และใช้วิดน้ำในเรือหางยาวของชาวบ้านสมัยก่อน

แต่ปัจจุบัน “กลุ่มโอท็อปจักสานก้านจากบ้านนายอดทอง” ซึ่งมี “นางสุจินต์
ไข่ริน” เป็นประธาน ได้ร่วมกับ กศน.กันตัง คิดค้นนำหมาจากมาประยุกต์ใช้ในการใส่อาหารและเครื่องดื่ม ตลอดจนประดับตกแต่งบ้าน สำนักงาน โรงแรม รีสอร์ท และ
โฮมสเตย์ ทำให้มียอดการสั่งซื้อสินค้าเข้ามาจากจังหวัดต่างๆ ทั่วทุกภาค โดยเฉพาะเมืองท่องเที่ยว เดือนละไม่ต่ำกว่า 1,500 ชิ้น จนสามารถสร้างรายได้ให้แก่สมาชิกในกลุ่มได้อย่างงดงาม

“ปกติเศษของใบจากที่ลอกมาทำเป็นมวนยาสูบแล้ว จะถูกทิ้งไปเป็นจำนวนมาก จนกลายเป็นขยะของชุมชน ดังนั้น ชาวบ้านในพื้นที่ ต.วังวน จึงช่วยกันคิดค้นหาวิธีการนำเศษของใบจากมาใช้ประโยชน์ให้มากที่สุด รวมไปถึงทุกๆ ส่วนของต้นจาก เช่น ก้านจาก ทางจาก ยอดจาก จึงได้ร่วมกับ กศน.กันตัง จัดทำเวทีเพื่อค้นหาผู้ทรงภูมิปัญญาในการจักสาน และการทำภาชนะใช้สอยจากก้านจากจนเป็นผลสำเร็จ” น.ส.อุทุมพร ดาบทอง ครูอาสา กศน.อำเภอกันตัง กล่าวว่า

ก่อให้เกิดการตั้ง “กลุ่มจักสานก้านจากบ้านนายอดทอง” เมื่อปี 2540 ก่อนพัฒนามาเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนและกลุ่มโอท็อปขึ้น โดยมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชนเข้ามาส่งเสริมในด้านต่างๆ กระทั่งล่าสุดได้พัฒนามาเป็นการประดิษฐ์ “หมาจาก” ด้วยการคิดของ “นางปราณี จรุงสุจิตกุล” หนึ่งในสมาชิกของกลุ่ม ซึ่งถือได้ว่าเป็นผู้ทรงภูมิปัญญาคนหนึ่ง และได้ถ่ายทอดองค์ความรู้มาสู่ชาวบ้านที่สนใจ ส่งผลให้ขณะนี้ “หมาจาก” กลายเป็นที่สนใจของนักท่องเที่ยวและชาวต่างจังหวัด

ทั้งนี้ ขนาดเล็กราคาใบละ 20 บาท และขนาดใหญ่ราคาใบละ 30 บาท เพราะไม่ได้นำไปใช้เพื่อตักน้ำเหมือนเช่นในอดีตเพียงอย่างเดียว แต่ยังสามารถทำเป็นเครื่องประดับตกแต่งได้อย่างสวยงาม ตลอดจนซุ้มประตูและกระถางดอกไม้ จึงมียอดการสั่งซื้อสินค้าเข้ามาจำนวนมากจนทางกลุ่มผลิตส่งขายแทบไม่ทัน สามารถสร้างเงินสร้างรายได้ให้แก่ชาวบ้าน เพื่อสู้กับปัญหาราคายางพาราตกต่ำได้อย่างดี