ข้าวเน่าลอยนวล

ในการประชุมคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าว (นบข.) ที่มี พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี นั่งเป็นประธาน เมื่อปลายสัปดาห์ก่อน ที่ประชุมรับทราบผลการตรวจสอบสต๊อกข้าวของอนุกรรมการตรวจสอบสต๊อกข้าวคงเหลือของรัฐที่มี ม.ล.ปนัดดา ดิศกุล รมต.ประจำสำนักนายกฯ เป็นประธาน โดยผลการตรวจสอบข้าวสารที่เหลือในสต๊อก 17.9 ล้านตัน ซึ่งเกือบทั้งหมดเป็นข้าวสารที่ได้จากโครงการรับจำนำข้าวเปลือกในสมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร

ผลปรากฏว่ามีข้าวดีเพียง 2.1 ล้านตัน หรือ 12.23% เป็นข้าวที่ต่ำกว่ามาตรฐาน 14.4 ล้านตัน หรือ 80.19% เป็นข้าวเสียหรือข้าวเน่า 6.94 แสนตัน หรือ 3.86% เป็นข้าวผิดประเภทหรือมีประเภทข้าวไม่ตรงกับบัญชีที่แจ้งไว้ 6.8 หมื่นตัน หรือ 0.38% และเป็นข้าวที่ตรวจสอบไม่ได้หรือมีสภาพป่นเป็นฝุ่นแป้ง 5.99 แสนตัน หรือ 3.34%

เท่ากับเป็นการตอกย้ำความล้มเหลวโครงการรับจำนำข้าวที่รัฐบาลชุดก่อนตั้งตัวเป็นเจ้ามือซื้อข้าวทุกเมล็ดในราคาสูงกว่าตลาด และปล่อยปละให้มีการขนข้าวเสื่อมสภาพ ข้าวเน่าไปเก็บไว้ในโกดัง กินเก็บค่ารักษาและค่าเช่าโกดังฟรีๆ เป็นล้านตัน 

ทว่า ประเด็นที่ พล.อ.ประยุทธ์ สั่งการต่อ โดยขอให้ดำเนินคดีอาญาและคดีแพ่งเรียกร้องค่าเสียหายกับผู้ที่เกี่ยวข้องในการส่งมอบข้าวสารเข้าสต๊อก การเก็บสต๊อก โดยเฉพาะข้าวเน่าและข้าวที่ป่นเป็นผงหรือที่เรียกว่าข้าวเกรดซี รวมถึงข้าวที่หายไปจากสต๊อก

แต่ประเด็นก็คือ กระทรวงพาณิชย์ระบุว่า การดำเนินคดีนั้น จะให้เจ้าพนักงานสอบสวนว่ามี “เจตนา” กระทำผิดหรือไม่ หากพบว่ามีเจตนาจึงจะดำเนินคดีอาญาและแพ่ง การตั้งเงื่อนไขอย่างนี้คงจะเอาผิดผู้มีส่วนเกี่ยวข้องไม่ได้อย่างแน่นอน

นั่นเพราะโครงการรับจำนำข้าวก่อนปี 2556/2557 สัญญาที่กระทรวงพาณิชย์ทำกับผู้ตรวจสอบคุณภาพข้าวหรือเซอร์เวเยอร์ และโกดังเปิดช่องให้มีการทุจริตตั้งแต่ต้นทาง

เช่น เซอร์เวเยอร์มีหน้าที่เพียงรับรองว่าข้าว “ขาเข้า” ถูกต้องตรงสเปกเท่านั้น ดังนั้นหากมีข้าวเสื่อมหรือข้าวเน่าตอน “ขาออก” เซอร์เวเยอร์ไม่ต้องรับผิดชอบใดๆ เพราะถือว่าสิ้นสุดหน้าที่และความรับผิดชอบตามสัญญาที่มีอยู่แล้ว ขณะที่สาวความผิดไปถึงโรงสีที่ส่งมอบข้าวก็ไม่สามารถเอาผิดใดๆ ได้เช่นกัน เพราะสัญญาเขียนว่า โรงสีทำหน้าที่ “รับจ้างสีข้าว” และ “ส่งข้าวเข้าโกดัง” เมื่อเซอร์เวเยอร์รับรองว่าข้าวที่ส่งเข้าโกดังถูกต้อง โรงสีก็หมดหน้าที่และความรับผิดชอบ แม้ภายหลังจะพบว่าข้าวเน่าหรือเสียหายในโกดังก็ตาม

แม้กระทั่งโกดังเก็บข้าวเอง สัญญาก็บอกเพียงว่า “ให้เช่าพื้นที่” เก็บข้าว ไม่ต้องรับผิดชอบ “คุณภาพข้าว” ยกเว้นแต่ว่าข้าวที่เก็บไว้เสียหายจากฝนตกฟ้าร้อง หรือเป็นเพราะโกดังเก็บข้าวชำรุดเสียหายจนทำให้ข้าวที่เก็บเสียหาย เป็นต้น 

งานนี้จะไปเอาผิดใครคงยาก เพราะเปิดช่องโหว่กันมาตั้งแต่ระดับนโยบาย และทุกขั้นตอนขับเคลื่อนด้วยเงินใต้โต๊ะทั้งนั้น