ข้างสำรับมอญ

การเรียนรู้วิถีชีวิตและวัฒนธรรมของเพื่อนบ้านใช่ว่าจะต้องเรียนรู้แค่ประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่การเรียนรู้ผ่านอาหารการกินก็เป็นอีกหนึ่งการเรียนรู้ที่จะทำให้เข้าถึงวิถีของเพื่อนบ้านอย่างแท้จริง

“ข้างสำรับมอญ” ที่เขียนโดย “องค์ บรรจุน” ลูกหลานมอญตัวจริง จึงเปรียบเหมือน “ตำราอาหาร” ที่สะท้อนวัฒนธรรมอาหารของแต่ละสังคม รวมทั้งยังทำหน้าที่บันทึกสังคม วิถีความเป็นอยู่และร่องรอยการเดินทางของชาติพันธุ์ “มอญ” ผ่านสายน้ำในประเทศไทย

ผู้เขียนได้ร้อยเรียงเรื่องราวตำราอาหารสำรับมอญในท้องถิ่นต่างๆ จนกลายเป็น “เรื่องเล่า” ที่ฉายให้เห็นภาพชีวิต ภาพประวัติศาสตร์ ความเป็นมาที่แสดงถึงจิตวิญญาณ เอกลักษณ์และอัตลักษณ์ของชนชาติมอญผ่านวิถีการกินอยู่จากรุ่นสู่รุ่น

แม้ว่ารสชาติและหน้าตาอาหารมอญทุกวันนี้จะแตกต่างจากอดีต เพราะเปลี่ยนแปลงไปตามปัจจัยแวดล้อมต่างๆ จึงมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบและรสชาติให้ถูกปากมากขึ้น

ยกตัวอย่างในการกิน “ขนมจีน” อาหารที่คนมอญปรุงขึ้นเพื่อใช้ในงานบุญใหญ่ๆ เพราะมีขั้นตอนการทำที่ยุ่งยากซับซ้อน ก็ถูกนำมาตีความหมายใหม่กลายเป็นอาหารมงคล นอกจากนี้ในการกิน “ขนมจีนชาววัง” ยังถูกประดิดประดอยเครื่องเคียงในการกินให้มีความวิจิตรพิสดารมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมี “ข้าวแช่” ที่มีต้นตำรับจากอาหารมอญ ซึ่งปรุงขึ้นตามฤดูกาล แต่พอมีการถ่ายทอดเข้าสู่ราชสำนักไทยก็มีการปรับวัตถุดิบ วิธีการปรุงและวิธีการกินให้ประณีตขึ้นตามแบบชาววัง

แม้ว่าอาหารมอญในวันนี้จะไม่ได้ปรากฏชื่อภายใต้รัฐชาติมอญ แต่ก็สะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของวัฒนธรรมมอญที่กระจายอยู่ทั่วอาเซียน และยังสะท้อนให้เห็นว่าแท้จริงแล้วพรมแดนระหว่างกันได้ถูกทำลายไปตั้งนานแล้ว