เรือนไหม-ใบหม่อน หัตถอุตสาหกรรมรักษ์โลก

โดย...ทีมข่าวธุรกิจติดดาวโพสต์ทูเดย์

“กว่าสิมาเป็นผ้าไหมผืนงามๆ ต้องเอาใจใส่ดูแล เบิ่งตั้งแต่การปลูกหม่อน เก็บใบหม่อนมาเลี้ยงไหม สาวไหม กรอไหม ทอผ้าไหม ผ่านหลายขั้นตอนกว่าสิมาเป็นผ้าไหมผืนงามๆ”

การทอผ้าไหมเป็นอาชีพที่คนอีสานนิยมทำกันเป็นจำนวนมาก เนื่องจากเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมานาน เรือนไหมใบหม่อน หนึ่งในผู้ประกอบการหัตถอุตสาหกรรมรักษ์โลก ที่มีการผลิตผ้าไหมแบบครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ไปจนถึงปลายน้ำ แต่กว่าที่เรือนไหมใบหม่อนจะเป็นที่รู้จักไปทั่วภาคอีสานและเติบโตเป็นหัตถอุตสาหกรรมแบบครบวงจรได้ขนาดนี้ ต้องใช้เวลาในการดำเนินธุรกิจมาเกือบ 30 ปี แม้ว่าเรือนไหมใบหม่อนจะเป็นหัตถอุตสาหกรรมแบบครบวงจร แต่ก็ไม่ลืมที่จะอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่นที่เป็นวิถีดั้งเดิมของการทอผ้าไหมแบบคนอีสานเอาไว้

ทัศนีย์ สุรินทรานนท์ รองผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัด “เรือนไหมใบหม่อน” จ.สุรินทร์ ผู้ที่เติบโตและผูกพันมากับการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ด้วยอาชีพของคุณแม่ที่ทอผ้าไหมขาย จึงทำให้ทัศนีย์รู้ทุกขั้นตอนของการผลิตผ้าไหมอย่างละเอียด

 

“การทำผ้าไหมต้องดูแลเอาใจใส่ตั้งแต่การปลูกต้นหม่อน เลี้ยงไหม สาวไหม การย้อมสี จนกระทั่งกระบวนการนำเส้นไหมมาทอ ซึ่งต้องเป็นเส้นไหมที่เรียบสม่ำเสมอกัน เพื่อให้ผ้ามีความนุ่มและสวยงาม”

ทัศนีย์ได้ถ่ายทอดถึงเรื่องราวการผลิตผ้าไหมว่า กว่าจะได้ผ้าไหมแต่ละผืนไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องผ่านหลายขั้นตอนกว่าจะมาเป็นผ้าไหมผืนสวยๆ ให้ได้เชยชม ผู้ผลิตจะต้องใส่ใจในทุกรายละเอียด เริ่มตั้งแต่การปลูกต้นหม่อน ในอดีตจะนิยมเก็บเฉพาะใบหม่อนมาเป็นอาหาร ปัจจุบันสามารถเก็บทั้งกิ่งแล้วเอามาวางให้เจ้าหนอนไหมได้ชอนไชกัดกินได้เลย หลังจากที่หนอนไหมอายุได้ 28 วัน จะเริ่มคายเส้นใยออกมาเพื่อสร้างรังพร้อมให้ผลผลิต ซึ่งปัจจุบันนิยมเลี้ยงหนอนไหมสายพันธุ์ลูกผสม เนื่องจากจะมีการสร้างรังที่หนาและให้เส้นใยมากกว่าหนอนไหมสายพันธุ์ดั้งเดิม

หลังจากได้รังไหมที่สมบูรณ์แล้วก็นำมาต้มและสาวไหม โดย “เรือนไหมใบหม่อน” ได้นำเทคโนโลยีและเครื่องจักรต่างๆ มาใช้ในกระบวนนี้ ซึ่งจะมีเครื่องมือในการสาวไหมเพื่อให้ได้เส้นไหมที่เล็กที่สุด หรือที่เรียกว่าไหมน้อย หลังจากนั้นนำเส้นไหมไปกรอ ตีเกลียว ทำไจ และนำไปทำการฟอกย้อม ซึ่งขั้นตอนนี้คือจุดเปลี่ยนที่ทำให้ “เรือนไหมใบหม่อน” เกิดแนวความคิดที่อยากจะสร้างโรงผลิตผ้าไหม

 

อาทร แสงโสมวงศ์ ผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัด “เรือนไหมใบหม่อน” ได้เล่าถึงแนวความคิดนี้ว่า จากการที่ได้เห็นวิธีการย้อมผ้าของชาวบ้านที่ย้อมเองโดยใช้สีเคมี เมื่อย้อมเสร็จน้ำที่เหลือจากการย้อมไหมก็จะเททิ้งบริเวณข้างบ้าน เมื่อถึงหน้าฝนก็ชะล้างสารเคมีเหล่านั้นลงสู่แม่น้ำลำคลองในชุมชน นี่จึงเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้อาทรต้องสร้างโรงงานฟอกย้อมไหมขึ้นมา โดยหวังว่าจะเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้คนในชุมชนปลอดภัยจากสารเคมีของสีย้อมผ้า

“จากการที่ชาวบ้านทิ้งสารเคมีลงสู่ธรรมชาติ นี่จึงเป็นความกังวลที่ทำให้ผมมองว่า หากเราจะนำผ้าไหมสุรินทร์ออกไปจำหน่ายต่างประเทศ แต่กระบวนการผลิตของเรายังไม่เป็นระบบและขาดการเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สิ่งเหล่านี้จึงเป็นข้อจำกัดที่ทำให้ยากต่อการผลิตสินค้าส่งออก” อาทร กล่าว

และนี่จึงเป็นที่มาที่ทำให้ห้างหุ้นส่วนจำกัด เรือนไหมใบหม่อน สร้างโรงงานฟอกย้อมบนพื้นที่ของนิคมสร้างตนเองเลี้ยงไหม จ.สุรินทร์ ในพระบรมราชานุเคราะห์ เพื่อไม่ให้ชาวบ้านต้องสัมผัสกับสารเคมีและทิ้งสารเคมีลงสู่ธรรมชาติ ซึ่งโรงฟอกย้อมแห่งนี้มีบ่อบำบัดน้ำเสีย จึงมั่นใจได้ว่าไม่มีการทิ้งสารเคมีลงสู่ธรรมชาติอย่างแน่นอน ที่สำคัญเรือนไหมใบหม่อนยังนำเอาสีจากธรรมชาติมาทำสีย้อมผ้าเพื่อทำผ้าไหมออร์แกนิก ซึ่งสีที่ได้จากธรรมชาติก็จะสวยต่างจากสีเคมี

 

แม้ว่าห้างหุ้นส่วนจำกัด เรือนไหมใบหม่อน จะนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในกระบวนการสาวไหม ฟอกย้อม เพื่อประหยัดแรงคนและเวลา รวมไปถึงเป็นการรักษ์สิ่งแวดล้อมไปในตัว ซึ่งกระบวนการต่างๆ เหล่านี้เป็นกระบวนการกลางน้ำที่จะส่งผ้าวัตถุดิบเข้าสู่ปลายน้ำหรือการทอผ้า เมื่อได้เส้นไหมคุณภาพพร้อมทอแล้ว ขั้นตอนนี้ยังคงใช้ฝีมือการทอมือหรือใช้กี่โบราณ เนื่องจากคนสุรินทร์มีฝีมือและความละเอียดในการทอ จึงทำให้ผ้าไหมสุรินทร์มีเอกลักษณ์เฉพาะ คือ ผ้าจะมี 3 ตะกอ หรือที่เรียกว่าผ้ามัดหมี่ขึ้นลายแบบ 3 ตะกอ ซึ่งเส้นไหมมีความละเอียดนุ่มสีสด เข้มเงางาม

ด้วยความชำนาญและการศึกษาหาความรู้ในเรื่องผ้าไหมอยู่ตลอดเวลา ทำให้เรือนไหมใบหม่อนมีการต่อยอดผลิตภัณฑ์จากโปรตีนไหมมาเป็นเครื่องสำอาง โปรตีนไหมได้มาจากกาวไหมซึ่งเกิดจากกระบวนการฟอกไหม เมื่อได้กาวไหมแล้วจะนำมาผ่านกระบวนการทำให้เป็นผงไหมและแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเซรั่ม โลชั่น สบู่ รวมไปถึงรังไหมที่นำมาขัดหน้า จะช่วยเรื่องการบำรุงผิวพรรณ และทำให้เซลล์ผิวที่เสื่อมสภาพหลุดลอก นอกจากนี้ยังมีผลิตภัณฑ์ที่รอการเปิดตัวอย่างเป็นทางการ นั่นก็คือแปรงปัดแก้มที่ทำมาจากเส้นไหม ที่นำมาใช้ร่วมกับบรัชออนในการแต่งหน้า

 

จากภูมิปัญญาท้องถิ่นที่พัฒนาต่อยอดมาเป็นหัตถอุตสาหกรรมแบบครบวงจร ทำให้เรือนไหมใบหม่อนได้รับรางวัลชมเชยประเภทกลุ่มธุรกิจเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ในการประกวดสุดยอดเอสเอ็มอีแห่งชาติประจำปี 2555 จากสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ สสว. เนื่องจากห้างหุ้นส่วนจำกัด เรือนไหมใบหม่อน มีการบริหารจัดการองค์กรอย่างเป็นระบบ และยังเล็งเห็นถึงความสำคัญของสิ่งแวดล้อมและคนในชุมชน

การเข้าประกวดในครั้งนี้ รางวัลอาจจะไม่ใช่เป้าหมายหลัก แต่สิ่งที่ได้กลับมาคือ ทำให้เรือนไหมใบหม่อน ได้รู้ถึงจุดอ่อนจุดแข็งขององค์กร และนำมาพัฒนาองค์กรให้เติบโตต่อไป เพื่อเป็นเอสเอ็มอีไทยที่มีคุณภาพพร้อมเข้าสู่การเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน