ถอดบทเรียนปราบโกงเน้นปฏิรูปการเมืองระบบราชการ

โดย...ชลธิชา ภัทรสิริวรกุล

คอร์รัปชั่น เป็นอุปสรรคสำคัญต่อการพัฒนาประเทศ เนื่องจากเปรียบเสมือนเนื้อร้ายที่กัดกินและบั่นทอนการพัฒนาและสร้างความเสียหายให้กับระบบเศรษฐกิจ สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงหยิบยกเรื่องนี้มาถกในเวทีสัมมนา “การปราบปรามคอร์รัปชั่นในประเทศเอเชียตะวันออก : บทเรียน และนัยยะต่อประเทศไทย”

สุรชัย ศิริไกร กีรตยาจารย์ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อธิบายว่า การคอร์รัปชั่นมีหลายรูปแบบ โดยที่พบบ่อย ได้แก่ การให้สินบน การฉ้อฉล การไม่ปฏิบัติตามหน้าที่ การเล่นพรรคเล่นพวก การแสวงหาผลประโยชน์เข้าตัวเอง รวมไปถึงการใช้นโยบายประชานิยม ที่ถือเป็นการคอร์รัปชั่นรูปแบบหนึ่ง เพราะสร้างความเสียหายให้ประเทศ

จากการศึกษาพบว่า การคอร์รัปชั่นมีสาเหตุสำคัญมาจาก 1.ระบบการเมืองเปิดช่องให้เกิดการคอร์รัปชั่น 2.ระบบเศรษฐกิจที่ไม่เปิดเสรี หรือภาครัฐมีอำนาจควบคุมรัฐวิสาหกิจมากเกินไป 3.การบริหารงานที่ไม่โปร่งใส ไม่ให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ และ 4.วัฒนธรรมของประเทศนั้นๆ ที่มองว่าคอร์รัปชั่นไม่ใช่เรื่องเสียหาย เพราะทำกันมาตั้งแต่รุ่นปู่รุ่นย่า

“การปราบคอร์รัปชั่นไม่ได้ทำได้ง่ายๆ แต่ต้องใช้เวลาและแก้ทั้งระบบ ถ้าทุกภาคส่วนร่วมมือกันจริงจัง เชื่อว่าไทยจะลดปัญหานี้ได้เหมือนที่จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ทำสำเร็จ”

สำหรับแนวทางปราบคอร์รัปชั่นนั้น วิเชียร อินทะสี อาจารย์จากภาควิชารัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร กล่าวว่า เกาหลีใต้ผ่านช่วงวิกฤตคอร์รัปชั่นมาได้ด้วยการปฏิรูปการเมือง โดยยึดหลักประชาธิปไตยให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ มีการยึดหลักธรรมาภิบาล พร้อมปฏิรูปกลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ เพื่อให้เกิดการแข่งขันอย่างเป็นธรรม ซึ่งการปฏิรูปอย่างจริงจัง ทำให้การคอร์รัปชั่นลดลงอย่างเห็นได้ชัด

ทั้งนี้ ในยุควิกฤต การคอร์รัปชั่นในเกาหลีใต้ส่วนใหญ่เกิดจากการแสวงหาผลประโยชน์ทางธุรกิจร่วมกันระหว่างนักการเมือง เจ้าหน้าที่รัฐ และนักธุรกิจ

ด้าน วทัญญู ใจบริสุทธิ์ นักวิจัยสถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา พูดถึงลักษณะการคอร์รัปชั่นในญี่ปุ่นก่อนการปฏิรูปว่า มาจากการรับเงินบริจาคและสินบนของนักการเมือง เนื่องจากมีความสัมพันธ์เชิงอุปถัมภ์ที่เกิดจากการมีพรรคการเมืองเด่นเพียงพรรคเดียว และการคอร์รัปชั่นของหน่วยงานราชการต่างๆ จนเกิดทฤษฎี Money Politics ของสามเหลี่ยมเหล็ก ที่ประกอบด้วยนักการเมือง ข้าราชการ และนักธุรกิจ

“ญี่ปุ่นปราบคอร์รัปชั่นด้วยการปฏิรูปการเมือง การปฏิรูประบบราชการ และออกมาตรการสำหรับภาคเอกชน ซึ่งกลายเป็นที่มาของการบังคับใช้กฎหมายเพื่อป้องกันการฮั้วประมูล ทำให้คดีเกี่ยวกับด้านนี้ลดลงจากกว่า 2,000 คดีในปี 2533 เหลือเพียง 100 กว่าคดีในปี 2556”

ยุพิน คล้ายมนต์ นักวิจัยชำนาญการพิเศษ สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา ฉายภาพคอร์รัปชั่นในจีน ว่า มีทั้งรับสินบน ยักยอกเงินหลวง การเอื้อประโยชน์ในการให้ข้อมูลภายใน แม้ว่าจีนมีกฎหมายปราบปรามคอร์รัปชั่น แต่ก็ยังมีจุดอ่อน เพราะจีนปกครองระบบเผด็จการพรรคเดียว ทำให้ไม่มีการตรวจสอบ จนต้องมีการตั้งกฎเหล็ก 11 ข้อ เพื่อเป็นแนวปฏิบัติสำหรับเจ้าหน้าที่ของรัฐ ป้องกันไม่ให้ใช้จ่ายเกินตัว ซึ่งจะเป็นต้นเหตุทำให้เกิดการรับสินบนใต้โต๊ะ อีกทั้งยังมีการตั้งสำนักงานป้องกันการทุจริตคอร์รัปชั่นแห่งชาติ และบังคับใช้กฎหมายต่างๆ อย่างเข้มข้น จึงทำให้จีนแก้ปัญหาคอร์รัปชั่นได้รวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ เมื่อดูบทเรียนจากประเทศเหล่านี้แล้ว จะเห็นว่ามีแนวทางเหมือนที่คนไทยได้ยินมานาน เพียงแต่ไทยยังไม่ได้ลงมือปฏิบัติอย่างจริงจังมากพอ