ไหม… สร้างญี่ปุ่น (11)

การที่ดัตช์เข้าไปค้าขายในญี่ปุ่นนั้น ดัตช์วางตัวเหนือชั้นกว่าชาติอื่นมาก ดัตช์มุ่งหวังค้าขายเป็นหลักและอีกประการหนึ่งดัตช์เป็นโปรเตสแตนต์ ไม่ได้เป็นคาทอลิกอย่างสเปนและโปรตุเกส และพยายามทำให้ตนเป็นประเทศที่ไม่ถูกครอบงำทางการเมืองจากสเปนและโปรตุเกส ซึ่งเคยมีอิทธิพลทางการเมืองกับตนอยู่

ดัตช์เล่นเกมลับ...โดยเป็นผู้อยู่เบื้องหลังที่สนับสนุนโชกุนอย่างใกล้ชิดเพื่อจัดการกับพวกมาค้าขายจากตะวันตกชาติอื่นโดยเฉพาะโปรตุเกส

ดัตช์จัดหาอาวุธให้กับกองทัพของโชกุน ขอให้ญี่ปุ่นบอกมาอย่างเดียวว่าต้องการอะไร ไม่ว่าจะเป็นปืนผาหน้าไม้และดินดำ...ดัตช์จัดให้หมด

 ดัตช์ไม่ถูกกับโปรตุเกสเนื่องจากแข่งขันการค้าและอีกหลายเรื่อง ดัตช์จึงเอาใจญี่ปุ่นและผสมโรงไปไล่ยึดเรือโปรตุเกสแถวสุมาตรามาส่งให้ญี่ปุ่นด้วย นี่เป็นเหตุผลใหญ่ที่หลังจากญี่ปุ่นกำราบพวกก่อความวุ่นวายเสร็จแล้ว ญี่ปุ่นปิดประตูประเทศไปราว 250 ปี ดัตช์จึงเป็นฝรั่งตะวันตกประเทศเดียวที่ค้าขายและเข้าประเทศญี่ปุ่นได้

ขณะที่ญี่ปุ่นโอนท่าเรือของโปรตุเกสที่นางาซากิให้ดัตช์ใช้ การสนิทแนบแน่นกับญี่ปุ่นทำให้ญี่ปุ่นมีมรดกทางวัฒนธรรมของดัตช์ตกอยู่ในประเทศญี่ปุ่นมากมาย

ไม่ว่าบ้านแบบดัตช์ ศิลปะดัตช์ หรือสะพานยกแบบดัตช์ (เหมือนสะพานหันที่ ร.5 ทรงนำแบบจากชวามาสร้าง) คนญี่ปุ่นชอบอะไรที่เป็นดัตช์ๆ ค่ะ เห็นไหมคะ...ใครไปเที่ยวญี่ปุ่นจะเห็นมีแปลงปลูกทิวลิปแบบดัตช์และมีหมู่บ้านแบบดัตช์อยู่ด้วยตั้งหลายแห่ง ซึ่งอาจถือว่าเป็นวัฒนธรรมและเป็นสิ่งที่เชื่อมโยงกับการที่ดัตช์นำ “ผ้าไหม” และสินค้าญี่ปุ่นไปขายในยุโรปก็ได้ค่ะ

ดัตช์นำความเป็นญี่ปุ่นออกไปแพร่หลายในยุโรปหลายอย่างโดยเฉพาะ Japanese Arts ในศตวรรษ 18-19 นั้น แหล่งเพาะศิลปะญี่ปุ่นในยุโรปที่สำคัญคือดัตช์ หรือ Holland นี่เอง

คุณสามีเคยพาผู้เขียนไปดูงานวาดภาพของ Vincent van Gogh ที่พิพิธภัณฑ์ในเมือง Amsterdam ภาพเขียนหลายชิ้นที่เขาวาดเมื่อยังอยู่ใน Holland ก่อนจะไปฆ่าตัวตายในฝรั่งเศสเป็นภาพชีวิตคนในไร่มันฝรั่งสีดำๆ ทึมๆ เหมือนกับภาพพิมพ์หมึกแบบ Woodcut ของญี่ปุ่น ใช่เลย...นั่นคืออิทธิพลศิลปะที่ได้มาจากญี่ปุ่นค่ะ มันชัดเจนมาก

ญี่ปุ่นปิดประเทศไม่ค้าขายกับชาติตะวันตกก็จริงแต่ก็ไม่ได้ปิดหูปิดตาหมด ญี่ปุ่นรู้ความเคลื่อนไหวภายนอกประเทศตลอดเวลา โดยเฉพาะจากพวกดัตช์ที่ไปซื้อ “ผ้าไหม” ญี่ปุ่นอยู่เรื่อยๆ ทำให้ญี่ปุ่นรู้ว่าจีนกำลังจะถูกอังกฤษกินเมือง

 250 ปี ที่เหมือนกับดัตช์เข้ามาผูกขาดการค้ากับญี่ปุ่น ทำให้ “ผ้าไหมญี่ปุ่น” กลายเป็นสินค้าติดตรึงอยู่ในความรู้สึกคนยุโรป “ผ้าไหมญี่ปุ่น” เป็นตัวเลือกหนึ่งที่ไม่ได้ด้อยกว่าผ้าไหมจากจีนซึ่งเป็นตำนานแห่งผ้าไหม

ก่อนที่จะเกิดโรงทอผ้าขึ้นมากมายขึ้นที่อังกฤษนั้น อังกฤษก็อยากจะเข้าไปเอาไหมดิบจากญี่ปุ่นออกมาขายแบบดัตช์บ้าง แต่ญี่ปุ่นก็ไม่ให้เข้าประเทศ

หลังการปฏิวัติอุตสาหกรรมและเกิดโรงทอผ้ามากมายขึ้นที่เมืองแมนเชสเตอร์ในประเทศอังกฤษ อังกฤษก็มุ่งหน้าไปเอาไหมในจีนมาป้อนโรงงานอุตสาหกรรม แต่อังกฤษก็กลับเขวไปกับการหาประโยชน์ในเรื่องอื่น เช่น การไปเอาฝิ่นจากอินเดียเข้าไปขายในจีนเพื่อทำลายคนจีนแล้วจะยึดจีน

อังกฤษไม่นึกว่าสงครามฝิ่นที่คนก่อขึ้นในจีนกลับกลายไปทำลายพื้นที่ผลิตไหมในจีนที่ตนต้องการโดยตรง

อีกหลายประเทศที่เข้าไปค้าขายในจีนต่างก็จะซื้อไหมจากจีน แต่ก็ไม่มีชาติใดที่ซื้อไหมจากจีนได้ไหมจำนวนที่มากๆ ได้เท่ากับที่ดัตช์ไปซื้อจากญี่ปุ่น...เพราะดัตช์เหมือนกับเป็นคนผูกขาดไหมจากญี่ปุ่นอยู่เพียงรายเดียว

(อ่านต่อวันอังคารหน้า)