เคล็ด(ไม่)ลับ...กับการอ่านรายงานประจำปี (3)

....จารุพรรณ อินทรรุ่ง

เวลาที่อ่านรายงานประจำปีนั้น มีผู้ลงทุนจำนวนไม่น้อยที่เปิดผ่านหน้าที่เป็นงบการเงินไปเลย เพราะมีแต่ตัวเลขที่ดูแล้วตาลาย แต่ท่านทราบไหมคะว่าตัวเลขงบการเงินเหล่านี้เป็นข้อมูลสำคัญที่จะสะท้อนผลการดำเนินงานของบริษัทได้ในรายละเอียดมากกว่าการสรุปผ่านตัวหนังสือเสียอีก ดังนั้นจึงไม่ควรพลาดโอกาสวิเคราะห์ตัวเลขเหล่านี้นะคะ สำหรับท่านผู้ลงทุนที่ไม่ทราบว่าจะเริ่มดูงบการเงินอย่างไร วันนี้ดิฉันจะขอมาแนะนำเคล็ดลับการอ่านงบการเงินอย่างง่ายๆ กันค่ะ

รู้ผลการดำเนินงานและฐานะการเงินของบริษัท...ผ่านงบการเงิน

เมื่อเราดูข้อมูลภาพรวมธุรกิจผ่านตัวหนังสือกันไปแล้ว เราก็ควรพลิกมาดูรายละเอียดในรายงานประจำปีที่เป็นตัวเลขกันต่อเพื่อประเมินว่าที่ผู้บริหารอ้างว่าผลประกอบการดีขึ้นหรือแย่ลงเพราะเหตุนั้นเหตุนี้จริงหรือไม่ อย่างไร เปิดไปที่หน้า งบการเงิน เลยค่ะ ข้อมูลในส่วนนี้จะประกอบไปด้วยข้อมูลสำคัญ 6 ส่วน ได้แก่ 1) รายงานของผู้สอบบัญชี 2) งบดุล 3) งบกำไรขาดทุน 4) งบกระแสเงินสด 5) งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ และ 6) หมายเหตุประกอบงบการเงิน

สำหรับผู้ถือหุ้นมือใหม่ที่ยังไม่ชำนาญในการอ่านและวิเคราะห์งบการเงิน สิ่งที่สามารถช่วยท่านได้และควรอ่านเป็นลำดับแรกนั้นอยู่ในส่วนแรกของงบการเงิน นั่นคือ รายงานของผู้สอบบัญชี เพราะผู้สอบบัญชีจะทำหน้าที่ตรวจสอบและแสดงความเห็นว่างบการเงินมีความถูกต้อง ครบถ้วน เพียงพอ เป็นไปตามมาตรฐานการบัญชีหรือไม่ และจะให้ข้อสังเกตไว้หากพบความผิดปกติในเรื่องสำคัญๆ

กรณีที่ผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นว่างบการเงิน ถูกต้อง ท่านก็สามารถนำข้อมูลในงบการเงินนี้ไปใช้ประกอบการตัดสินใจลงทุนได้อย่างมั่นใจ แต่หากผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นว่างบการเงิน ไม่ถูกต้อง หรือ ไม่แสดงความเห็นต่องบการเงิน ซึ่งอาจมาจากสาเหตุต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการไม่สามารถตรวจสอบข้อมูลสำคัญๆ ได้ อันเนื่องมาจากเหตุสุดวิสัย อาทิ เกิดไฟไหม้โกดังเก็บสินค้า หรือบริษัทมีปัญหาฐานะการเงิน และอยู่ระหว่างฟื้นฟูกิจการซึ่งยังไม่สามารถคาดเดาผลได้ ในกรณีดังกล่าวอาจนำไปสู่สัญญาณเตือนภัยเกี่ยวกับฐานะของกิจการ ซึ่งท่านก็คงต้องลงมือหาข้อมูลเพิ่มเติมหรือนำไปยกมือถามรายละเอียดในที่ประชุมผู้ถือหุ้นกันต่อไปค่ะ

ส่วนต่อๆ มาเป็นงบประเภทต่างๆ และหมายเหตุประกอบงบการเงิน เราจะเลือกดูเฉพาะตัวเลขที่สำคัญๆ ได้ดังนี้ค่ะ

เริ่มกันที่ งบดุล ซึ่งเป็น งบที่แสดงฐานะทางการเงินของบริษัท ณ วันสิ้นรอบระยะเวลาบัญชี ข้อมูลในงบดุลนั้นจะแบ่งเป็น 3 ส่วน นั่นคือ 1) สินทรัพย์ 2) หนี้สิน และ 3) ส่วนของเจ้าของ ท่านควรดู สัดส่วน ตัวเลขเหล่านี้ว่าเป็นอย่างไร และเปรียบเทียบกับตัวเลขของปีที่ผ่านมา ซึ่งตามปกติท่านก็คงอยากเห็นบริษัทของท่านมีสินทรัพย์เพิ่มขึ้น หนี้สินลดลง และกำไรสะสมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องใช่มั้ยคะ แต่ในความเป็นจริงแล้วข้อมูลตัวเลขอาจไม่ได้เป็นตามนี้เสมอไป ท่านควรดูว่า ตัวเลขต่างๆ ที่เพิ่มขึ้น/ลดลงนั้นมีที่มาที่ไปอย่างไร เช่น หากบริษัทมีสินทรัพย์เพิ่มขึ้น ให้พิจารณาด้วยว่าสินทรัพย์ที่เพิ่มขึ้นเป็นสินทรัพย์ชนิดใด หากเพิ่มขึ้นมาแล้วจะก่อประโยชน์หรือสร้างรายได้ให้กับบริษัทได้หรือไม่ มีความสมเหตุสมผลและเหมาะสมกับสถานการณ์และสภาพเศรษฐกิจในขณะนั้นหรือไม่เพียงใด ยกตัวอย่างเช่น ปีนี้สินทรัพย์ที่เพิ่มขึ้นเป็นส่วนของเงินให้กู้ยืมแก่บุคคลที่เกี่ยวข้องกัน ซึ่งบริษัทต้องไปกู้ยืมเงินจากธนาคารมาให้บุคคลที่เกี่ยวข้องกันกู้ต่อ ท่านก็ควรนำไปสอบถามผู้บริหารว่าเหตุใดจึงให้กู้ยืมแก่บุคคลที่เกี่ยวข้องกันดังกล่าว บริษัทได้ประโยชน์อย่างไรในการให้กู้ยืมเงินดังกล่าว เป็นต้น

หรือหากท่านเห็นตัวเลขหนี้สินเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลงก็อย่าเพิ่งตกใจ เพราะบริษัทอาจเลือกกู้ยืมเงินมาลงทุนเพื่อขยายกิจการแทนการใช้เงินทุนหรือกำไรสะสมของกิจการ หากในปีนั้นมีอัตราดอกเบี้ยเงินกู้ต่ำ เพราะบริษัทเห็นว่าจะสามารถช่วยลดต้นทุนของกิจการได้ และสามารถนำกำไรสะสมที่เหลือไปจ่ายเงินปันผล เป็นต้น

นอกจากการดูข้อมูลในงบดุลทั้งสามส่วน แล้ว ท่านยังอาจใช้ประโยชน์จากตัวเลขเหล่านั้นด้วยการนำมาพิจารณาประกอบกันเพื่อวิเคราะห์ฐานะการเงินของบริษัทในด้านอื่นๆ ได้ด้วย เช่น หากต้องการดูสภาพคล่องของบริษัท ให้ท่านดูว่าสินทรัพย์หมุนเวียน เช่น เงินสด ลูกหนี้การค้า และสินค้าคงเหลือ มีมากเพียงพอที่จะจ่ายหนี้สินระยะสั้น เช่น เจ้าหนี้การค้า เงินกู้ยืมระยะสั้น ดอกเบี้ยค้างชำระหรือไม่ ยิ่งมีมากสภาพคล่องก็ยิ่งสูง เพราะแสดงว่าบริษัทสามารถมีเงินสดเพียงพอในการใช้หนี้ต่างๆ เหล่านี้ได้ทันท่วงที เป็นต้น แต่ในบางกรณีที่บริษัทมีเงินสดเหลือมากๆ แต่ไม่ได้นำไปก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับกิจการ ก็อาจเป็นการเสียโอกาสได้เช่นกันค่ะ

เรื่องของงบการเงินยังไม่หมดแค่นี้ ในครั้งหน้าดิฉันจะมาแนะนำการอ่านงบการเงินในส่วนที่เหลือกันต่อ อย่าลืมติดตามนะคะ