ถอดบทเรียนโรงไฟฟ้า

โดย...ก้องภพ เทอดสุวรรณ

ในขณะที่การสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินถูกต้านอย่างหนักในไทย เนื่องจากบทเรียนแสนแพงของโรงไฟฟ้าถ่านหินแม่เมาะในอดีต แต่ในญี่ปุ่น โรงไฟฟ้าถ่านหินกลับอยู่ร่วมกับชุมชนอย่างเป็นมิตร

โรงไฟฟ้า “เฮกินัน” ของบริษัท ชูบุ อิเล็กทริก พาวเวอร์ เป็นโรงไฟฟ้าถ่านหินที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่น กำลังการผลิต 4,100 เมกะวัตต์ สูงกว่าโรงไฟฟ้าถ่านหินแม่เมาะ ซึ่งมีกำลังผลิตรวมกัน 2,400 เมกะวัตต์ มากกว่าเท่าตัว

ทว่า โรงไฟฟ้าเฮกินันกลับไม่เคยมีปัญหากับชุมชนรอบข้างตลอดการดำเนินงานในช่วง 23 ปี

เหตุผลเพราะโรงไฟฟ้าเฮกินัน ให้ความสำคัญกับชุมชนรอบข้างเป็นอันดับแรกๆ โดยเน้นกระบวนการทำความเข้าใจกับชุมชนและการกระจายผลประโยชน์ต่อชุมชนเป็นสำคัญในอันดับต้นๆ

ชิบาโมโตะ มาซามิ วิศวกรประจำโรงไฟฟ้า บอกว่า โรงไฟฟ้าเฮกินันต้องใช้เวลาถึง 15 ปี ในการทำความเข้าใจกับชุมชนรอบข้าง ทั้งการออกค่าใช้จ่ายพาคนในชุมชนไปศึกษาดูงานโรงไฟฟ้าถ่านหินที่อื่นๆ และการทำข้อตกลงกับเทศบาลเรื่องสิ่งแวดล้อมก่อนสร้างโรงไฟฟ้า ซึ่งข้อตกลงที่ทำไว้ไม่เคยมีการละเมิดเลยตลอด 23 ปีที่ผ่านมา

ที่สำคัญ โรงฟ้ายังคืนผลกำไรจากการดำเนินงานให้ชุมชนรอบข้างเต็มที่ อาทิ สร้างสวน “ฮิลลิง การ์เด้น” เพื่อเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของคนในชุมชน สถานที่ตกปลาและอื่นๆ อีกมายมาย อีกทั้งรายได้หลักของเมืองเฮกินันมาจากภาษีประกอบการของโรงไฟฟ้า ส่งผลให้ความสัมพันธ์โรงไฟฟ้ากับชุมชนเป็นไปอย่างแน่นแฟ้น

นอกจากนี้ โรงไฟฟ้า ให้ความสำคัญกับการลดผลกระทบที่มีต่อชุมชนรอบข้างมากที่สุด โดยกระบวนการผลิตไฟฟ้าจะต้องมีมลพิษหลุดรอดออกไป “น้อยที่สุด”

เริ่มตั้งแต่กระบวนการสำรองถ่านหิน โดยโรงไฟฟ้าจะนำเข้าถ่านหิน “บิทูมินัส” จากออสเตรเลียและอินโดนีเซียมากองไว้บนลานกว้างขนาด 4.8 แสนตารางเมตร ซึ่งกองถ่านหินจะได้รับการฉีดน้ำตลอดเวลาเพื่อควบคุมการเกิดฝุ่นละออง อีกทั้งยังตั้งกำแพงกันลมเพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายอีกด้วย

“น้ำที่ฉีดออกไปจะไม่ปนเปื้อนสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ เพราะได้ทำแผ่นกันน้ำรองไว้ที่พื้นกองถ่านหิน และน้ำจะถูกบำบัดเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่” มาซามิ ระบุ

สำหรับขั้นตอนลำเลียงถ่านหินผ่านสายพานไปยังโรงไฟฟ้าจะมีสายพานลำเลียง 2 เส้นที่มีความยาวกว่า 15 กิโลเมตร ซึ่งลำเลียงถ่านหินได้ 1,350 ตัน/ชั่วโมง โดยสายพานดังกล่าวมีป้องฝุ่นละอองอย่างมิดชิดและพรมน้ำตลอดเวลา

“ถ่านหินจะถูกบดก่อนนำไปเป็นเชื้อเพลิงในหม้อต้มไอน้ำ (boiler) เพื่อสร้างไอน้ำไปผลิตไฟฟ้า แต่ในขั้นตอนนี้จะมีการเติมเชื้อเพลิงจำพวกเศษไม้ลงไปด้วยเพื่อลดการใช้ถ่านหิน ส่วนฝุ่นละอองจากกระบวนการเผาไหม้ จะใช้กลไกไฟฟ้าสถิตดักจับฝุ่น มีเครื่องดักจับไนโตรเจนออกไซด์ และกำจัดก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์แบบเปียก ซึ่งเป็นระบบเดียวกับโรงไฟฟ้าแม่เมาะ จ.ลำปาง ที่ใช้อยู่ในตอนนี้” มาซามิ อธิบาย

ความมีมาตรฐานของโรงไฟฟ้า ยังสามารถพิสูจน์ได้จากความสมบูรณ์ของพื้นที่เกษตรโดยรอบ โดยเฉพาะแครอตและน้ำแครอต เป็นสินค้าขึ้นชื่อของเมืองเฮกินัน ในขณะที่ชายทะเลข้างๆ ลานกองถ่านหิน เป็นสถานที่ตกปลายอดนิยมของคนในชุมชน อันเป็นข้อพิสูจน์ว่าโรงไฟฟ้าไม่ได้ปล่อยน้ำที่มีการปนเปื้อนหรือน้ำที่มีอุณหภูมิสูงกว่าปกติลงสู่ธรรมชาติ

อารีพงศ์ ภู่ชอุ่ม ปลัดกระทรวงพลังงาน ระบุว่า จะนำประสบการณ์การสร้างการยอมรับจากชุมชนของโรงไฟฟ้าแห่งนี้มาปรับใช้ในไทย เพราะไทยมีโครงการสร้างไฟฟ้าถ่านหินมลพิษต่ำในอนาคต แม้ว่าปัจจุบันมาตรการรักษาคุณภาพอากาศของโรงไฟฟ้าถ่านหินญี่ปุ่นและไทยจะไม่แตกต่างกันนัก

“สิ่งสำคัญอยู่ที่การเลือกชนิดของถ่านหินมากกว่า โรงไฟฟ้าเฮกินันเลือกใช้ถ่านหินบิทูมินัส ซึ่งให้ค่าความร้อนสูงและมีปริมาณคาร์บอนต่ำ ขณะที่โรงไฟฟ้าถ่านหินของไทยเลือกใช้ถ่านหินลิกไนต์ที่มีอยู่ในประเทศ แต่เป็นถ่านหินที่ให้ค่าความร้อนต่ำและมีปริมาณคาร์บอนสูง มีฝุ่นละอองและขี้เถ้ามากกว่า” อารีพงศ์ กล่าว

หลังเกิดเหตุมหันตภัยโรงไฟฟ้าฟุกุชิมะ ญี่ปุ่นสั่งปิดโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ส่วนใหญ่ของประเทศ และเพิ่มสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าจากก๊าซธรรมชาติมากขึ้น แต่เนื่องจากต้นทุนผลิตไฟฟ้าจากก๊าซธรรมชาติมี
ระดับที่สูง ทำให้สุดท้ายญี่ปุ่นต้องตัดสินใจหันกลับมาใช้ถ่านหินในการผลิตไฟฟ้าอีกครั้ง

จึงปฏิเสธไม่ได้ว่าโรงไฟฟ้าถ่านหินมีความจำเป็น ในฐานะแหล่งพลังงานราคาถูกสำหรับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ แต่โจทย์ใหญ่ของไทย คือ ทำอย่างไรให้โรงไฟฟ้าอยู่ร่วมกับชุมชนได้อย่างยั่งยืน