รายงานความยั่งยืน

ทุกวันนี้แนวความคิดเรื่อง “การพัฒนาอย่างยั่งยืน (Sustainable Development)” กลายเป็นกระแสสังคมที่มีอิทธิพลไปทั่วโลก เห็นได้จากการที่ “ความยั่งยืน” ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งขององค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน การดำเนินธุรกิจอุตสาหกรรมและการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ต้องคำนึงถึงเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม พร้อมกันไปทั้งสามด้าน

อย่างไรก็ตาม การนำแนวความคิดและวิธีการของการพัฒนาอย่างยั่งยืนไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อองค์กร นอกจากจะต้องอาศัยความเป็นผู้นำของผู้บริหารสูงสุดขององค์กรในการผลักดันและขับเคลื่อนนโยบายอย่างจริงจังและต่อเนื่องแล้ว การมุ่งสู่ความยั่งยืนขององค์กรในทางปฏิบัตินั้น จำเป็นต้องมีการดำเนินการอย่างเป็นระบบ มีเป้าหมายที่ชัดเจนและสามารถวัดผลได้ ตลอดจนสามารถรายงานประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการดำเนินการต่างๆ ให้กับกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียขององค์กรได้ด้วย

“รายงานความยั่งยืน” (Sustainable Report) จึงเป็นเครื่องมือที่สำคัญขององค์กรต่างๆ ที่จะสามารถตอบโจทย์ (ได้ว่าองค์กรจะยั่งยืนหรือไม่เพียงใด)

องค์ประกอบสำคัญของการจัดทำ “รายงานความยั่งยืน” จะมีด้วยกัน 2 องค์ประกอบ คือ 1) สิ่งที่จะรายงาน และ 2) รูปแบบหรือวิธีการรายงาน

องค์ประกอบด้าน “สิ่งที่จะรายงาน” ได้แก่ ตัวชี้วัดของการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งครอบคลุมถึงตัวชี้วัดย่อยด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ที่จัดทำโดยหน่วยงานต่างๆ แต่ตัวชี้วัดที่นิยมใช้กันทั่วโลกจะเป็นของ Global Reporting Initiative (GRI) ซึ่งปัจจุบันเป็นตัวชี้วัดใน Version 4 (หรือ G4) ซึ่งมีทั้งหมด 91 ตัวชี้วัดหลัก

ส่วนองค์ประกอบด้าน “รูปแบบการรายงาน” จะมีด้วยกันหลายรูปแบบ เช่น รูปแบบของ GRI รูปแบบขององค์การระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรฐาน (ISO) รูปแบบของหน่วยงานที่กำกับตลาดหลักทรัพย์ของแต่ละประเทศ แต่ในที่นี้จะยกตัวอย่าง “รูปแบบของ GRI” ซึ่งมี 5 ขั้นตอน

ขั้นตอนแรก เป็นการเตรียมการภายในองค์กร (Preparing) ซึ่งอาจมีการปรึกษาหารือกับผู้เชี่ยวชาญภายนอกได้ แต่จุดมุ่งหมายหลัก ก็คือการปรับกระบวนการภายในให้พร้อมที่จะเริ่มต้น ด้วยการสร้างความเข้าใจและระบุประเด็นสำคัญขององค์กรในด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

ขั้นตอนที่สอง เป็นการปรึกษาหารือกับผู้มีส่วนได้เสียทั้งในและนอกองค์กร ต่อเรื่องที่เลือกมารายงานและความเชื่อมโยงต่างๆ (Connecting) อันนำไปสู่การกำหนดเนื้อหาเบื้องต้นของรายงานและการจัดเตรียมระบบที่ให้ได้มาซึ่งรายละเอียดสำคัญ ในขั้นตอนนี้องค์กรจะต้องสามารถระบุถึงกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียหลักๆ ทั้งภายในและภายนอกองค์กร เพื่อขอความเห็นประกอบการตัดสินใจในการจัดทำรายงานที่เหมาะสม

ขั้นตอนที่สาม เป็นการกำหนดเป้าประสงค์และรายละเอียดเนื้อหารายงาน (Defining) ซึ่งอาจมีการปรับกระบวนการภายในให้เอื้อต่อการจัดทำรายงาน หลังจากที่ได้รับฟังเสียงสะท้อนในองค์กรและข้อแนะนำจากภายนอก รวมถึงการเพิ่มเติมตัวชี้วัดสำหรับการรายงานในระยะต่อไป

ขั้นตอนที่สี่ เป็นการติดตามเก็บรวบรวมและประเมินข้อมูลที่จำเป็นต่อการรายงานตามตัวชี้วัดที่กำหนด (Monitoring) ข้อมูลที่ได้ต้องมีคุณภาพและถูกต้องน่าเชื่อถือ มีวิธีเก็บและการวิเคราะห์ข้อมูลที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งขั้นตอนนี้จะใช้ระยะเวลานานที่สุดและดำเนินไปได้ไม่สิ้นสุด

ขั้นตอนสุดท้าย เป็นการลงมือเขียนรายงาน (Reporting) ที่เริ่มจากการพิจารณารูปแบบและช่องทางของการรายงาน เพื่อให้แน่ใจว่าผู้มีส่วนได้เสียกลุ่มต่างๆ ได้รับรายงานกันอย่างทั่วถึง โดยโครงสร้างของตัวรายงานนั้นไม่มีรูปแบบที่ตายตัว จะขึ้นอยู่กับแต่ละองค์กรมากกว่า

อย่างไรก็ตาม ในคู่มือของ GRI ได้ให้คำแนะนำสำหรับการวางโครงสร้างไว้เป็นแนวทางเบื้องต้นด้วย โดยการจัดทำรายงานความยั่งยืนระยะแรกๆ องค์กรไม่จำเป็นต้องทำให้ครบทุกตัวชี้วัด แต่ต้องหาให้พบว่าสิ่งที่องค์กรดำเนินการอยู่นั้นสามารถจัดเข้ากลุ่มตัวชี้วัดความยั่งยืนทั้ง 3 ด้าน คือ เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม อย่างน้อย 10 ตัวชี้วัด

เรื่อง “การรายงานความยั่งยืน” ในวันนี้ ดูเหมือนเป็นเรื่องไกลตัว แต่ทุกวันนี้มีองค์กรจำนวนมากในบ้านเรา ที่เปลี่ยนจาก “รายงานประจำปี” ที่พิมพ์เป็นเล่มแบบเดิมๆ มาสู่ “การรายงานความยั่งยืน” ตามรูปแบบของ GRI ไม่ว่าจะเป็นเครือ SCG เครือ ปตท. หรือ กนอ.

และที่สำคัญที่สุด ในทัศนะของผมแล้ว “ความยั่งยืน” มีสองความหมาย คือ ไม่ใช่การประกอบกิจการโดยคำนึงถึงองค์ประกอบด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเท่านั้น

แต่ “ความยั่งยืน” จะต้องหมายถึง การประกอบกิจการที่สามารถอยู่ยั่งยืนยงชั่วลูกชั่วหลานด้วย ครับผม !