ทิศทางส่งเสริม ผู้เชี่ยวชาญต่างชาติเข้าทำงานในประเทศ
....ยุทธศักดิ์ คณาสวัสดิ์
ปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าโลกในยุคเศรษฐกิจฐานความรู้นั้น ปัจจัยสำคัญที่สุดในการแข่งขัน คือ ทรัพยากรมนุษย์ที่เป็นผู้มีความรู้ระดับสูง (Knowledge Worker) ซึ่งไม่ใช่เน้นการใช้กำลังแรงงาน แต่เป็นพลังสมอง
การพัฒนาให้ประเทศมี Knowledge Worker เพิ่มมากขึ้นนั้น แนวทางสำคัญคือ การปรับปรุงระบบการศึกษาและพัฒนาบุคลากรด้านต่างๆ ของประเทศ ขณะเดียวกันอีกมาตรการหนึ่งที่หลายประเทศดำเนินการควบคู่กันไป มาตรการ Brain Gain กล่าวคือ การส่งเสริมให้บุคลากรต่างชาติที่มีทักษะและความเชี่ยวชาญระดับสูงมาทำงานในประเทศ เป็นต้นว่า
สหรัฐมีข้อได้เปรียบสำคัญ คือ มีชาวต่างชาติเข้ามาศึกษาในสหรัฐจำนวนมาก โดยจำนวนผู้สำเร็จการศึกษาปริญญาเอกในสาขาวิทยาศาสตร์ในสหรัฐนั้น มากถึงครึ่งหนึ่งไม่ได้กลับประเทศ แต่ทำงานต่อในสหรัฐ ดังนั้น ชาวต่างชาติทำงานเป็นสัดส่วนค่อนข้างสูงในหลายอาชีพในสหรัฐ เป็นต้นว่า วิศวกรสาขาเคมีและผู้เชี่ยวชาญในด้านคอมพิวเตอร์เป็นชาวต่างชาติสัดส่วนสูงถึง 21% และ 20% ของบุคลากรทั้งหมดที่ทำงานในสาขานั้นๆ โดยมีระบบ Green Card ซึ่งเป็นช่องทางสำคัญที่อนุญาตให้ชาวต่างประเทศที่มีความรู้ความสามารถมาพำนักและทำงานภายในประเทศอย่างถาวร
สหภาพยุโรปประสบปัญหาสำคัญ คือ ชาวต่างประเทศที่มีความรู้ความสามารถระดับสูงเลือกพำนักและทำงานในสหรัฐมากกว่าจะทำงานในสหภาพยุโรป จากสถิติทั่วโลกพบว่ามากถึง 55% เลือกพำนักในสหรัฐและแคนาดา มีเพียงแค่ 5% ที่เลือกพำนักในยุโรป ทำให้สหรัฐก้าวหน้ารวดเร็วกว่าในวิทยาการสาขาใหม่ๆ
ปัญหาข้างต้นจะยิ่งทวีความสำคัญในอนาคต เมื่อสหภาพยุโรปกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุ ทำให้มีประชากรในวัยทำงานน้อยลง จะส่งผลทำให้ประสบปัญหาขาดแคลนผู้เชี่ยวชาญทั้งในสาขาวิศวกรรม แพทย์ เทคโนโลยีสารสนเทศ ฯลฯ มากขึ้นเรื่อยๆ สหภาพยุโรปจึงมีมติเมื่อเดือน พ.ค. 2552 เห็นชอบกับระบบ Blue Card ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับระบบ Green Card ของสหรัฐในการอนุญาตให้ชาวต่างประเทศที่มีความรู้ความสามารถทำงานในสหภาพยุโรปเป็นการชั่วคราว โดยมีกำหนดระยะเวลา 1
–4 ปี และสามารถต่ออายุได้สิงคโปร์ แนวทางยุทธศาสตร์พัฒนาไปสู่กิจกรรมในด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม มิฉะนั้นสิงคโปร์จะกลายเป็นประเทศที่เป็นส่วนเกินและไม่มีความหมายในสังคมเศรษฐกิจของโลก โดยมีโครงการต่างๆ เช่น โครงการ International Talent Recruitment การส่งบุคลากรไปชักจูงให้ชาวต่างประเทศที่มีความรู้ความสามารถมาทำงานในสิงคโปร์ พร้อมสนับสนุนให้ต่างชาติมาจัดตั้งศูนย์วิจัยและพัฒนาในสิงคโปร์ โดยเฉพาะสาขาชีวเวชศาสตร์
มาเลเซีย เร่งลดกฎระเบียบที่กีดกันชาวต่างชาติมาทำงานในธุรกิจที่ใช้เทคโนโลยีระดับสูง โดยกำหนดกรณีโครงการเทคโนโลยีระดับสูงที่ได้รับสถานภาพ MSC Status สามารถใช้บุคลากรต่างชาติที่เป็น Knowledge Worker ได้โดยไม่จำกัดจำนวน จึงมีชาวต่างชาติเข้ามาทำงานจำนวนมาก โดยเฉพาะในสาขาเทคโนโลยีสารสนเทศ
จีน รัฐบาลให้ความสำคัญแก่บทบาทผู้เชี่ยวชาญต่างชาติ เป็นต้นว่า Li Keqiang รองนายกรัฐมนตรี ได้กล่าวปราศรัยเมื่อเดือน ก.ย. 2552 ว่าการพัฒนาและผลสำเร็จในช่วง 60 ปี นับจากก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน นอกจากเป็นผลจากการทำงานร่วมกันของประชาชนของจีนแล้ว ยังเป็นผลงานทำงานของผู้เชี่ยวชาญต่างชาติจำนวนมากด้วย
หน่วยราชการต่างๆ ของจีนพยายามส่งเสริมการทำงานของผู้เชี่ยวชาญต่างชาติ อาทิ เทศบาลนครเซี่ยงไฮ้ได้เริ่มมาตรการเมื่อปี 2545 อนุญาตชาวต่างประเทศเข้ามาอาศัยและทำงานเป็นเวลาไม่เกิน 5 ปี โดยมีรูปแบบการอนุญาตคล้ายคลึงกับระบบ Green Card ของสหรัฐ ต่อมาต้นปี 2546 ได้ประกาศเพิ่มว่าจะแสวงหาผู้เชี่ยวชาญระดับโลก เป็นต้นว่าชาวต่างประเทศซึ่งได้รับรางวัลโนเบล ฯลฯ ให้มาทำงานที่นครเซี่ยงไฮ้ โดยมีเป้าหมาย 10
–20 คน/ปี ทั้งนี้ ได้ว่าจ้างบริษัทที่ทำธุรกิจ Head Hunter ในระดับนานาชาติ มาเป็นที่ปรึกษา พร้อมจะเสนอสิทธิพิเศษแก่ผู้เชี่ยวชาญเหล่านี้มากมาย เช่น รักษาพยาบาลฟรี บ้านพักฟรีสำหรับกระทรวงศึกษาธิการและหน่วยงานกิจการผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศของจีนก็ได้ประกาศร่วมกันเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2549 ถึงแผน 111 ที่จะส่งเสริมให้ผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศ 1,000 คน มาทำงานในศูนย์นวัตกรรม 100 แห่ง ที่จะจัดตั้งขึ้นในมหาวิทยาลัยต่างๆ ของจีน แห่งละ 10 คน โดยจะต้องเป็นศาสตราจารย์และผู้เชี่ยวชาญที่มีชื่อเสียงระดับโลก เช่น บุคคลที่ได้รับรางวัลโนเบล อาจารย์มหาวิทยาลัยชั้นนำของโลก นักวิจัยของสถาบันวิจัยที่มีชื่อเสียงก้องโลก
สำหรับกรณีของประเทศไทยเพื่อชักจูงให้ผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศมาทำงานในประเทศไทยมากยิ่งขึ้น คณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน โดยมี ฯพณฯ นายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ได้มีมติเมื่อวันที่ 7 พ.ค. 2553 ขยายเวลาวีซ่าและใบอนุญาตทำงานเป็นกรณีพิเศษสำหรับนักวิจัยในด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ที่เข้ามาทำงานในโครงการวิจัยและพัฒนาที่ได้รับการส่งเสริมการลงทุน โดยกรณีที่อนุญาตครั้งแรกตามเกณฑ์ปกติจะได้รับอนุญาตให้เป็นเวลา 2 ปี จะให้เป็นกรณีพิเศษ 4 ปี และหลังจากสิ้นสุดระยะเวลาดังกล่าว หากมีความจำเป็นต้องอยู่ต่อ ก็จะพิจารณาขยายเวลาให้อีกครั้งละไม่เกิน 2 ปี
