เปิดหน้าต่างท่องอาเซียนเรื่องเล่าจากดวงแสตมป์

โดย...อัฏฐวรรณ ลวณางกูร

เคยลองคิดกันเล่นๆ ไหมว่าเราส่งจดหมายครั้งสุดท้ายเมื่อไร และได้รับจดหมายจริงๆ ที่ไม่ใช่ใบแจ้งหนี้ครั้งล่าสุดตอนไหน

ดูเหมือนว่าสิ่งเหล่านี้เริ่มห่างหายไปจากชีวิตตั้งแต่เทคโนโลยีการสื่อสารทันสมัยขึ้น ผู้คนหันมาพูดคุยกันผ่านโทรศัพท์มือถือ ส่งข้อมูลข่าวสารผ่านอีเมล และแชตเรื่องสัพเพเหระผ่านแอพพลิเคชั่นไลน์ที่กำลังฮิตติดลมบนในขณะนี้

นี่พลอยทำให้ชุมชนนักสะสมแสตมป์ลดขนาดลงเรื่อยๆ ทั้งๆ ที่เคยเป็นงานอดิเรกยอดนิยมของคนจำนวนมาก ซึ่งหลงรักแสตมป์ดวงเล็กๆ ที่บอกเล่าเรื่องราวและเหตุการณ์ในแต่ละยุคสมัยของสังคม

วิบูลย์ เสรีชัยพร ผู้จัดการฝ่ายตลาดไปรษณียากร บริษัท ไปรษณีย์ไทย บอกว่า ตราไปรษณียากรหรือแสตมป์อยู่คู่กับกิจการไปรษณีย์มาอย่างยาวนาน โดยแสตมป์ได้พัฒนาไปสู่การเป็นของสะสมของคนจำนวนมาก และไม่เคยขาดหายจากสังคมในฐานะบันทึกเรื่องราวของแต่ละยุคสมัย มีหน้าที่ทางประวัติศาสตร์ในการสะท้อนเรื่องราวในมิติต่างๆ ตั้งแต่เหตุการณ์ เรื่อยไปถึงบุคคลสำคัญ อาคาร สัตว์ ต้นไม้ การละเล่น การแต่งกาย ฯลฯ

เพราะแสตมป์เป็นหน้าต่างความรู้ที่สำคัญ เยาวชนและคนทั่วไปจึงสามารถเรียนรู้เรื่องราวต่างๆ ผ่านแสตมป์ดวงเล็กๆ เหล่านี้ ยิ่งเมื่อเพื่อนบ้านในอาเซียนจะรวมตัวเป็นประชาคมเดียวกัน แสตมป์ก็เป็นอีกช่องทางหนึ่งที่จะช่วยให้ผู้คนได้ทำความรู้จักกันและกัน

ล่าสุด เพื่อนบ้านทั้ง 10 ชาติ มีแนวคิดจะออกแสตมป์ร่วมกันเพื่อเฉลิมฉลองการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนอย่างเป็นทางการในปี 2558 หลังจากก่อนหน้านี้เคยออกแสตมป์ร่วมกันมาแล้วเมื่อครั้งครบรอบก่อตั้งอาเซียน 40 ปี ซึ่งครั้งนี้จะแตกต่างจากเดิม เพราะจะเป็นแสตมป์ดวงเดียวเหมือนกันทั้งภูมิภาค สะท้อนความเป็นหนึ่งเดียว ขณะที่เมื่อปี 2550 ชุดแสตมป์เป็นภาพสถานที่สำคัญของแต่ละประเทศ 10 ดวง

เบื้องต้นทุกประเทศเห็นว่าควรมาจากการจัดประกวด และแต่ละประเทศจะคัดเลือก 3 แบบ เพื่อตัดสินในรอบสุดท้ายที่ประเทศไทยในไตรมาสแรก ปี 2558 ซึ่งจะมีกรรมการจากแต่ละประเทศและกรรมการกลางเป็นผู้ตัดสิน นอกจากนี้ ยังจะจัดประกวดตราประทับวันแรกจำหน่ายควบคู่ไปด้วย โดยเตรียมจำหน่ายวันแรก 8 ส.ค. 2558 ซึ่งเป็นวันก่อตั้งอาเซียน

“ทุกวันนี้กิจการไปรษณีย์ทั่วโลกกำลังเผชิญชะตากรรมเดียวกัน เพราะเมื่อกระแสดิจิทัลเข้ามาก็ทำให้การส่งจดหมายไม่ได้รับความนิยม ทิศทางของไปรษณีย์หลังจากนี้ก็ต้องปรับเปลี่ยนไปเน้นโลจิสติกส์มากขึ้น เพราะแม้ต้นทางจะสั่งซื้อสินค้าผ่านระบบออนไลน์ แต่ก็ต้องพึ่งพาการขนส่งเพื่อนำสินค้าไปถึงปลายทางอยู่ดี”

ขณะที่แสตมป์ก็จะปรับเปลี่ยนบทบาทจากที่ใช้ติดบนจดหมาย หันไปมุ่งเน้นเพื่อการสะสม และเพิ่มบทบาทในฐานะสื่อความรู้มากขึ้น ซึ่งกำลังเป็นเทรนด์ใหม่ที่ได้รับการตอบรับอย่างดี เห็นได้จากชุด 19 พระสังฆราชแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ชุดนายกรัฐมนตรีไทย

ด้าน สมชาย แสงเงิน นักสะสมแสตมป์ที่คร่ำหวอดในวงการมานาน มองว่า แสตมป์เป็นสิ่งบ่งบอกถึงวัฒนธรรม สังคม ประเพณี และความเป็นอยู่ของผู้คนในแต่ละสังคม ยกตัวอย่างแสตมป์ลาวที่มีชุดชนวัว คล้ายกับภาคใต้ของไทยก็มีประเพณีชนวัว ซึ่งก็สามารถบอกเล่าเรื่องราวของเพื่อนบ้านเทียบเคียงกับไทยได้

แสตมป์เพื่อการสะสมยังอยู่รอดได้แม้กระแสดิจิทัลจะเข้ามา เพราะการสะสมแสตมป์ก็เหมือนการลงทุนประเภทอื่นๆ ที่สามารถทำกำไรได้ นอกเหนือจากการให้ความรู้และความเพลิดเพลิน

โดยเฉพาะตลาดแสตมป์คลาสสิกในประเทศเพื่อนบ้านกลุ่มซีแอลเอ็มวี (กัมพูชา ลาว พม่า เวียดนาม) ที่มีแนวโน้มเติบโตมาก เนื่องจากเพิ่งเปิดประเทศไม่นาน และกำลังจะรวมตัวเป็นประชาคมเดียวกัน ซึ่งจะส่งผลต่อราคาแสตมป์ที่ต้องอิงกับการเมือง เศรษฐกิจและสังคม ของแต่ละประเทศ

ทั้งนี้ บริษัท ไปรษณีย์ไทย ได้จัดนิทรรศการ “ASEAN Journey เจออะไรในอาเซียน” ณ พิพิธภัณฑ์ตราไปรษณียากร สามเสนใน เพื่อเปิดให้เยาวชนและประชาชนที่สนใจร่วมเรียนรู้เรื่องราวของเพื่อนบ้านอาเซียนผ่านแสตมป์ดวงเล็กๆ รวมถึงกิจกรรมต่างๆ ที่จะจัดแสดงไปจนถึงวันที่ 31 มี.ค. 2558 โดยเปิดให้เข้าชมวันพุธอาทิตย์ ไม่เสียค่าใช้จ่าย