มติเปิดเหมืองทอง รัฐจุดไฟใส่ชาวบ้าน

26 ก.พ. 2558 สุรพงษ์ เชียงทอง อธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) กระทรวงอุตสาหกรรม ได้ออกมาเปิดเผยว่า ได้อนุญาตให้บริษัท อัครา รีซอร์สเซส ผู้ประกอบการเหมืองแร่ทองคำ จ.พิจิตร สามารถเปิดดำเนินการได้หลังจากก่อนหน้านี้ กพร.มีคำสั่งตามหนังสือที่ อก 0508/5806 ให้ชะลอการดำเนินกิจการ เนื่องจากพบสารหนูในปัสสาวะและแมงกานีสในเลือดประชาชนที่อาศัยรอบเหมือง

เหตุผลที่อธิบดี กพร.ชี้แจง คือ ขณะนี้ผู้ประกอบการได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขของ กพร. โดยส่งหลักฐานการนำชาวบ้านไปรักษา และหาสาเหตุว่าผลกระทบมาจากเหมืองทองคำหรือไม่ โดยว่าจ้างมหาวิทยาลัยมหิดลเป็นผู้ทำการศึกษาวิจัย กพร.จึงอนุญาตให้กลับมาเปิดดำเนินการเพื่อประกอบโลหกรรมได้ตามปกติ

นับเป็นเรื่องที่ชวนติดตามว่าปัญหาสัมปทานขุดทรัพยากรธรรมชาติของรัฐที่ยึดถือสัญญาทางธุรกิจกับปัญหาชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในพื้นที่ รัฐจะยึดถืออะไรเป็นสำคัญ

เนื่องจากก่อนหน้านี้มีชาวบ้านใน 3 จังหวัด 3 อำเภอ 3 ตำบล และ 13 หมู่บ้าน ได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ทองคำ 2,149 ครัวเรือน ประมาณ 6,220 ราย เนื่องจากในแหล่งน้ำมีการปนเปื้อนของสารหนูและแมงกานีสในเลือดกว่า 401 คน ซึ่งส่วนใหญ่จะอยู่ติดเหมือง กพร.จึงมีคำสั่งปิดเหมืองไปเมื่อวันที่ 13 ม.ค. 2558

ขณะที่ผลการตรวจสุขภาพของประชาชนในพื้นที่รอบเหมืองแร่ทองคำ 738 คนของโรงพยาบาลรามาธิบดี ที่สุ่มตรวจในเดือน ม.ค. พบว่าเด็ก 67 คน มีสารในเลือดสูง ผู้ใหญ่ 664 คน มีสารอาซีนิค 104 คน แม้ผลการศึกษาของมหาวิทยาลัยมหิดลที่บริษัทว่าจ้าง ว่าชาวบ้านที่มีสารโลหะหนักในร่างกายไม่ได้เกิดจากการทำเหมืองก็ตาม

อธิบดี กพร. ชี้แจงว่า การเปิดเหมืองรอบนี้อยู่ภายใต้เงื่อนไขคำสั่ง 4 ข้อ คือ 1.ให้นำชาวบ้านที่เจ็บป่วยทั้งหมด 254 คน ไปรับการรักษาเป็นรายบุคคล และให้รายงานผลต่อ กพร.ภายใน 30 วัน

2.หลังจากที่บริษัทมีผลการศึกษาสาเหตุว่ามาจากเหมืองทองหรือไม่ ให้นำผลดังกล่าวเปิดเผยสู่สาธารณะ โดยเปิดเวทีสาธารณะภายใน 45 วัน และเชิญนักวิชาการที่เห็นต่างมาร่วมแสดงทัศนะ

3.ให้ตั้งคณะผู้ตรวจสอบงานของบริษัท อัคราฯ โดยมีตัวแทนอบต.ท้ายดง จ.เพชบูรณ์ อบต.เขาเจ็ดลูก จ.พิจิตร และตัวแทนจากชาวบ้านในพื้นที่ทำหน้าที่ในการตรวจสอบการประกอบการบริษัท

4.ให้บริษัท อัคราฯ ส่งแผนปรับโครงสร้างภายในตามกรอบระยะเวลา 120 วัน เพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องมวลชนสัมพันธ์ด้วย โดยในส่วนชาวบ้านที่ตรวจพบสารโลหะหนักนั้น โดยมารยาททางบริษัทก็ควรมีส่วนรับผิดชอบอยู่แล้ว

“ผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยมหิดลที่เข้าไปตรวจสอบได้ผลสรุปในเบื้องต้นแล้ว แต่ยังไม่สามารถเปิดเผยได้ เพราะยังต้องผ่านขั้นตอนการดีเบตทางวิชาการก่อน เพื่อให้ได้ข้อสรุปที่ถูกต้องที่สุด โดยหลังจากนี้ได้กำหนดกรอบเวลา 45 วัน ให้ทีมผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยมหิดลส่งแผนการจัดรูปแบบบนเวทีมาก่อน” สุรพงษ์ ชี้แจง

ความขัดแย้งระหว่างผู้สัมปทานกับชาวบ้านมีแนวโน้มว่าจะบานปลายกว่าที่หน่วยงานรัฐจะคาดคิด เมื่อ สื่อกัญญา ธีระชาติดำรง แกนนำชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบจากเหมืองทองคำ กล่าวว่า เบื้องต้นต้องยื่นอุทธรณ์คำสั่งของ กพร.ไว้ก่อน และร้องเรียนไปยังคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เพื่อตรวจสอบว่าเป็นคำสั่งที่ถูกต้องหรือไม่ เพราะมีหลายประเด็นที่ยังไม่แก้ไข แต่ กพร.กลับอนุมัติให้เหมืองทองคำกลับมาดำเนินการต่อได้

สื่อกัญญา ระบุว่า ประเด็นที่ยังไม่ชัดเจน เช่น บริษัทยังไม่ได้ดำเนินการนำชาวบ้านที่ป่วยเข้ารับการรักษา และชาวบ้านบางส่วนที่ยังไม่ได้รับการแจกจ่ายน้ำ ต้องยอมใช้น้ำประปาที่มีผลตรวจพบสารโลหะหนักปะปนอยู่ หรือแม้แต่ผลการตรวจสารโลหะหนักต่างๆ

ขณะเดียวกัน ก็ยังมีเหตุการณ์ใหม่เกิดขึ้น คือ ท้องนาที่อยู่บริเวณใกล้เคียงกับขอบเหมืองเกิดมีน้ำท่วมขึ้น ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน จึงเป็นประเด็นที่น่าสงสัย และจะต้องตรวจสอบหาสาเหตุ

“มีหลายประเด็นที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขจริงจัง ส่วนจะยื่นศาลปกครองขอให้เพิกถอนคำสั่ง กพร.หรือไม่นั้น ยังต้องขอปรึกษากันในเครือข่ายก่อน” สื่อกัญญา กล่าว

ด้าน ปกรณ์ สุขุม ประธานบริหารจากบริษัท อัคราฯ กล่าวว่า บริษัทยินดีที่จะทำตามเงื่อนไขตามคำสั่งของ กพร. และเดินหน้าดูแลชาวบ้านรอบเหมืองทองคำต่อไป

การตัดสินใจเปิดเหมืองของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ จึงน่าจะเป็นการจุดไฟในนาครขึ้นมาก็ได้