กรุทุ่งบริษัทไทยตื่นตัวรับมือผู้บริหารแห่เกษียณ

โดย...จารุพันธ์ จิระรัชนิรมย์

ไทยกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ มีกลุ่มคนสูงวัยเพิ่มมากกว่ากลุ่มคนเกิดใหม่ ซึ่งจะมีผลต่อวงจรการทำงาน เมื่อคนใหม่เข้ามาน้อยลง ในขณะที่กลุ่มคนที่มีแนวโน้มใกล้เกษียณอายุการทำงานในบริษัทเตรียมออกมีมาก จึงเป็นความท้าทายที่บริษัทต้องรับมือ โดยเฉพาะเมื่อกลุ่มคนที่กำลังจะเกษียณอายุไป เป็นกลุ่มคนที่มีความสำคัญในการขับเคลื่อนองค์กร

บัณฑิต จำรัสธรางกูล ที่ปรึกษาอาวุโส บริษัทเฮย์กรุ๊ป เปิดเผยว่า การเกษียณอายุไม่ใช่ปัญหาฉับพลัน เพราะองค์กรทราบดีอยู่แล้ว ตั้งแต่รับพนักงานเข้ามาทำงานว่าแต่ละคนจะมีกำหนดเกษียณอายุช่วงไหน แต่การที่บางองค์กรมีปัญหาเกษียณอายุ เพราะไม่ได้เตรียมตัวรับมือ องค์กรที่จะมีปัญหาเรื่องนี้มากคือ กลุ่มรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือบริษัทเอกชนที่มีรูปแบบการบริหารงานคล้ายกับรัฐวิสาหกิจ ที่เลื่อนขั้นพนักงานตามลำดับอาวุโส พนักงานอยู่กับองค์กรระยะยาว องค์กรจะรับพนักงานเข้ามาเป็นรุ่นๆ ทดแทนรุ่นที่ลาออกไป

กลุ่มนี้จะมีปัญหามาก เมื่อถึงช่วงปีที่กลุ่มคนรุ่นเดียวกันเกษียณอายุพร้อมๆ กัน และปัญหาจะรุนแรงกว่าองค์กรที่มีลักษณะการบริหารงานโดยไม่ได้เลื่อนขั้นตามลำดับอาวุโสเป็นหลัก กลุ่มธุรกิจที่เข้าข่ายการบริหารงานลักษณะนี้ คือ ภาคการผลิต โรงงานอุตสาหกรรม และสถาบันการเงิน เพราะพนักงานส่วนใหญ่จะทำงานต่อเนื่องระยะยาว กลุ่มนี้จะเผชิญปัญหาแรงงานเป็นช่วงๆ ส่วนกลุ่มที่การเกษียณอายุเป็นปัญหาน้อย คือ ธุรกิจเทคโนโลยีสารสนเทศ(ไอที) โฆษณา สินค้าอุปโภคบริโภค เพราะค่าเฉลี่ยอายุพนักงานในองค์กรส่วนใหญ่จะน้อย

ทั้งนี้ องค์กรที่มีลักษณะบริหารงานเลื่อนลำดับขั้นพนักงานตามอายุ เมื่อคนหนึ่งเกษียณไป คนที่ขึ้นมาทดแทนตำแหน่งเดิม มักจะมีวาระต้องเกษียณในอีก 2-3 ปีข้างหน้า กลุ่มนี้อาจไม่คาดหวังผลอะไรระยะยาวจากการขึ้นเป็นระดับผู้นำ เพราะรู้สึกว่าอยู่ในตำแหน่งไม่กี่ปีก็จะมีคนใหม่มาแทนแล้ว

หากเป็นไปได้ องค์กรเหล่านี้ควรปรับเปลี่ยนมุมมองในการหาคนขึ้นมาเป็นระดับผู้บริหารทดแทนคนที่เกษียณไป โดยไม่ได้ดูตามลำดับอายุอย่างเดียว แต่ต้องคำนึงถึงความสามารถและเปิดโอกาสให้คนรุ่นหลังมีโอกาสก้าวข้ามขึ้นเป็นระดับผู้นำองค์กรได้ หรือมีนโยบายเปิดให้บุคคลภายนอกองค์กรสมัครชิงตำแหน่งผู้นำทดแทนได้

องค์กรที่มีผู้นำมีผลงานโดดเด่น มีบารมีมากเป็นตัวแทนภาพลักษณ์องค์กร ที่ใครเห็นจะนึกถึงองค์กรนั้นทันที หรือเปรียบได้กับผู้นำระดับยอดมนุษย์ หากกลุ่มนี้จะเกษียณอายุไปจะมีปัญหาหนักกว่าองค์กรอื่น เพราะหาคนขึ้นมาเป็นผู้นำทดแทนแล้วสร้างการยอมรับได้ยากกว่า ถ้าไม่ได้เตรียมคนรุ่นต่อไปที่มีแววเป็นผู้นำ ให้มีความสามารถเทียบเท่าระดับผู้นำยอดมนุษย์ กลุ่มนี้อาจจำเป็นต้องดึงผู้บริหารที่เกษียณอายุมาเป็นที่ปรึกษาบริษัทต่อ เพื่อฝึกคนรุ่นใหม่ขึ้นมาเป็นผู้นำแทนได้ และเพื่อให้การดำเนินนโยบายในองค์กรยังต่อเนื่องได้

ทางที่ดีองค์กรจะต้องวางแผนรับมือการเกษียณไว้ล่วงหน้า 10 ปี ก่อนที่รุ่นสำคัญๆ จะเกษียณอายุไป โดยจะต้องเริ่มตั้งแต่การรับพนักงานเข้ามาทำงาน ต้องมองบนพื้นฐานที่ทุกคนสามารถขึ้นเป็นผู้นำในอนาคตได้ทั้งหมด จากนั้นเมื่อเวลาผ่านไป หากเห็นคนใดเริ่มฉายแววโดดเด่นด้านไหน จะต้องให้ความสำคัญกับการฝึกอบรมพนักงานคนนั้นเพื่อก้าวไปสู่ตำแหน่งผู้บริหาร และต้องเตรียมตัวสำรองที่จะทดแทนได้ด้วย

“องค์กรควรมองเรื่องการบริหารจัดการคนเป็นกลยุทธ์ ต้องเริ่มทำตั้งแต่เนิ่นๆ เหมือนปลูกต้นไม้ถ้าอยากมีต้นไม้ใหญ่ก็ต้องเริ่มปลูกไม่ต่ำกว่า 20 ปี องค์กรต้องเปลี่ยนแนวคิดการหาคนมาทดแทนมองภาพรวมด้วย ไม่ใช่มองแค่ผู้บริหารเบอร์ 1 เกษียณอายุไป แล้วมองระยะสั้นแค่หาผู้บริหารเบอร์ 2 ที่จะขึ้นมาทดแทน แต่ควรเตรียมพร้อมอย่างน้อย 10 ปี จัดลำดับพนักงานที่มีศักยภาพทดแทนระดับบริหารเอาไว้ เช่น อาจจัดอันดับ 110 พร้อมวางแผนเพิ่มการฝึกอบรมให้บางคนที่ยังมีจุดอ่อนบางเรื่องให้สามารถขึ้นมาเป็นระดับบริหารชดเชยในฝ่ายที่ต้องการได้อาจสับเปลี่ยนฝ่ายงานเพื่อให้พนักงานที่มีความสามารถขึ้นเป็นผู้นำ เรียนรู้งานด้านอื่นที่ยังไม่ชำนาญ เตรียมพร้อมเป็นผู้นำให้มีศักยภาพขึ้น” บัณฑิต กล่าว

สำหรับอีกปัญหาที่มาแรงของการเกษียณอายุคือ กลุ่มผู้บริหารที่เกษียณอายุออกกันกลุ่มใหญ่และกลุ่มที่จะขึ้นมาทดแทนต่อไปเป็นกลุ่มเจนเอ็กซ์ซึ่งมีอายุต่ำกว่า 40 ปี หากมีแนวคิดการบริหารงานที่ต่างจากผู้บริหารคนก่อนที่เกษียณอายุมากๆ อาจเกิดภาวะช็อก พนักงานในบริษัทปรับตัวรับการเปลี่ยนแปลงของแนวทางการบริหารงานผู้บริหารสมัยใหม่ไม่ทัน หรือผู้ที่ขึ้นมาทดแทนไม่สามารถสร้างความศรัทธา เชื่อถือได้เท่ากับผู้บริหารคนเก่า แต่ในอีกมุมมองหนึ่งหากเกิดกรณีนี้ แล้วบริษัทพลิกวิกฤตเป็นโอกาสปรับปรุงองค์กรครั้งใหญ่ให้ทันกับยุคสมัย ก็อาจกลายเป็นผลดีกับการบริหารจัดงานบริษัทในระยะยาวได้

เมื่อการเกษียณมีผลต่อทิศทางบริษัทมากขนาดนี้ องค์กรที่ยังละเลยการเตรียมรับมือเรื่องนี้ควรตื่นตัวได้แล้ว ก่อนจะสายเกินไป