หุบเหวชาวนา

การแจกเงินอุดหนุนปัจจัยการผลิตให้ชาวนา 3.4 ล้านครัวเรือน ไร่ละ 1,000 บาท ไม่เกิน 1.5 หมื่นบาท/ครัวเรือน ของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ถือว่าเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่ชาวนายังคงต้องมีชีวิตอยู่อย่างยากลำบาก หากยังไม่สามารถจัดการ 2 หุบเลวลึกได้

สมพร อิศวิลานนท์ ผู้เชี่ยวชาญด้านข้าว สถาบันคลังสมองของชาติ ระบุว่า ชาวนามีความยากลำบากในการผ่าน 2 เหวลึก ภาครัฐจะต้องมีกลไกเข้าไปจัดการโดยความร่วมมือจากชุมชนและภาควิชาการเพื่อช่วยให้ชาวนาผ่านหุบเหวนี้ ไม่เช่นนั้นชาวนาจะยังยากจนและทำให้อาชีพการเกษตรไม่ยั่งยืน

หุบเหวที่ 1 คือ ชาวนาขาดหลักการจัดการธุรกิจไร่นา โดยวันนี้การปลูกข้าวแบบวิถีชีวิตได้เปลี่ยนไปสู่การจ้างปลูกข้าวแบบธุรกิจฟาร์ม ต่างจากอดีตที่ใช้แรงงานในครัวเรือนเป็นหลัก แต่ชาวนายังขาดความรู้ในการจัดการต้นทุนและตลาด จึงล้มเหลวในเชิงธุรกิจ

“การก้าวข้ามเหวนี้ ก็คือ การที่ชุมชนจะต้องร่วมกันตัดสินใจว่าชุมชนจะผลิตอะไรเพื่อให้ได้ Supply Procurement ที่มากพอจะจัดกิจกรรมทางการตลาดได้ การผลิตจะใช้เทคนิคแบบไหน ผลิตข้าวอินทรีย์ หรือจะใช้แบบคัดหาพันธุ์เฉพาะที่ดูแลการผลิตจากต้นน้ำให้ได้ผลิตผลที่มีคุณภาพ เช่น กลุ่มผลิตข้าวหอมมะลิอินทรีย์ที่พัฒนาตนเองเป็นวิสาหกิจชุมชน”

หุบเหวที่ 2 เป็นเรื่องของการตลาด ที่ชาวนาเดี่ยวๆ ไม่สามารถทำได้ วันนี้ราคาข้าวถูกกำหนดโดยผู้ส่งออกและโรงสี แต่กลไกในประเทศในอดีตที่มีตลาดกลางข้าว หรือท่าข้าวต่างๆ เป็นที่อ้างอิงไม่มี จึงมีความจำเป็นที่กระทรวงพาณิชย์ต้องมีราคาอ้างอิงข้าวที่ไม่ได้เป็นข้อมูลที่ส่งมาโรงสี เท่านั้น รวมถึงสร้างกลไกที่ทำให้สินค้าที่ดีสามารถไปสู่ตลาดบนได้ หรือ From farm to global

“ผมเห็นว่า เรื่องการปฏิรูปการตลาดเพื่อสร้างความสมดุลของการ ผลิตข้าวมีความจำเป็นและจะช่วยลดการอุดหนุนได้ เราผลิตข้าวมากเกินไป ได้ข้าวเปลือกปีละ 38 ล้านตัน เป็นข้าวสารประมาณ 26 ล้านตัน ใช้ในประเทศแค่ 10 ล้านตันข้าวสาร ที่เหลือ 16 ล้านตันข้าวสารต้อง ส่งออก หากไม่ปรับสมดุลโครงสร้างการเกษตรเสียใหม่ เราก็จ่ายเงินต้องอุดหนุนให้ผู้บริโภคในต่างประเทศด้วย และที่ผ่านมาก็ได้ใช้จ่ายไปมาก”