เปิดโผสังคมสูงอายุ 3 แบบ ทีดีอาร์ไอแนะเร่งรับมือ

ขณะนี้ไทยอยู่ในช่วงเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญทั้งด้านเศรษฐกิจและสังคม เพราะกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มรูปแบบ อัตราความเร็วในการก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอยู่ที่ 12.5% สูงที่สุดในอาเซียน สัดส่วนผู้สูงอายุของไทยจะเพิ่มขึ้นเป็น 14.5 ล้านคน หรือเพิ่มขึ้น 20% ในปี 2568 ทำให้ไทยกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์

สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ประธานสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) มองว่า เรื่องนี้เป็นปัญหาเร่งด่วนที่ต้องรีบหามาตรการรองรับก่อนเข้าสู่ประชาคมอาเซียน โดยเฉพาะการเตรียมพร้อมในเรื่องสวัสดิการสังคมและการดูแลสภาพความเป็นอยู่ของผู้สูงอายุ

ทั้งหมดนี้เพื่อให้ไทยก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุที่มีคุณภาพ ไม่ให้อัตราการพึ่งพิงของผู้สูงอายุกลายเป็นภาระที่รัฐบาลต้องหาเงินหรือจัดสรรงบประมาณมาดูแลด้านสวัสดิการมากขึ้น ในขณะที่รายได้จากการจัดเก็บภาษีของรัฐบาลมีฐานต่ำมากเพียงแค่ 17% อีกทั้งยังมีแนวโน้มลดน้อยลงทุกที

“หากไม่ปฏิรูปรองรับ คาดว่าในอีก 30 ปีข้างหน้ากองทุนประกันสังคมจะล้มละลาย เพราะเป็นภาระต่อรัฐบาล” สมเกียรติ ฉายภาพ

นอกจากภาระด้านงบประมาณสวัสดิการแล้ว รัฐบาลยังต้องเตรียมรับมือปัญหาการขาดแคลนแรงงานในภาคต่างๆ ด้วย เนื่องจากสัดส่วนประชากรในวัยแรงงานมีลดลง ส่งผลต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ ประสิทธิภาพการผลิตและการแข่งขันของประเทศในระดับอาเซียน

อย่างไรก็ดี ทีดีอาร์ไอได้ทำการวิจัย พร้อมทั้งมองภาพอนาคตประเทศไทยในอีก 30 ปีข้างหน้าไว้ 3 สถานการณ์ เริ่มจากกรณีพื้นฐานคือ “ประเทศไทยไปเรื่อยๆ” จะพบว่ารายได้ต่อหัวของไทยจะอยู่ที่ 1.7 หมื่นบาท/คน/ปี ในปี 2588 และมีอัตราการเติบโตเฉลี่ย 3.55% ต่อปี ทำให้ไทยหลุดพ้นจากการเป็นประเทศที่มีรายได้ปานกลางหลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ 10 ปี สะท้อนให้เห็นว่า คนไทยจะแก่ก่อนรวย และยังมีความเสี่ยงที่จะทำให้การพ้นรายได้ปานกลางล่าช้าจากภาระการคลังด้านสวัสดิการ การใช้นโยบายประชานิยม

สถานการณ์ที่ 2 คือ “การเติบโตแบบอุตสาหกรรมก้าวหน้า” คือการโตด้วยการเพิ่มผลิตภาพการวิจัยและพัฒนาและการย้ายการผลิตมูลค่าต่ำไปประเทศเพื่อนบ้าน รายได้เฉลี่ยต่อหัวจะอยู่ที่ 2.37 หมื่นบาท/ปี เติบโตเฉลี่ย 4.59% ต่อปี หลุดพ้นจากการเป็นประเทศรายได้ปานกลางในปี 2570 ช้ากว่าการเข้าสู่สังคมสูงอายุสมบูรณ์แบบ 2 ปี

ขณะที่สถานการณ์ที่ 3 คือ “การเป็นเกษตรทันสมัยและบริการฐานความรู้” ทำให้มีรายได้เฉลี่ยต่อหัวอยู่ที่ 2.84 หมื่นบาท/ปี อัตราการเติบโตเฉลี่ย 5.21% ต่อปี และหลุดพ้นรายได้ปานกลางในปี 2570 เช่นกัน แต่มีความเหลื่อมล้ำในสังคมลดลง โดยการปรับเปลี่ยนไปสู่การเป็นเกษตรทันสมัยนั้น ต้องมีการบริหารแหล่งน้ำให้มีประสิทธิภาพ มีการลงทุนวิจัยและพัฒนาพันธุ์พืชและขยายผลให้เกิดสมาร์ท ฟาร์มเมอร์ จูงใจให้ภาคเอกชนลงทุนสร้างนวัตกรรมใหม่ แต่ไม่อุดหนุนราคาสินค้าเกษตรในระดับสูงและคุ้มครองธุรกิจบริการผูกขาดในประเทศ

จากมุมมองของทีดีอาร์ไอสะท้อนได้ว่า ไทยจะเดินไปแบบเรื่อยๆ ไม่ได้ ต้องปรับเปลี่ยนไปสู่ฐานความรู้ พร้อมรับความท้าทายของประเทศในอนาคต