ความทันสมัยของกฎหมายศุลกากร

ชาวไทยส่วนมากที่เดินทางไปต่างประเทศ เมื่อเดินทางกลับมาประเทศไทยต่างต้องซื้อของติดไม้ติดมือกลับมา เรียกได้ว่าเกือบจะร้อยทั้งร้อย ทั้งเป็นของฝากตนเอง หรือของฝากญาติมิตร

เมื่อกลางปี พ.ศ. 2557 ผู้ที่เดินทางไปต่างประเทศ และเดินทางกลับเข้ามา หลายคนที่หยุดและอ่านป้ายประกาศของสำนักงานศุลกากรตรวจของผู้โดยสารที่ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ ที่มีการประกาศแจ้งผู้โดยสารและลูกเรือที่เดินทางเข้ามาในประเทศไทย ซึ่งมีใจความว่า “บุคคลสามารถนำของใช้ส่วนตัว (Personal Effect) เข้าประเทศได้ไม่เกินครั้งละ 10,000 บาท โดยต้องไม่มีลักษณะทางการค้า เสบียง อาหาร อาหารเสริม เครื่องสำอาง ไม่ได้รับการยกเว้นภาษี, บุหรี่/ยาสูบ/สุรา/ไวน์ นำเข้าได้ในจำนวนจำกัด ของฝากญาติ ของบริจาค ของสะสม ของมือสอง ของฝากเจ้านาย ไม่ถือว่าเป็นของใช้ส่วนตัว กระเป๋านาฬิกาแบรนด์เนมราคาเกิน 10,000 บาท ต้องชำระภาษี” แม้ต่อมาจะได้มีการย้ายป้ายประกาศออกไป แต่ผลบังคับใช้ของกฎหมายยังมีอยู่

ของใช้ส่วนตัวในกรณีนี้ หมายถึง ของที่นำมาใช้กับร่างกาย เช่น เสื้อผ้า รองเท้า กระเป๋า โดยมีลักษณะไม่เกินกว่าการใช้เอง มีรายการรวมกันไม่เกิน 10,000 บาท โดยต้องไม่มีลักษณะทางการค้า อาหาร อาหารเสริม และเครื่องสำอางไม่ได้รับการยกเว้นภาษี ต้องมีใบอนุญาตนำเข้า บุหรี่/ยาสูบได้รับการยกเว้นเพียง 200 มวน สุรา/ไวน์ได้รับการยกเว้นเพียง 1 ลิตร ของมีราคา เช่น กระเป๋า นาฬิกาแบรนด์เนม หากมีราคาเกิน 10,000 บาท ต้องชำระภาษี

เมื่อพิจารณาตามความเป็นจริง ผู้ที่เดินทางไปต่างประเทศส่วนใหญ่จะซื้อของใช้ส่วนตัวเข้ากลับเข้าประเทศมูลค่าเกิน 10,000 บาท ซึ่งตามกฎหมายหากของใช้ส่วนตัวนำเข้ามามีมูลค่าเกินกว่า 10,000 บาท ต้องชำระภาษี โดยต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ศุลกากร ก่อนการตรวจโดยเครื่อง XRay ตาม พ.ร.บ.ศุลกากร พ.ศ. 2469 มาตรา 27 กำหนดโทษผู้กระทำผิดฐานลักลอบหนีศุลกากรสำหรับความผิดครั้งหนึ่งๆ ไว้สูงสุดคือ ให้ริบของที่ลักลอบหนีศุลกากรและปรับเป็นเงิน 4 เท่าของของราคารวมค่าภาษีอากร หรือจำคุกไม่เกิน 10 ปี หรือทั้งจำและปรับ

แต่ตามความเป็นจริง ผู้โดยสารส่วนมากก็คงไม่ต้องการตรวจโดยเครื่อง XRay ทั้งๆ ที่มีของใช้ส่วนตัวนำเข้ามามีมูลค่าเกินกว่าการใช้เอง ซึ่งที่ผ่านมาเจ้าหน้าที่ศุลกากรได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความอะลุ่มอล่วยเห็นอกเห็นใจ โดยไม่เคร่งครัดจนเกินเหตุ แต่อาจเป็นการส่งเสริมให้ทุกฝ่ายกระทำผิดกฎหมายโดยไม่รู้ตัวทั้งผู้ที่เดินทางเข้าประเทศ และรวมทั้งเจ้าหน้าที่ศุลกากรที่ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ ในทางตรงข้าม หากเจ้าหน้าที่ศุลกากรปฏิบัติหน้าที่ด้วยความเคร่งครัดต่อผู้เดินทางเข้าประเทศทุกๆ คน ก็อาจเกิดความโกลาหลและยุ่งยาก จนไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ทัน เพราะต้องจับผู้เดินทางเข้าประเทศเกือบทุกคน และจำนวนเจ้าหน้าที่ศุลกากรที่ปฏิบัติงานอาจไม่เพียงพอด้วย

ประกาศฉบับนี้ อาจเป็นวิธีหนึ่งที่จะป้องกันและปราบปรามกลุ่มบุคคลที่ทำธุรกิจรับพรีออร์เดอร์และนำสินค้าจากต่างประเทศเข้ามาขาย อันถือว่าเป็นการหลีกเลี่ยงภาษี

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาจากจำนวนเงิน 10,000 บาท นับว่าไม่มีความสอดคล้องกับสภาวะเศรษฐกิจในปัจจุบัน ประกาศฉบับนี้ใช้มาหลายสิบปีแล้ว จำนวนเงิน 10,000 บาท อาจมีความเหมาะสมกับสภาพเศรษฐกิจในสมัยนั้น แต่เมื่อเวลาผ่านไปสภาพเศรษฐกิจจะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงค่าเงิน จะมีเรื่องเงินเฟ้อเข้ามาเกี่ยวข้อง จึงควรแก้ไขจำนวนเงินให้เหมาะสมกับสภาพเศรษฐกิจปัจจุบัน

นอกจากเรื่องนี้แล้ว ยังมีกฎหมายหลายฉบับที่กำหนดโทษปรับทางอาญาเป็นจำนวนเงินไว้แน่นอนตายตัว การกำหนดเช่นนี้ ย่อมมีผลต่อการป้องปรามการกระทำผิด เพราะเมื่อพิจารณาจำนวนเงินที่ต้องปรับกับเงินเฟ้อที่เพิ่มขึ้นตามสภาพเศรษฐกิจในแต่ละปีที่ผ่านไป ดูเหมือนว่าค่าปรับจะเป็นจำนวนไม่มาก ซึ่งจะทำให้ผู้กระทำผิดไม่เกรงกลัว การบังคับใช้ค่าปรับในอัตราตายตัวอาจมีประสิทธิภาพเพียงช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง แต่ถ้ามีการกำหนดโทษปรับเป็นหน่วย และให้แปลงหน่วยเป็นจำนวนเงินเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจและการเงินที่เปลี่ยนแปลงในอนาคต จะทำให้โทษปรับมีประสิทธิภาพมากขึ้น

กรณีนี้ควรปรับปรุงแก้ไขกฎหมายหลายๆ ฉบับที่เกี่ยวข้องกับจำนวนเงินที่ถือเป็นความผิดและอัตราค่าปรับตามกฎหมายให้สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาในการบังคับใช้กฎหมาย